Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Փարիզի Աստվածամոր տաճար

Փարիզի Աստվածամոր տաճարը՝ Նոտր Դամը ( ֆր. ՝ Notre-Dame de Paris ) վեհաշուք կաթոլիկ եկեղեցի է Իլ դե լա Սիտեում, Փարիզի կենտրոնում։ Այդ նշանավոր ճարտարապետական ​​հուշարձանը փառաբանված է արվեստում և հանդիսանում է աշխարհի ամենահայտնի կրոնական շինություններից մեկը: Ամեն տարի 13-14 միլիոն զբոսաշրջիկներ են գալիս Փարիզ տեսնելու Աստվածամոր տաճարը: Այն ոչ միայն Փարիզի, այլ ամբողջ երկրի աշխարհագրական կենտրոնն է։ Այդտեղ է գտնվում, այսպես կոչված, «Զրո կիլոմետրը», որտեղից էլ սկսած չափվում են Ֆրանսիայից բոլոր հեռավորությունները։

Այդ վայրում տաճարներ են գտնվել անհիշելի ժամանակներից, նույնիսկ հռոմեացիների դարաշրջանում եղել է Յուպիտերին նվիրված տաճար: Հետագայում մերովինգները, որոնք կառավարել են Գալիան 500-571 թվականներին, այդտեղ կառուցել են Սուրբ Էթյենի տաճարը։ Աստվածամոր տաճարը հիմնադրվել է 1163 թվականին Փարիզի եպիսկոպոս Մորիս դը Սուլլիի կողմից, իսկ հիմնաքարը դրել է Հռոմի պապ Ալեքսանդր III-ը։ Նրա կառուցումը տևել է մինչև 1345 թվականը, այսինքն՝ տևել է գրեթե երկու դար։ Այդ ընթացքում նախագիծը ղեկավարել են տասնյակ ճարտարապետներ, ինչը չի խանգարել ստանալ գեղեցիկ և օրգանական մեկ կառույց։ Այնուամենայնիվ հիմնական ստեղծողները, ովքեր ամենամեծ ներդրումն են ունեցել, համարվում են Պիեռ դե Մոնտրոյը և Ժան դե Շելլեն։ Շենքը հիմնադրվել է Լյուդովիկոս VII-ի օրոք։ Հենց այդ ժամանակ էր, որ ճարտարապետության մեջ հայտնի դարձավ գոթական ոճը, որն օգտագործում էին ճարտարապետները։ Այդ ուղղությունը հաջողությամբ միախառնվեց Նորմանդիայի ավանդույթներից բխող ռոմանական ոճին, որն էլ տաճարին յուրահատուկ տեսք տվեց։

Ֆրանսիայի և Աստվածամոր տաճարի պատմությունները չի կարելի առանձնացնել, քանի որ այդտեղ են ասպետներն իրենց աղոթքն անում խաչակրաց արշավանքների մեկնելիս, այդտեղ է եղել Նապոլեոնի թագադրումը, Հիտլերի զորքերի նկատմամբ հաղթանակի տոնակատարությանը և շատ այլ իրադարձություններ:

Նոտր Դամ տաճարը մեծապես տուժել է 18-րդ դարի վերջին իրադարձությունների ժամանակ անհաջող վերակառուցումից, իսկ ավելի ուշ ժողովրդական իշխանության կողմից անտեսման պատճառով: Այսպիսով, ֆրանսիական հեղափոխությունը քիչ էր մնում զրկեր աշխարհն այդ յուրահատուկ ճարտարապետական ​​հուշարձանից, նրանք նույնիսկ ցանկանում էին այրել այն։ Նրանց ժամանակ բազմաթիվ քանդակներ ջարդվել կամ գլխատվել են, վիտրաժները քանդվել են, թանկարժեք սպասքը թալանվել է։ Շենքը հռչակվել է Բանականության տաճար, ապա Գերագույն Էակի պաշտամունքի կենտրոն, իսկ ավելի ուշ պարզապես վերածվել է սննդի պահեստի։ Ճարտարապետական ​​անսամբլը լիակատար կործանումից փրկել է Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպը, որը պատմում է գեղեցիկ գնչուհու հանդեպ կուզիկի սիրո մասին: Այդ ստեղծագործությունը ոչ միայն հայտնի է դարձրել գրողին, այլ նաև լայն հասարակության ուշադրությունն է հրավիրել այդ հնագույն շենքի բացառիկ պատմական, ինչպես նաև գեղագիտական ​​արժեքի վրա։ Որոշվել է Նոտր Դամը վերակառուցել հնագույն տեխնոլոգիաների բոլոր կանոններով։ Վիոլլե-դե-դյուկը հաջողությամբ է լուծել նման բարդ խնդիրը, քանի որ ճարտարապետը գիտեր տաճարի կառուցման վրա աշխատող հնագույն վարպետների շինարարության մեթոդները: Նոտր Դամի տաճարի վերականգնումը տևել է ավելի քան քառորդ դար։

Հետագա տարիներին փարիզցիներն իրենց սրբավայրին վերաբերվել են ծայրահեղ ակնածանքով: Հատկանշական է այն, որ երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակ տաճարը գործնականում չի տուժել։ 2019 թվականի ապրիլի 15-ին՝ Ավագ շաբաթվա ընթացքում, մայր տաճարում մեծ հրդեհ է տեղի ունեցել, որի հետևանքով կորել է (փլուզման հետևանքով) շպիլը, ժամացույցը և 12-րդ դարի պատմական տանիքը։ Փրկվել է միայն շենքի շրջանակը։ Հետո տաճարի վերականգնման վրա ծախսվել է մոտ մեկ միլիարդ եվրո:

Կ. Խաչիկյան