Հայաստանը մոտ է Թուրքիայի հետ սահմանի բացմանը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի և Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչներ Ռուբեն Ռուբինյանը և Սերդար Քըլըչը հանդիպել են երկրների սահմանին։ Բանակցությունների առաջին մասը տեղի է ունեցել հայկական հողում, իսկ երկրորդը թուրքական։ Երևանն ու Անկարան ավելի քան երկու տարի ծրագրում են ապաշրջափակել հաղորդակցությունը, սակայն թուրքերը հրաժարվում են ընդառաջ գնալ, քանի դեռ հայերը չեն համաձայնվել Ադրբեջանի հետ խաղաղության մասին, գրում է ng.ru-ն:
Սա առաջին նման փորձն է Երևանի և Անկարայի համար։ Մինչ այդ հատուկ ներկայացուցիչները հանդիպել են մեկ անգամ Մոսկվայում, երեք անգամ Վիեննայում, սակայն վերջին հանդիպումից հետո արդեն երկու տարուց ավելի է անցել։ Հատկանշական է այն, որ 2022 թվականի հուլիսի 1-ին Ավստրիայի մայրաքաղաքում կողմերը պայմանավորվել են հնարավորինս արագ ապահովել երրորդ երկրների քաղաքացիների և դիվանագիտական անձնագրեր ունեցողների համար ցամաքային սահմանը հատելու հնարավորությունը։ Այդուհանդերձ, այդ համաձայնագիրը ևս դեռ կյանքի չի կոչվել։
Հինգերորդ հանդիպումը ոչ մի սենսացիա չի առաջացրել, թեև դա ևս մեկ փոքրիկ քայլ էր երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ։ Այսպիսով, կողմերը հաստատել են բոլոր նախկին պայմանավորվածությունները և որոշել են գնահատել տեխնիկական կարիքները, որոնք հնարավորություններ կստեղծեն Ախուրիկ-Ակյակա երկաթուղային սահմանային անցակետերի գործարկման, ինչպես նաև դիվանագիտական/ծառայողական անձնագրեր ունեցողների համար մուտքի արտոնագրային ընթացակարգերի փոխադարձ պարզեցման համար։
Միաժամանակ բանակցությունները սկսվել են Մարգարայի անցակետի ստուգմամբ, որը փակվել էր 1993 թվականին հայ-ադրբեջանական հակամարտության ֆոնին։ Հայաստանի իշխանությունները, ակնկալելով սահմանի շուտափույթ բացում, 2,5 մլն դոլար են ներդրել դրա արդիականացման համար: Բանակցություններից քիչ առաջ՝ հուլիսի 26-ին, այդ հաստատություն էր այցելել հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը վստահեցրել է, որ բոլոր աշխատանքները կարող են ավարտվել կարճ ժամանակում։ «Եթե բացվի»,- նշել էր Փաշինյանը։
Սակայն այդ անցակետի բացումն արդեն արվել է 2023 թվականի փետրվարին, թեկուզ բացառության կարգով։ Այն ժամանակ Երևանն օգնեց Անկարային հաղթահարել Թուրքիայի հարավ-արևելքում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքները փոխանցելով 100 տոննա մարդասիրական օգնություն։
Մինչդեռ հատուկ ներկայացուցիչների հանդիպման նախօրեին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը սկանդալային հայտարարություն էր արել, ըստ որի Անկարան կարող է Իսրայել մտնել այնպես, ինչպես դա արեց Ղարաբաղում։ Այդ կապակցությամբ Թուրքիայի հավատարիմ դաշնակից համարվող Ադրբեջանի իշխանությունները հերքում են տարածել. «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության վերականգնման հետ կապված ռազմական գործողություններին որևէ երկրի զինվորական անձնակազմի մասնակցության մասին հայտարարությունները որևէ հիմք չունեն»,-ասված է հանրապետության պաշտպանության նախարարության հաղորդագրությունում։
Ինչպես գիտեն, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նախկինում բազմիցս է խոստովանել, որ առանց Թուրքիայի օգնության Ղարաբաղի համար 44-օրյա պատերազմում հաղթելը «դժվար կլիներ»։ Միաժամանակ նա մշտապես ընդգծել է ադրբեջանական բանակի որոշիչ դերը 2020 թվականի աշնանը ձեռք բերված ռազմական հաջողություններում։ Իր հերթին հայկական լրատվամիջոցները, նույնիսկ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ, ակտիվորեն տեղեկատվություն էին տարածում մարտական գոտում գտնվող թուրք վարձկանների մասին։
Ինչ էլ որ լինի, Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը Կիպրոս կատարած այցի շրջանակներում լրագրողների հետ զրույցում ասել է, որ Երևանը պատրաստ է Բաքվի հետ խաղաղության։ Միաժամանակ նա ասել է, որ սահմանային միջադեպերի հետաքննման մեխանիզմներ ստեղծելու, ինչպես նաև սպառազինությունների վերահսկման հայկական նախաձեռնությունները դեռ չեն ստացել իրենց ադրբեջանցի գործընկերների աջակցությունը, սակայն առաջարկները մնում են ուժի մեջ։
«Կարծում եմ, որ ներկա պատմական պահը պետք է օգտագործենք թշնամանքի էջը փակելու և կարևոր խաչմերուկում գտնվող ողջ տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման և բարգավաճման համար ավելի լավ ապագա պատրաստելու համար»,- ընդգծել է Միրզոյանը։
Այդուհանդերձ, Ադրբեջանի իշխանությունները վստահ են, որ իրենց հայ գործընկերները խաղաղություն են ուզում միայն խոսքով։ Մասնավորապես, Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը Փաշինյանին մեղադրել է հունիսին Եվրոպական համայնքի գագաթնաժողովի շրջանակներում Լոնդոնում բանակցություններ վարելուց հրաժարվելու մեջ։
«Եթե նա (Փաշինյանը) չի ցանկացել խոսել ինձ հետ, ապա ի՞նչ հաշտության պայմանագրի մասին կարող ենք խոսել», – վրդովված ասել է Ալիևը: Սակայն Հայաստանի ԱԳՆ-ն պնդում է, որ հենց ադրբեջանցիներն են հրաժարվել շփումից։
«Միրզոյանը բառացիորեն ամեն շաբաթ հայտարարում է Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու Հայաստանի պատրաստակամության մասին։ Բայց դա անելու համար Երևանը պետք է փոխի իր Սահմանադրությունը, որպեսզի Բաքվի նկատմամբ տարածքային պահանջների մասին հիշատակումներ չլինեն։ Ադրբեջանի իշխանությունների երկրորդ պահանջն այն է, որ Ադրբեջանն ու Հայաստանը հայտարարեն Մինսկի խմբից համատեղ դուրս գալու մասին։ Այն բանից հետո, երբ Բաքուն վերականգնեց իր ինքնիշխանությունը Ղարաբաղի նկատմամբ, դրա անհրաժեշտությունը վերացավ... Պարտվածը պետք է ընդունի հաղթողի պայմանները»,- ng.ru-ի հետ զրույցում ասել է Ադրբեջանի քաղաքական հետազոտությունների «Ատլաս» կենտրոնի ղեկավար Էլխան Շահինօղլուն:
Նրա խոսքով, Ադրբեջանի պահանջներն աներևակայելի չեն, բայց եթե Հայաստանը չկատարի դրանք, ապա Բաքուն ձեռքերը ծալած չի մնա, քանի դեռ իր հարևանը վերազինվում է։
Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի (ACSIS) ղեկավար Հայկ Խալաթյանն էլ նշել է, որ Հայաստանի իշխանությունները, շարունակելով գործել «ամեն գնով խաղաղության» տրամաբանությամբ, հույս ունեն զգալի տնտեսական օգուտներ ստանալ սահմանները բացելով ու կարգավորելով հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, որպեսզի արդարանան համաքաղաքացիների առաջ Ղարաբաղի կորստի և Ադրբեջանին միակողմանի զիջումների համար։
«Դժվար թե դա նրանց հաջողվի։ Անկարան հաստատակամորեն պաշտպանում է այն գիծը, որ միայն հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումից հետո է հնարավոր Հայաստանի և Թուրքիայի միջև կարգավորումը։ Երկու երկրներն էլ հավատարիմ են իրենց դաշինքին և տարածաշրջանում գործում են համատեղ»,- պարզաբանել է Խալաթյանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
