ԱՄՆ-ը փորձում է ներթափանցել հարավկովկասյան տարածաշրջան միջնորդության դրոշի ներքո
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը, ելույթ ունենալով Բրուքինգսի ինստիտուտում, ասել է, որ «ԱՄՆ վարչակազմը կարծում է, որ այժմ կա բացառիկ հնարավորություն Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղ համաձայնագրեր ձեռք բերելու համար»։ Նրա խոսքով, «Ադրբեջանը պետք է որոշիչ դեր խաղա դրանում»։ Նա նաև ընդգծել է, որ «Միացյալ Նահանգներն ակտիվորեն հետապնդում է այդ նպատակը դիվանագիտական ճանապարհով փորձելով Ադրբեջանին և Հայաստանին մոտեցնել խաղաղության համաձայնագրերին», գրում է iarex.ru-ն։
Այդ կապակցությամբ փորձագետները նշում են, որ ԱՄՆ-ն սկսել է մեծ ջանքեր գործադրել հայ-ադրբեջանական հաշտության պայմանագիրն արագ ստորագրելու համար։ Նրանց կարծիքով «դա ինչ-որ չափով տարօրինակ է թվում հաշվի առնելով այն, որ Վաշինգտոնն արդեն շուրջ մեկ տարի է, ինչ չի մասնակցում Երևանի և Բաքվի միջև բանակցություններին որպես անմիջական միջնորդ»։
Բաքվում կայացած ճեպազրույցում Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով պետքարտուղարի օգնական Ջեյմս Օ'Բրայենը ասել է, որ Միացյալ Նահանգները «պատրաստ է Վաշինգտոնում կազմակերպել հանդիպում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարների միջև»:
Հիշեցնենք, որ կողմերի միջև վերջին անգամ շփումը տեղի է ունեցել մայիսի 10-11-ին Ալմաթիում։ Հազիվ թե կարելի է պատահականություն համարել այն, որ հենց այս պահին են Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարները պաշտոնական հրավերներ ստացել հանդիպել ՆԱՏՕ-ի գործընկերների հետ հուլիսին Վաշինգտոնում կայանալիք գագաթնաժողովի շրջանակներում։ Հայաստանը հաստատել է իր մասնակցությունը, իսկ Ադրբեջանի պաշտոնական դիրքորոշումը մնում է անհայտ։ Բայց, եթե Բաքուն համաձայնի մասնակցել գագաթնաժողովին, ապա հնարավորություն է ստեղծվում Վաշինգտոնում կազմակերպել Բայրամովի և Միրզոյանի հանդիպումը, թեև Բաքուն նախընտրում է միայն ուղիղ բանակցություններ առանց միջնորդների։
Ամեն ինչից երևում է, որ ԱՄՆ-ը լուրջ փոփոխություններ է ակնկալում Անդրկովկասում։ Վրաստանը հեռանում է նրանցից, Հայաստանում քաղաքական իրավիճակը դառնում է անորոշ: Հետևաբար, տարածաշրջանում Վրաստանի և Հայաստանի, այսպես կոչված, «ժողովրդավարական կոալիցիա» ստեղծելու ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական նախագիծը ձախողվում է։ Այժմ որոշվել է տարածաշրջանում նոր աշխարհաքաղաքական մենակատարություն խաղալ, որը հնարավորություն կտա Թուրքիայի մասնակցությամբ խաղի մեջ մտնել։
Բանն այն է, որ ԱՄՆ-ն «անսպասելիորեն» որոշել է աջակցել, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք» երթուղու իրագործմանը, որը Ադրբեջանը Հայաստանի տարածքով կապում է Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ։ Այնուամենայնիվ Ադրբեջան-Հայաստան-Թուրքիա էապես հակառուսական դաշինք ստեղծելու հարցում Միացյալ Նահանգների հաջողությունը կամ ձախողումը կախված կլինի շահերի և ռեսուրսների հավասարակշռման արվեստից և տարածաշրջանում իրավիճակի իրատեսական գնահատականից: Կարծես թե պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել Հայաստանի հետ, և Երևանն ամեն ջանք կգործադրի Մոսկվային խաղաղության բանակցություններում մոդերատորի դերից զրկելու համար։ Երևանը նաև զգալի ջանքեր է գործադրում Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար։ Հիմա մնում է Ադրբեջանին «համոզել», այսինքն համոզել կամ ստիպել Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքել։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ԱՄՆ-ին հռչակվել որպես խաղաղության գործընթացի իրական միջնորդ։
Իսկ իրականում իրավիճակն այսպիսին է: Օրերս Բաքուն խաղաղության համաձայնագրի նախագծի վերաբերյալ առաջարկների հերթական 10-րդ փաթեթն է ուղարկել Երևան։ Այդ փաստաթղթի փորձարկումը մնում է անհայտ: Բայց հայտնի է, որ Ադրբեջանը պահանջում է Հայաստանից, որպես խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման հիմնական պայման փոփոխել Սահմանադրությունը և հանել Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներ պարունակող կետերը։
Բայց Երևանը «այդ հարցը ներքին խնդիր է համարում»: Ուստի, չնայած Բաքվի և Երևանի պաշտոնյաների լավատեսական հայտարարություններին, թե Հայաստանն ու Ադրբեջանը «ավելի քան երբևէ մոտ են խաղաղությանը», թունելի վերջում լույսը դեռ տեսանելի չէ, թեև հնարավոր է, որ կողմերը կուլիսային բանակցություններ են վարում, իսկ ԱՄՆ-ը փորձում է բանակցություններ կազմակերպել երկու երկրների արտգործնախարարների մակարդակով։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես հատուկ ընդգծել է Օ՛Բրայենը, «Ռուսաստանը ներկայումս դուրս է այդ գործընթացից, և նման պայմաններում կարևոր է առաջընթաց գրանցելը»։
Բաքուն, իհարկե, հասկանում է, որ ԱՄՆ-ը փորձում է ներթափանցել տարածաշրջան միջնորդության դրոշի ներքո, որպեսզի իրադարձությունները մտցնի Արևմուտք-Ռուսաստան առճակատման ձևաչափ։ Եվ դա այն դեպքում, որ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև գործընթացների կարգավորման գործում ամենաակտիվ դերը խաղացել է հենց Ռուսաստանը։ Ադրբեջանը ներկայումս մանևրում է: Բաքվի փորձագետների կարծիքով Բաքուն չի կարող ուղղակիորեն մարտահրավեր նետել ԱՄՆ-ին, ինչպես դա արել է Ռուսաստանը։
Բայց միանգամայն հնարավոր է հրապարակայնորեն պաշարել Վաշինգտոնին հակադրվելով նրան «3+2» ձևաչափով (Ադրբեջան, Հայաստան, Թուրքիա, Ռուսաստան և Իրան) որպես տարածաշրջանի անվտանգության առաջնահերթություն։ Այնպես որ հիմնական իրադարձությունները դեռ առջևում են։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
