«Փաշինյանը նոր հայկական տարածքներ է հանձնում. Բաքուն ավելին կպահանջի»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջին բոլոր իրադարձություններից հետո Բաքուն, Անկարայի ձեռքով, որոշել է շարունակել ճնշումը և Հայաստանից նոր տարածքներ պահանջել: Հաշվի առնելով այն, որ Երևանը դրա դեմ դաշնակիցներ չունի, Բաքվի հարձակողական եռանդը միայն աճում է, գրում է kavkaz-uzel.eu-ն։
Իսկ ի՞նչ տարածքների մասին է խոսքը։ Ժամանակին խորհրդային սահմանը գծված էր պարզապես ոչ ադեկվատ՝ կախված որոշ տեղական առաջնորդների լոբբինգից (իսկ դա շատ ավելի ուժեղ էր ադրբեջանական կողմում), հաշվի չառնելով ո՛չ ճանապարհները, ո՛չ աշխարհագրական հանգամանքները։
Արդյունքում՝ Հայկական և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ները 1980-ականներին ունեին շատ խառնաշփոթ սահման։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի վերջին 3 հազար բնակչություն ունեցող հայկական Արծվաշենը անկլավ էր։ Միաժամանակ, չորս փոքր ադրբեջանական գյուղեր էին (յուրաքանչյուրը՝ մոտ 200 մարդ) անկլավ։ Երբ սկսվեցին ռազմական գործողությունները, բնակչությունը փախավ այդ տարածքներից, և դրանք գրավեցին համապատասխան կողմերի զորքերը, անկլավներն անհետացան, իսկ ավելի ուշ, բախումների արդյունքում, սահմանը սկսեց հարթվել:
Հայկական ԽՍՀ որոշ տարածքներ օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից, Ադրբեջանական ԽՍՀ որոշ տարածքներ՝ Հայաստանի կողմից, բայց դրանք մոտավորապես համադրելի տարածքներ են։ Այդ հանգամանքն էլ հաշվի առնելով՝ բանավոր պայմանավորվածություն է եղել այս հարցն այլևս չբարձրաձայնել։ Բայց Իլհամ Ալիևը որոշեց խախտել դա և 2020 թվականի վերջից սկսեց ավելի ու ավելի համառորեն տարածքներ պահանջել։ Իսկ Փաշինյանը որոշեց տարածքները հանձնել առանց կրակոցների՝ հայտարարելով, որ դրանք Հայաստանի տարածքները չեն։
Առայժմ խոսքը միայն սահմանային ոչ անկլավային տարածքների հանձնման մասին է։ Գործընթացն անվանվել է սահմանագծում, բայց դա իրական սահմանազատման հետ կապ չունի։ Ըստ էության, եղել է հանդիպում, որտեղ նշվել են տարածքներ, որտեղից հայկական զորքերը պետք է դուրս բերվեն։ Նախ, խորհրդային միջհանրապետական սահմանը վերականգնվում է միայն այնտեղ, որտեղ Ադրբեջանը կորցրել է տարածքներ, բայց ոչ այնտեղ, որտեղ ձեռք է բերել դրանք, և այդ գործընթացն իր բնույթով միակողմանի է։ Երկրորդ հերթին՝ սահմանազատումը պետք է տեղի ունենա արդեն իսկ հաստատված դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերությունների համատեքստում և մնացած հարցերի լուծումից հետո։ Երրորդ հերթին՝ ներկայումս տեղի ունեցող գործընթացը հակասում է Հելսինկիում ստորագրված Եզրափակիչ ակտի միջազգային իրավունքի առաջին սկզբունքին՝ միջազգային հարաբերություններում ուժի կիրառում չպետք է լինի։ Այդ կերպ ստորագրված ցանկացած միջազգային պայմանագիր իրավաբանորեն անվավեր է։
Չորրորդ հերթին՝ այս որոշումն ինքնիշխան չէ: ԱՄՆ-ը և արևմտյան այլ երկրներ «աջակցելով հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատմանը»՝ բացահայտորեն աջակցում են Հայաստանի նոր կապիտուլյացիային, թեև խիստ կասկածում եմ, որ չեն հասկանում, թե ինչի մասին է խոսքը: Կա նաև կասկած, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի կողմից Փաշինյանի վրա ուղղակի ճնշում է եղել՝ ամեն գնով արագ լուծելու Ադրբեջանի հետ վիճելի բոլոր հարցերը (ինչպես եղավ Արցախի հանձնման դեպքում)։ Դա անհրաժեշտ է Հայաստանի տարածքով Արևմուտք-Արևելք միջանցքի բացման, Ռուսաստանի և Իրանի վտարումը տարածաշրջանից արագացնելու և այն Թուրքիայի վերահսկողությանը հանձնելու համար։ Հինգերորդ. անկախ նրանից, թե ինչ է եղել խորհրդային տարիներին, այսօր այդ տարածքը բնակեցված է, և այդ հանգամանքը չի կարելի հաշվի չառնել:
Այդ տարածքներով է անցնում դեպի Վրաստան միջպետական ավտոճանապարհը, այդ տարածքներն օգտագործվում են գյուղատնտեսական նպատակով և այլն, բայց ամենակարևորը՝ դրանք առանցքային տարր են հյուսիսարևելյան Հայաստանի պաշտպանության գործում: Այդտեղի հայկական դիրքերը վերազինվել են նախկին իշխանությունների օրոք և բավական ամուր են ադրբեջանական հարձակումներին դիմակայելու համար։ Ուստի դրանց վերացումը ահռելի շահ է Ադրբեջանի և վիթխարի կորուստ՝ Հայաստանի համար։
Հենց դա է Ադրբեջանի իրական նպատակը։ Հիմա վտանգի տակ է լինելու Հայաստանի ողջ հյուսիս-արևելքը։ Եվ հաշվի առնելով Ադրբեջանի պահվածքը՝ պարզ է, որ այդ սպառնալիքը վաղ թե ուշ կառարկայանա: Անվտանգության երաշխիքների փոխարեն, որոնք սպասվում են տարածքներ հանձնելու դեպքում, Ադրբեջանից կա միայն հավաստիացում, որ սահմանին կտեղակայվեն ոչ թե զորքեր, այլ սահմանապահներ, որպեսզի Հայաստանին ոչինչ չսպառնա։ Եվ այդ թեզը լրջորեն փորձում են «վաճառել» տեղի բնակչությանը։ Հայաստանի ներկայիս դե ֆակտո իշխանությունները սահմաններ գծելիս անընդհատ վկայակոչում են Ալմա-Աթայի հռչակագիրը, իբր Հայաստանը այս փաստաթղթով է ճանաչել Ադրբեջանի տարածքը։
Դա սուտ է. այդ փաստաթղթում քարտեզներ չկան, տարածքների փոխադարձ ճանաչումը վերաբերում է հռչակագրի ստորագրման պահին (Ադրբեջանը այն ստորագրել է 1993 թվականին, այսինքն առանց այդ տարածքների և առանց Լեռնային Ղարաբաղի, իսկ Հայաստանը ստորագրել է կոնկրետ տարածքների վերաբերյալ վերապահումներով)։ Բայց Փաշինյանը, ով աջ ու ձախ հանձնում է հայկական տարածքները, վկայակոչում է այդ փաստաթուղթը՝ հիմնավորելու համար, որ տարածքները հանձնվել են դեռ 1991 թվականին, իսկ մենք ընդամենը վարձակալ ենք եղել։
Ինչպես ասում են՝ դժվարը սկիզբն է: Հիմա էլ Ադրբեջանը պահանջելու է անկլավային տարածքները և դրանց անկլավային կարգավիճակից դուրս բերելու համար՝ այլ տարածքներ, ինչպես նաև սահմանային բոլոր հարցերի հստակեցում իր օգտին։
Բացի այդ, արդեն իսկ հորիզոնին գծագրվում են նոր պահանջներ՝ «Զանգեզուրի միջանցք», ադրբեջանցիների բնակեցում Հայաստանում (արդեն խոսվում է բանակցություններում) և, ի վերջո, Արցախի օրինակով՝ հայկական պետության համընդհանուր լուծարում: Չմոռանանք, որ Բաքուն հավակնություններ ունի նաև Երևանի նկատմամբ: Եթե Փաշինյանը մնա իշխանության, այս ամենն իրատեսական է, նա կրկին տոն կբերի ադրբեջանական փողոցներ: Բաքուն ու Անկարան դա գիտեն ու շտապում են։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
