Փարիզն ու Աթենքը Երևանին տանում են Վիլսոնի ճանապարհով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Արևմտյան The Geopolitics վերլուծական հրատարակության համաձայն «համաշխարհային մակարդակում ազգային անվտանգության ապահովման նպատակով» ընթանում է Ֆրանսիայի, Հայաստանի և Հունաստանի միջև ռազմաքաղաքական դաշինքի ձևավորման գործընթաց, գրում է iarex.ru-ն։
Բայց ավելի ճիշտ խոսքը Կիպրոս-Հունաստան-Հայաստան եռակողմ դաշինքի մասին է, որը ստեղծվել էր դեռևս 2019 թվականի մարտին՝ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից շատ առաջ, երկրներին «նոր շունչ» տալու համար, և որին այժմ ակտիվորեն ներգրավվել է Փարիզը։
Սա մի կողմից երկրի արտաքին և ներքին անվտանգության գործիքների դիվերսիֆիկացմանն ուղղված Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ծրագրերի գործնական իրականացման սկիզբն է։
Մյուս կողմից, Հայաստանի համար սա ոչ միայն Ռուսաստանին Անդրկովկասից դուրս մղելու ցանկության նշան է, այլ նաև Հունաստանի և Ֆրանսիայի հետ Արևելյան Միջերկրական ծովում և Անդրկովկասում «ընդհանուր» շահերի դրսևորում Թուրքիայի, այսպես կոչված, զսպման համար։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը ստեղծում է Pax Mediterranea-ն դրդված նրանով, որ Թուրքիան «որպես տարածաշրջանային տերություն վերադառնում է բարձր քաղաքականության բեմ սեփական օսմանյան պատմության մասին որոշ ֆանտազիաներով»։
Միևնույն ժամանակ, այս աշխարհաքաղաքական նախագիծը «պատմական երևակայություններ» է արթնացնում և՛ հույների, և՛ հայերի մոտ։ Միևնույն ժամանակ, Փաշինյանը զարմանալի կերպով Հայաստանի համար վերստեղծում է 1920 թվականի պատմական մատրիցը՝ Դաշնակցություն կուսակցության կառավարման ժամանակաշրջանը։ Հիշենք, որ այն ժամանակ Հայաստանը հույսը դնում էր Անտանտի, առաջին հերթին ԱՄՆ-ի աջակցության վրա։ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը Էրիվանին մղում էր ընդդիմանալ քեմալական Թուրքիային, խոստանալով օգնություն և բոլոր պատմական հողերի վերադարձ։ Հայաստանի ղեկավարությունն այդ խայծը կուլ տվեց:
1920 թվականի օգոստոսի 10-ին ֆրանսիական Սևրում Անտանտի երկրների և սուլթանական Թուրքիայի միջև կնքվեց հաշտություն։
Ըստ այդմ Հունաստանին փոխանցվեց Օսմանյան կայսրության եվրոպական ունեցվածքը, ինչպես նաև Փոքր Ասիայի որոշ անկլավները։ Անգամ Թուրքիան ինքը մասնատվեց՝ առանձնացվեց Քրդստանը, հողի մի մասը փոխանցվեց Հայաստանին, իսկ Թուրքիայի ու Հայաստանի սահմանները պետք է որոշեր Ամերիկայի նախագահ Վիլսոնը։ Բայց այդ պահին Մոսկվան, Բաքուն և Անկարան հայտնվեցին նույն ճամբարում՝ Անտանտի դեմ։
1920 թվականի սեպտեմբերին Մուստաֆա Քեմալը պատերազմ սկսեց Հայաստանի դեմ, և երբ 1920 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Էրիվանը դիվանագիտական աջակցություն խնդրեց Անտանտից, Արևմուտքն անտեսեց այդ խնդրանքը։
Թուրքերը հաղթեցին, և երբ հարց ծագեց ընդհանրապես հայկական պետականության գոյության մասին, Հայաստանը վերադարձվեց հյուսիսային իշխանությանը։ Այդ իսկ պատճառով Հայաստանի ներկայիս ներգրավվածությունը մերձավորարևելյան հակամարտության գոտում հղի է նրա համար զգալի «պատմական վտանգներով», քանի որ նա կարող է հայտնվել, ինչպես 1920 թվականին էր, ամենաբարդ աշխարհաքաղաքական գործընթացների խառնարանում։ Այդ առումով նրա մասնակցությունը Հունաստանի և Ֆրանսիայի հետ Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի դեմ ռազմաքաղաքական դաշինքին կարող է ուղղակիորեն ազդել Մերձավոր Արևելքի և Անդրկովկասի իրավիճակի վրա։
Ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ հիմա, Արևմուտքն է Հայաստանին մղում այդ ուղղությամբ։ Իր հերթին Փաշինյանը գրեթե ամեն օր կրակի վրա յուղ է լցնում հօգուտ Արևմուտքի։ Ավելին, Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումը կանգ է առել, և տարածաշրջանում պահպանվում է վտանգավոր անորոշությունը։
Անդրկովկասում արևմտյան ռազմաքաղաքական ներկայությունը բացառելու նպատակով բոլոր խնդիրները տարածաշրջանային ձևաչափ տեղափոխելու Մոսկվայի, Անկարայի, Բաքվի և Թեհրանի փորձերը բախվում են Երևանի համառ դիմադրությանը։
Մենք գիտենք, թե ինչպես ամեն ինչ ավարտվեց 1920 թվականին: Ի՞նչ է լինելու հիմա։ Ինչպես ասում են ոչ մի նոր բան, միայն նոր կերպարներ ու աշխարհաքաղաքական սուբյեկտներ են հայտնվելու։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
