Ղազախստանում կայացած Բայրամովի ու Միրզոյանի բանակցությունները ձախողվել են
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
«Ղազախստանի Ալմաթիում բանակցություններ են տեղի ունեցել Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովի և Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի միջև։ Երկու օր շարունակ նախարարները մանրամասն քննարկել են «Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» երկկողմ նախագծի դրույթները»,- գրում է iarex.ru-ն։
Այդ բանակցություններն ունեին իրենց ուշագրավ առանձնահատկությունները։ Նախ, այս դեպքում առաջին անգամ Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևն է անձամբ հանդես եկել որպես կազմակերպչական միջնորդ, ինչը շատ փորձագետների կողմից ընկալվել է որպես Աստանայի կողմից «աշխարհաքաղաքական կապիտալիզացիան մեծացնելու փորձ», ընդ որում` չվտանգելով հարաբերությունները սրել ո՛չ Ռուսաստանի, ո՛չ էլ Արևմուտքի հետ մի այնպիսի իրավիճակում, երբ կողմերը «դուրս են թռել Ռուսաստանի և Արևմուտքի հովանու ներքո ընթացող բանակցային ձևաչափերից»։
Երկրորդ հերթին, ապրիլի 29-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը անհրաժեշտ է համարել ԱՄՆ պետքարտուղար էնտոնի Բլինքենի հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում զեկուցել Ղազախստանում կայանալիք բանակցությունների մասին։
Երրորդն այն է, որ կողմերն ուժեղացնում են առանց արտաքին միջնորդների բանակցելու միտումը։
Չորրորդ` ենթադրվում էր, որ Բաքուն և Երևանը, նախապես սահմանների սահմանազատման վերաբերյալ որոշակի պայմանավորվածություններ ձեռք բերելով, առաջ կշարժվեն խաղաղության պայմանագրի նախագծի դրույթների քննարկման ժամանակ և պայմաններ կստեղծեն Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի անձնական հանդիպման համար։ Ի վերջո, առկա է հազվադեպ դեպք, երբ Ալմաթիում բանակցությունները ողջունել են և՛ Բրյուսելը, և՛ Մոսկվան։
Բայց բանակցային գործընթացը միայն նվազագույն դրական արդյունք է ապահովել. կողմերը հրապարակել են հանդիպման ընդհանուր զեկույցներ և պայմանավորվել շարունակել բանակցություններն այն բաց հարցերի շուրջ, որոնց շուրջ դեռևս կան տարաձայնություններ: Սովորական լեզվով թարգմանված, դա նշանակում է, որ կողմերը համաձայնության չեն եկել, և փաստ չէ, որ նրանք ապագայում մտադիր են օգտագործել ղազախական «տանիքը»։
«Անսպասելիորեն» ի հայտ է եկել անբարենպաստ արտաքին ֆոն, որն ազդել է բանակցությունների ընթացքի վրա։ Խոսքն Ադրբեջանի հետ սահմանի գծանշման դեմ Երևանում տեղի ունեցող բողոքի ակցիաների մասին է։ Ցուցարարները պահանջում են նաև Փաշինյանի հրաժարականը։
Միաժամանակ չի կարելի բացառել, որ նրա թիմում ևս ինչ որ հակադրություն է ձևավորվել` կապված Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման հետ։ Նման ինտրիգի որոշ մանրամասներ ֆիքսված են Միրզոյանի Ալմաթիում արած հայտարարության մեջ առ այն, որ Երևանն ու Բաքուն «չպետք է սահմանափակվեն միայն խաղաղության պայմանագրի ստորագրմամբ, պետք է լինի ըմբռնում, որ տրանսպորտային բոլոր ենթակառուցվածքները կմնան այն երկրների ինքնիշխանության ներքո, որոնց տարածքով դրանք անցնում են, և կգործեն այդ երկրների իրավասություններին համապատասխան»:
Սա, ըստ էության, կոչ է հրաժարվելու 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի խաղաղության պայմանագրի պայմաններից, որը ստորագրվել է ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի արդյունքներով, եռակողմ՝ Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան ձևաչափով։ Ադրբեջանի համար դա անընդունելի է, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի այդ համաձայնագիրը մինչև հիմա հանդիսանում է իր ռազմական ձեռքբերումներն արձանագրող միակ իրավական փաստաթուղթը։ Այդ առումով կա որոշակի անհամապատասխանություն Ադրբեջանի և Թուրքիայի դիրքորոշումներում։
Պատահական չէ, որ հայտնի թուրք փորձագետ, Կովկասի հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Հասան Օքթայը, ով նախկինում աչքի չի ընկել հակառուսական հարձակումներով, ասել է, որ Հայաստանում բողոքի ցույցերը, իբր, «պատրաստված են ռուսական հատուկ ծառայությունների կողմից` ռուսամետ ընդդիմության ուժերի աջակցությամբ նոր ռևանշիստական պատերազմի նախագիծը նախապատրաստելու համար»։ Նրա կարծիքով` «միայն երեք երկրների՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Թուրքիայի ընդհանուր որոշումները կարող են փրկել իրավիճակը», սակայն Թուրքիան «ուշանում է` խոսելով միայն քաղաքական կարգավորման մասին այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է բացել հայ-թուրքական սահմանը և օգտվել Հայաստանի տրանզիտային հնարավորություններից»։
Այսինքն ոչ թե Զանգեզուրով անցնող արտատարածքային տրանսպորտային միջանցքի շուրջ քննարկումներ անցկացնել, այլ ընդունել Նախիջևանի և մայրցամաքային Ադրբեջանի միջև այն սովորական երթուղին, որը կար մինչև ղարաբաղյան հակամարտությունը։
Ինչպես տեսնում ենք, Միրզոյանի` տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման մասին դատողությունները, և Օքթայի «տարածաշրջանում իրադարձությունները շրջելու Բաքվի և Անկարայի պոտենցիալ հնարավորությունների վերաբերյալ» մտքերն ընդհանուր առմամբ համընկնում են։ Ըստ ամենայնի, Թուրքիան պատրաստվում էր «մեկ քայլ առաջ շարժվել» Ղազախստանում բանակցությունների ընթացքում կամ դրանց արդյունքների հիման վրա։ Բայց չստացվեց: Ըստ Օքթայի` «միջամտել են ռուսամետ ուժերը Բաքվում և Անկարայում»։
Բացի այդ, Մոսկվայում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ Փաշինյանի բանակցություններից հետո, «հայկական կողմի խնդրանքով` ռուս սահմանապահները մնում են Թուրքիայի հետ Հայաստանի սահմանին»։ Ի՞նչ է լինելու հաջորդիվ: Ալիևն ու Փաշինյանը կարծում են, որ Ադրբեջանի ու Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագիրը կարող է կնքվել մինչև 2024 թվականի նոյեմբերը։ Սակայն մինչ այդ տարածաշրջանում դեռ շատ «քաղաքական ջրեր» կհոսեն։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
