10 հետաքրքիր փաստ Հայաստանի մասին. ինչո՞ւ են դպրոցներում շախմատի դասեր լինում, ինչո՞ւ են տները վարդագույն, իսկ դրոշը նարնջագույն շերտագծով
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանը հնագույն պետություն է, և այս երկրի պատմությունն ու մշակույթը, ինչպես գիտենք, շատ հետաքրքիր և բազմակողմանի են, գրում է dzen.ru-ն: Օտարերկրացիներն, իհարկե, ընդհանուր պատկերացում ունեն այդ երկրի և հայերի մասին, բայց կան հետաքրքիր փաստեր, որոնք այնքան էլ հայտնի չեն և անպայման կզարմացնեն ձեզ։ Եվ դրանք վերաբերում են ոչ միայն հայկական ավանդական կոնյակին ու Արարատ լեռանը։ Մեր ցուցակը պարունակում է 10 ամենահետաքրքիր փաստերը, որոնց մասին, ամենայն հավանականությամբ, չգիտեիք։
1. Հայկական դրոշի վրա կարելի է գտնել ծիրանագույնը
Հայաստանի խորհրդանիշը ոչ միայն նուռն է, այլ նաև ծիրանը։ Ավելին, նա այնքան կարևոր է այդ ժողովրդի համար, որ անմահացել է ազգային դրոշի վրա։ Ստորին նարնջագույն շերտագիծը ծիրանի պատվին է: Ճիշտ է, ժամանակակից նկարագրում ասվում է, որ դրոշի նարնջագույն գույնը հայերի տաղանդի և տքնաջան աշխատանքի խորհրդանիշն է, բայց ավելի վաղ՝ 20-րդ դարից, կոնկրետ ազգային խորհրդանիշի՝ ծիրանի մասին է եղել խոսքը։
Նշենք նաև դրոշի վրայի այլ շերտերը: Կարմիրը խորհրդանշում է հայության գոյապայքարը, ցեղասպանության հետևանքով թափված արյունն ու Քրիստոսի հավատքը, իսկ կապույտը խորհրդանշում է խաղաղ երկինքը, որին ձգտում է ժողովուրդը։ Նաև կարմիրն ու կապույտն ասոցացվում են հայերի շրջանում ոչ պակաս տարածված նռան ու խաղողի հետ։
2. Հայաստանի մայրաքաղաքը մոտ երեք հազար տարեկան է
Երևանը Երկրի ամենահին քաղաքներից է։ Հայաստանի մայրաքաղաքը հիմնադրվել է ավելի քան 2800 տարի առաջ՝ գրեթե երեսուն տարի շուտ, քան Հռոմը։ Հայերը (և ոչ միայն նրանք) հավատում են, որ հենց Արարատի վրա է (հիշենք, որ այն նախկինում Հայաստանինն էր, և այդ ժողովուրդը սարն իրենն է համարում), Նոյը «կայանել» է իր տապանը, և ինքն էլ առաջինն իջել հայկական դաշտ։ Հայտնի հնագույն Էրեբունի ամրոցը, որի կառուցման տարին համարվում է Երևանի հիմնադրման տարին, ըստ պատմիչների, կառուցվել է այդտեղ մարդկանց մեծ բնակավայրի հայտնվելուց հետո։ Ուստի քաղաքը կարելի է էլ ավելի հին համարել։
3. Տների վարդագույն գույնը հրաբխի շնորհիվ
Երևանի շատ հին շենքեր վարդագույն են: Ուստի Հայաստանի մայրաքաղաքը նույնիսկ կոչվում է «վարդագույն քաղաք»։ Նյութը, որից կառուցված են բազմաթիվ տեղական տներ, տուֆն է։ Դա քար է, որը բաղկացած է սեղմված հրաբխային մոխիրից (միլիոնավոր տարիներ առաջ այս վայրերում հրաբխային ժայթքումներ են եղել): Աշխարհի մյուս մասերում տուֆը սովորաբար մուգ գույնի է, իսկ Երևանում՝ բաց, վարդագույն, ինչը Հայաստանի մայրաքաղաքը դարձնում է վարդագույն տներով միակ խոշոր քաղաքը։
4. Հայերի երեք քառորդը Հայաստանում չի ապրում
Հայկական սփյուռքն այնքան մեծ է, որ համարվում է երկրագնդի ամենամեծերից մեկը: Կոպիտ հաշվարկներով այն կազմում է 10-12 միլիոն մարդ, և դա չնայած այն հանգամանքին, որ բուն Հայաստանի բնակչությունը երեք միլիոնից մի փոքր է ավելի։ Հայերի ամենամեծ թիվը ներկայումս ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում (1,5-2 մլն), Ֆրանսիայում (մոտ 700 հազար), իսկ առաջատարը, ինչպես կարելի է կռահել, Ռուսաստանն է (մոտ 3 մլն)։ Ինչպես նաև, կա հայկական սփյուռք (ավելի քան 100 հազար մարդ), ըստ վիճակագրության, Իրանում, Լիբանանում, Սիրիայում, Վրաստանում և Արգենտինայում։
5. Առաջին քրիստոնյաները պետական մակարդակով
Հազարամյակներ շարունակ հայերը քրիստոնյա են և շատ հավատարիմ են իրենց հավատքին: Վիճակագրության համաձայն երկրի բնակիչների 97 %-ն իրեն քրիստոնյա է համարում։ Բայց քչերը գիտեն, որ հենց Հայաստանն է դարձել քրիստոնյա բնակչությամբ առաջին երկիրը, որն այդ կրոնը հռչակել է որպես պետական կրոն, և դա տեղի է ունեցել 301 թվականին։
Նրանք առաջինն էին, որ քրիստոնեությունը դարձրին պետական կրոն։ Հիշենք, որ հայերի կրոնը ոչ ուղղափառությունն է, ոչ կաթոլիկությունը, այլ քրիստոնեության շատ հնագույն մի այլ ճյուղ է։ Պաշտոնական անվանումն է Հայ Առաքելական կամ Գրիգորյան (ի պատիվ Գրիգոր Լուսավորչի՝ Եկեղեցու առաջին պաշտոնական ղեկավարի) եկեղեցի։
6. Տիգրան տիրակալը Հայաստանը դարձրել էր գերտերություն
Համաշխարհային պատմության մեջ եղել է մի շրջան, երբ Հայաստանն աշխարհի ամենահզոր պետություններից էր։ Դա Տիգրան Բ-ի թագավորի գահակալության դարաշրջանն է (մ.թ.ա. 1-ին դար): Նրա բանակը գրավել էր Ասորիքի Կոմմագենեն, մտել Հրեաստան, Փյունիկիա և հասել Հնդկաստան։ Տիգրանը համարվում էր եզակի տիրակալ և տաղանդավոր զորավար։
Տիգրան Բ-ի կայսրությունը, որին իր ռազմական հաջողությունների համար կոչում էին նաև Տիգրան Մեծ, այնքան մեծ էր, որ ընդգրկում էր տարածքը Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով և Միջագետքից մինչև Քուռ գետի ափերը։ Սակայն Պոմպեոսի և Կեսարի օրոք Հռոմն ավելի ուժեղ էր Հայաստանից։
7. Չես կարող թաքնվել Արարատից
Արարատը, որը որոշ օտարերկրացիներ թյուրիմացաբար համարում են Հայաստանում գտնվող լեռ (հայտնի կոնյակն այդպես է կոչվում, և ընդհանրապես, հայերի համար Արարատն ազգային սրբավայր է), իրականում գտնվում է Թուրքիայում։ Այն մասին, թե ինչպես է հայկական լեռը դարձել թուրքական, կարող եք կարդալ պատմության գրքերում։
Սակայն հետաքրքիր է մեկ այլ բան: Քանի որ Արարատը Եվրասիայի ամենաբարձր լեռներից մեկն է (բարձրությունը մոտ 5200 մ է), և կանգնած է հայ-թուրքական սահմանին շատ մոտ, Երևանում որտեղ էլ լինեք, ամեն տեղից կտեսնեք նրան։ Եվ դա շատ դրամատիկ է տեղի բնակիչների համար. թվում է, թե նա այստեղ է, ընդամենը մի քիչ հեռու, բայց ուրիշինն է:
8. Հայկական կոնյակը Ֆրանսիայում ճանաչվել է սեփական
Վիճակագրության համաձայն Հայաստանից ամենաշատ արտահանվող ապրանքը ճանաչվել է կոնյակը։ Ամեն տարի երկրում արտադրվում է մինչև 10 մլն լիտր թունդ ըմպելիք, որի 90 %-ն արտահանվում է։ Կոնյակը Հայաստանում հայտնվել է մի հայ վաճառականի և խմիչքի ռուս մագնատի շնորհիվ։
Հայկական կոնյակն ուղարկվում է Ասիա, Եվրոպա, Ամերիկա։ Հայաստանում առաջին կոնյակի գործարանը բացվել է 1887 թվականին, երբ վաճառական Ներսես Թաիրյանի շնորհիվ Ֆրանսիայից բերվել է հատուկ թորման սարք։ Այն բանից հետո, երբ 1890-ականների վերջին «Շուստով և որդիներ» ընկերության կողմից գործարանը գնվեց, ձեռնարկությունը սկսեց ավելի զարգանալ, իսկ մինչ հեղափոխությունը արդեն կային տասնյակ կոնյակի գործարաններ: Ավելին, նախաձեռնող և հավակնոտ Շուստովը հայկական կոնյակն ուղարկել է փարիզյան ցուցահանդես, և խմիչքը ստացել է Գրան պրի, ինչպես նաև կոնյակ կոչվելու պաշտոնական իրավունք՝ պիտակի վրա համապատասխան մակագրությամբ։
9. Ամենահին գինեգործարանը
Մի քանի տարի առաջ Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվեց աշխարհի ամենահին գինեգործարանը։ Այն հայտնաբերվել է 2010 թվականին Արենի գյուղի մոտակայքում գտնվող կարստային քարանձավում կատարված պեղումների ժամանակ։ Խաղողի, ծիրանի, ինչպես նաև գարու և ցորենի հետքեր են հայտնաբերվել գինի պատրաստելու և պահելու համար նախատեսված կավե անոթներում։ Հայ գինեգործները ներկայումս ամենահինն են։
Հնագետները գինեգործարանը թվագրում են մ.թ.ա 4100-4000 թվականներով: Միևնույն ժամանակ, ավելի վաղ հնագիտական տվյալները ցույց էին տալիս, որ Հին Եգիպտոսում գինին արտադրվել է սկսած մ.թ.ա. 3150 թվականից, ուստի, հավանաբար, հայերը եգիպտացիներից ավելի վաղ են տիրապետել այդ ըմպելիքի արտադրությանը և օգտագործմանը:
10. Դպրոցներում շախմատի դասերը ներդրվեցին «հեռահար նպատակով»
ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանը որոշեց գնալ իր ճանապարհով: Մասնավորապես, 2011 թվականին այն դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը, որը շախմատը մտցրեց դպրոցական ծրագիր: Շաբաթը մեկ անգամ ժամանակացույցով կա շախմատի դաս: Եվ դա արագ տվեց իր պտուղները. փոքրիկ Հայաստանն այժմ ունի աշխարհի ամենաշատ թվով գրոսմայստերները:
Դպրոցներում շախմատի պարտադիր դասավանդման նախաձեռնողները վստահ են, որ այս խաղը փոքր տարիքից երեխաներին սովորեցնում է ոչ միայն խելք, այլ նաև լավ վարքագիծ և համբերություն։ Շախմատի խաղերի ընթացքում նրանց մոտ ձևավորվում է ռազմավարական մտածելու, իրավիճակը վերլուծելու և գնահատելու հմտություններ, ինչպես նաև որոշիչ քայլ անելուց առաջ մտածելու համար դադար վերցնելու սովորություն։ Այս բոլոր հատկությունները օգտակար են կյանքում և օգտակար կլինեն ինչպես անձի, այնպես էլ հասարակության համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
