Փաշինյանի ֆրանսիական պաշտպանությունը. Հայաստանը ՆԱՏՕ-ում «ուղեկից» է գտել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունից Հայաստանի դուրս գալը, որն ընդամենը մեկ տարի առաջ չափազանց անհավանական էր թվում, այժմ երկրի ղեկավարությունը համարում է «բնական» որոշում։ Երևանի մասնակցությունը ՀԱՊԿ բոլոր միջոցառումներին ներկա փուլում սառեցված է, իսկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախապես հստակեցրել է, որ հաջորդ քայլը պետք է լինի դաշինքին անդամակցության դադարեցման հարցը, սակայն չի հստակեցրել, թե դա երբ կարող է տեղի ունենալ, գրում է eadaily.com-ը։
Ակնհայտ է, որ երկրի իշխանությունները անորոշ թողնելով ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու գործընթաց սկսելու որոշումը փորձում են ազդեցության որոշակի ռեսուրս ստեղծել տարածաշրջանում իրադարձությունների զարգացման վրա։ Կարող է լինել նոր մեծ սրացում Ադրբեջանի հետ սահմանին, որը կհանգեցնի հարևան հանրապետության զինված ուժերի հերթական առաջխաղացմանը դեպի հայկական տարածք։ Ինչպես կարծում են Հայաստանի շատ արևմտամետ քաղաքական գործիչներ և փորձագետներ Երևանն իրականում փորձում է յուրօրինակ լծակներ ստեղծել Ռուսաստանի վրա, որպեսզի ոչ մի դեպքում թույլ չտա նման սրացում և զսպի Ադրբեջանին։
ՀԱՊԿ-ին անդամակցելու «անիմաստության» մասին խոսակցությունն օբյեկտիվորեն հանգեցնում է նրան, որ հանրապետության ղեկավարությունը փնտրում է այլընտրանքային դաշինքներ։ Բայց բացի ՆԱՏՕ-ից, Երևանն իրականում այլ տարբերակ չունի։ Հայ հասարակությանը ակտիվորեն փոխանցում է այն միտքը, որ Հյուսիսատլանտյան դաշինքն է, որ կարող է ապահովել անվտանգության։ Ընդ որում, իշխանությունները հիմնականում գիտակցում են, որ այդ հարցում հանկարծակի տեղաշարժերը հղի են հսկայական ռիսկերով։ Ուստի եվրատլանտյան ինտեգրման ճանապարհը պետք է անցնել փոքր քայլերով և իրադարձություններից առաջ չընկնելով։ Գործընթացը կարող է տևել մինչև 10 տարի, բայց Հայաստանն ի վիճակի չէ այդքան սպասել, և այդ բացը պետք է լրացվի ՆԱՏՕ-ի անդամ խոշոր երկրների հետ երկկողմ դաշինքներ ստեղծելով, կարծում է Փաշինյանի թիմը։
Ֆրանսիան է առավել հարմար ՆԱՏՕ-ում Հայաստանի «ուղեկցողի» դերին: ՆԱՏՕ-ի մեկ այլ ծանր քաշայինի հետ՝ ի դեմս Թուրքիայի, ընդհանուր սահմանը ոչ մի էական առավելություն չի խոստանում Հայաստանի ՆԱՏՕ-ին միանալու առումով։ Անկարան հիմնականում շարունակում է թշնամությունը Երևանի նկատմամբ, թեև նկատելիորեն լռել է 2020 թվականի աշնանը Ղարաբաղում 44-օրյա պատերազմից հետո։ Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ներկայիս փորձը մնում է բավականին մշուշոտ և ոչ մի կերպ չի ներառում Հայաստանի ՆԱՏՕ-ին միանալու բաղադրիչը։
Ֆրանսիան բոլորովին այլ հարց է։ Ժամանակին նա որոշիչ դեր խաղաց Ռումինիայի դաշինքին անդամակցելու գործում: Ինչու՞ նա հիմա չպետք է ստանձնի Հայաստանին ուղեկցելու առաքելությունը, զարմանում են Փարիզում։ Երևանը դեմ չէ այդ հեռանկարին, ավելին, դա հետաքրքիր է թվում Ադրբեջանին զսպելու ռազմավարությունում։
Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծ պետության՝ միջուկային տերության և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամի հետ ռազմական համաձայնագրի ստորագրումը, որը կապահովի անվտանգության երաշխիքներ և փոխօգնության մեխանիզմ, Հայաստանի ղեկավարությանը շատ գայթակղիչ է թվում։ Եվ Հինգերորդ Հանրապետությունն արդեն ցույց է տվել իր անդրկովկասյան գործընկերոջ նկատմամբ ռազմաքաղաքական ուշադրության աճի նշաններ։
Ֆրանսիացիները հենց այնպես ոչ մեկին չեն մատակարարում «Caesars» ինքնագնաց հրետանային համակարգեր: Նույնը կարելի է ասել Հայաստանի պաշտպանության նախարարությանը ֆրանսիացի ռազմական խորհրդականի «կցվելու» մասին։ Այս տարվա հունիսին է հայտնի դարձել, որ Հայաստանը պայմանագիր է կնքել «Caesars»-ների գնման համար։ Թեև Երևանը և Փարիզը չեն հրապարակել պայմանագրային 155 մմ-ոց հաուբիցների քանակը և դրանց առաքման ժամկետները, բայց ֆրանսիական լրատվամիջոցները հայտնել են, որ Երևանը ձեռք է բերել 36 համակարգեր, որոնք պետք է մատակարարվեն առաջիկա 15 ամիսների ընթացքում:
2023 թվականի հոկտեմբերին Փարիզում Հայաստանի և Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարարները ստորագրել են Հայաստանին զենք մատակարարելու մասին համաձայնագրեր։ Ֆրանսիան Հայաստանին արդեն մատակարարել է 24 «Բաստիոն» զրահափոխադրիչ, ևս 26 մարտական մեքենաներ արտադրության փուլում են։ Երևանը նաև պատվիրել է երեք GM200 ռադարներ, և բանակցություններ են ընթանում «Միստրալ 3» դյուրակիր զենիթահրթիռային համակարգերի մատակարարման շուրջ։
Գործընկերներին ինքնապաշտպանության համար զենք մատակարարելը նորմալ է, ասել է նախագահ Էմանուել Մակրոնը հուլիսի 18-ին Մեծ Բրիտանիայում Եվրոպական քաղաքական համայնքի (EPC) չորրորդ գագաթնաժողովի շրջանակներում կայացած մամուլի ասուլիսում պատասխանելով ադրբեջանցի լրագրողի Հայաստանին զենքի մատակարարման հարցին:
«Նորմալ է պատասխանել ինքնիշխան երկրի խնդրանքին, որը ցանկանում է զինվել զգալով, որ կարող է ենթարկվել այլ պետության ագրեսիային։ Ես վարչապետ Փաշինյանից երբևէ չեմ լսել, որ նա պատերազմի կամ ագրեսիայի որևէ ծրագիր ունի»,- ասել է Մակրոնը։
Նրա խոսքով, վերջին տասնամյակում Ադրբեջանը շատ ավելի լավ է զինվել, քան Հայաստանը։ Մակրոնի կարծիքով «նորմալն» այն է, որ նա ցանկանում է բարելավել իր երկրի ռազմաքաղաքական իմիջը ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների աչքում Աֆրիկայում մի շարք աղմկահարույց անհաջողություններից հետո: «Մութ մայրցամաքից» վտարված ֆրանսիական զորամիավորումները պետք է նոր վայրեր գտնեն իրենց արտասահմանյան առաքելությունների համար։ Անդրկովկասը կարող է հարմար լինել այդ նպատակների համար, այստեղ տեղի են ունեցել և շարունակվում են տեղի ունենալ տեկտոնական տեղաշարժեր, որոնք ազդել են նույնիսկ Վրաստանի վրա, որը ավանդաբար դիրքավորվում է որպես ՆԱՏՕ-ի վստահելի գործընկեր տարածաշրջանում։ Ժամանակները փոխվել են, և եվրատլանտիստները հիմա դրդում են Հայաստանին ստանձնել այդ դերը: Արաբական Միացյալ Էմիրություններում Ֆրանսիայի բազմապրոֆիլ բազան, ներառյալ ցամաքային, օդային և ռազմածովային բաղադրիչները, կարող են օրգանապես տեղավորվել Հարավային Կովկասում ուժերի և շահերի նոր հավասարակշռության մեջ: Ներկայանալով ՆԱՏՕ-ում Հայաստանի ուղեկիցը ֆրանսիացիները տեղ կզբաղեցնեն Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի միջև ընկած տարածաշրջանում` խրվելով այնտեղ իրենց ռազմական ներկայությամբ:
Նման սցենարը հղի է Հայաստանի համար հսկայական ռիսկերով։ Ռուսաստանի հեռանալը հանրապետությունից առանց հետքի չի անցնի: Մոսկվան արդեն մեկ անգամ չէ, որ հստակեցրել է, որ երկկողմ ռազմական դաշինքի մերժումը և ՌԴ ԶՈւ 102-րդ բազան հանրապետությունից դուրս բերելու հարցի բարձրացումը կհանգեցնի հարաբերությունների ողջ համալիրի վերանայմանը, ներառյալ տնտեսական բաղադրիչը։ Ֆրանսիական «դիրիժորը» հաստատ չի փոխարինի ռուսական գազին, ներդրումներին, բաժնետոմսերին Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող ձեռնարկություններում։ Հայաստանը, որը ճաշակել է աննախադեպ տնտեսական աճի և ֆինանսական հնարավորությունների կուտակման պտուղները վերջին երկուսուկես տարում, ռուս-ուկրաինական հակամարտության բռնկումից հետո, պատրա՞ստ է իրեն դատապարտել տարիների սոցիալ-տնտեսական աղետի միայն Ֆրանսիայի համար, որը բռնել է նրա ձեռքն ու տանում է դեպի ՆԱՏՕ, այն էլ դեռ դաշինքին միանալու անհասկանալի հեռանկարով։ Հասկանալի է, որ Փաշինյանի կառավարությունը և անձամբ Հայաստանի ղեկավարը դեռևս չունեն այդ հարցերի պատասխանները։ Շախմատային լեզվով կարելի է փաստել, որ նա փորձում է խաղալ ֆրանսիական պաշտպանություն։ Հնագույն խաղի այդ կոմբինացիան, որը հորինվել է Հնդկաստանում, որն, ի դեպ, ևս դարձել է Հայաստանի հերթական մերձավոր գործընկերը, ի սկզբանե սևերին մղում է բավականին պասիվ պաշտպանության։ Սևերը պարտավորություն չեն ստանձնում կռվել «առանց մի թիզ հող զիջելու», այլ պատրաստվում են զինվորային հակահարձակման կենտրոնում:
Եթե սպիտակները սխալ են խաղում, ապա սևերը կարող են արագ ակտիվ գործողությունների դիմել և արմատապես փոխել իրավիճակը իրենց օգտին: Սակայն, ինչպես գիտենք, Փաշինյանը շատ հեռու է շախմատից՝ ի տարբերություն իր նախորդի։ Հայաստանի ֆրանսիական պաշտպանությունը կարող է պարզապես չաշխատել և հանգեցնել հակառակ արդյունքի, հանրապետությունը կհայտնվի ռազմաքաղաքական և դիվանագիտական հարձակման տակ միանգամից մի քանի ուղղություններով, և չափազանց ցավոտ: Չպետք է մոռանալ, որ անգամ հարևան Իրանը, որն ավանդաբար ձգտում է դեպի Հայաստան, չի դառնա ՆԱՏՕ-ին նրա անդամակցության գործընթացի անտարբեր դիտորդ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
