Ե՞րբ է Հայաստանում հայտնվելու ամերիկյան ատոմակայան
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի իշխանությունները նախատեսում են կառուցել նոր ատոմակայան, որը կլրացնի և հետագայում ամբողջությամբ կփոխարինի Մեծամորի խարխուլ ատոմակայանին, և ԱՄՆ-ն է խոստացել կառուցել այն նախանշելով երկարաժամկետ համագործակցության ծրագրեր, գրում է Vestikavkaza.ru-ն։
Հայաստանի իշխանությունները բովանդակային բանակցություններ են սկսել Միացյալ Նահանգների հետ նոր ատոմակայանի կառուցման շուրջ, վերջերս հայտարարել է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը։ «Քննարկումներ են ընթանում ԱՄՆ-ի հետ իրավական դաշտի շուրջ առանց որի անհնար է առաջ շարժվել: Այս պահին, կարող եմ ասել, որ գնդակն ԱՄՆ-ի դաշտում է, իսկ հետո երբ կավարտվեն ներքին ընթացակարգերը մենք կսկսենք աշխատել»,- ասել է Արմեն Գրիգորյանը: Եվ սա միանվագ զարգացում չէ, այլ Միացյալ Նահանգների հետ երկարաժամկետ համագործակցության սկիզբ, նշել է նա։ Նաև հայկական պատվիրակությունը շուտով կմեկնի ԱՄՆ ծանոթանալու փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների հնարավորություններին, որոնք ԱՄՆ-ը մտադիր է տրամադրել Հայաստանին։ Այժմ Հայաստանի իշխանությունները գտնվում են խաչմերուկում՝ մի կողմից 2022 թվականի վերջին Հայաստանը «Ռոսատոմի» հետ հուշագիր է ստորագրել նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման վերաբերյալ, և արդեն սկսվել են նախագծի նախնական տեխնիկատնտեսական հիմնավորման աշխատանքները, մյուս կողմից, Վաշինգտոնի հետ հարաբերություններ հաստատելու հեռանկարներն են շատ գայթակղիչ։ Ո՞ր ճանապարհն են ընտրելու Երևանում:
Ինչպես նշել է Vestikavkaza.ru-ի ավագ վերլուծաբան Անդրեյ Պետրովը, ամերիկյան արտադրության նոր ատոմակայան ստանալու Հայաստանի ցանկության պատճառները միանգամայն հասկանալի են։ «Նախ Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ ոլորտն ավանդաբար կախված է ատոմային էներգիայի արտադրությունից, երկրում էլեկտրաէներգիայի տարեկան արտադրության մոտ 25%-ը ստացվում է Մեծամորի Հայկական ատոմակայանից: Բացի դա Հայաստանը չունի ածխաջրածնային հումքի հարուստ պաշարներ: Այդ երկու գործոնները ստեղծում են հանրապետության էներգետիկ անվտանգության կախվածությունը Հայկական ատոմակայանից, որը շատ մաշված է և որոշակի վտանգ է ներկայացնում տարածաշրջանի համար»,- ասել է նա։
Ինչո՞ւ այս դեպքում Հայաստանի իշխանությունները չեն սահմանափակվում միայն «Ռոսատոմ»-ի հետ Հայկական ատոմակայանի լրացուցիչ բլոկների վերանորոգման, շահագործման և կառուցման շուրջ համագործակցությամբ, այլ փորձում են ամերիկյան ընկերությունների հետ պայմանավորվել բոլորովին նոր էլեկտրակայանի մասին:
«Հայկական ատոմակայանի փակումը Երևանի եվրատլանտյան նկրտումներին Արևմուտքի հետագա աջակցության պայմաններից մեկն է, ինչի մասին համաձայնություն է կայացվել ապրիլին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենի, Եվրահանձնաժողովի ղեկավար Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի միջև հանդիպման փակ հատվածում։ Երկրորդ հերթին վերջին տարիներին Երևանի հակառուսական ուղղվածության պատճառով «Ռոսատոմի» հետ համաձայնության գալը դժվար կլինի: Բացի դա Արևմուտքը չափազանց բացասաբար կանդրադառնա նման գործարքին, Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է կիրառել «Ռոսատոմի» մի քանի դուստր ձեռնարկությունների դեմ և շարունակում է հնարավորություններ փնտրել արգելելու այդ ռուսական պետական կորպորացիայի հետ ցանկացած շփում»,- պարզաբանել է Անդրեյ Պետրովը:
««Ռոսատոմի» հետ փոխգործակցության աճող քաղաքական թունավորությունը ստիպում է Հայաստանի իշխանություններին, որոնք քծնում են Արևմուտքին, խնդրել ԱՄՆ-ին ինքնուրույն իրականացնել Հայկական ատոմակայանի փակման մասին պայմանավորվածությունները։ Եվ հիմա ժամանակն է այդ քաղաքական նախագծը գործնական հարթության հասցնել»,- հավելել է ավագ վերլուծաբանը:
Փորձագետն նաև ընդգծել է, որ Հայաստանում ամերիկյան արտադրության ատոմակայան կառուցելու գաղափարը տնտեսական պատճառներով անիրատեսական է թվում։ «Ամերիկյան ատոմակայանը շատ ավելի թանկ և անհարմար կլինի Հայաստանի համար, քան ռուսականը: ԱՄՆ-ում չկան ձեռնարկություններ, որոնք ծառայությունների ամբողջ տեսականին են մատուցում: «Build-Own-Operate» պրակտիկան ընդունված չէ, երբ ընկերությունը կառուցում է ատոմակայան և շահագործում մինչև դրա փակումը: Երևանը նաև չի կարող ակնկալել արտոնյալ միլիարդավոր դոլարների վարկ Վաշինգտոնից, որպեսի կառուցի ատոմակայան: Դատելով խոստացված ֆինանսական աջակցությունից, ԱՄՆ-ը շատ քիչ բյուջե է հատկացրել Հայաստանին հակառուսական կուրսի համար»,- ասել է Անդրեյ Պետրովը:
«Այս բոլոր գործոնները նշանակում են, որ Հայաստանը պետք է սեփական միջոցներով կառուցի ամերիկյան ատոմակայան և պայմանագրեր կնքի մի շարք ընկերությունների հետ, որոնցից յուրաքանչյուրը, հասկանալով հանրապետության քաղաքականապես կաշկանդված հանգամանքները, կբարձրացնի իր ծառայությունների գները:
Ծախսերը կկազմեն 20-30 միլիարդ դոլար, մինչդեռ Հայաստանի բյուջեն ընդամենը 7 միլիարդ դոլար է, այսինքն դրանք անիրատեսական ծախսեր են հանրապետության համար։ Եվ պետք է ավելացնել, որ եթե ամերիկյան ատոմակայան կառուցվի, ապա վառելիքը պետք է տեղափոխվի ԱՄՆ-ից, ինչը կբերի արտադրած էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքի բարձրացում»,- նշել է ավագ վերլուծաբանը։
«Իրականում, Հայաստանի համար տնտեսապես շահավետ և իրատեսական կլինի համաձայնել «Ռոսատոմ»-ի հետ նոր ատոմակայան կառուցել նույն «Կառուցել-շահագործել-փակել» սխեմայով, որն այժմ օգտագործվում է Թուրքիայում «Աքքույու» ԱԷԿ-ի կառուցման ժամանակ: «Ռոսատոմ»-ը ինքնուրույն ֆինանսավորում կգտնի նախագծի համար (վարկ վերցնելով ռուսական բանկերից), միայնակ կկատարի բոլոր շինարարական աշխատանքները, կգործարկի կայանը, կբերի ռուսական էժան վառելիք և կպահպանի ատոմակայանը, իսկ Հայաստանը պետք է միայն սպառի արտադրվածը։ Սակայն դրան խանգարում է Հայաստանը Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտից պոկելու Փաշինյանի թիմի մղումը։ Կոլեկտիվ Արևմուտքին այս ամենը չի հետաքրքրում, արևմտյան քաղաքական գործիչները դիտարկում են Երևանը միայն որպես սակարկության առարկա Մոսկվայի հետ, ամեն ինչ իր գինն ունի, և վերջ: Կարելի է նույնիսկ հաշվարկել, թե նման քայլը որքան կարժենա հանրապետության բյուջեն»,- եզրափակել է վերլուծաբանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
