Հայերեն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Զենքի ներմուծումը Եվրոպա աճում է, Ռուսաստանից արտահանումը նվազում է

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմի ֆոնին եվրոպական երկրները գրեթե կրկնապատկել են զենքի հիմնական տեսակների ներմուծումը, Ֆրանսիան զենքի խոշոր արտահանողների վարկանիշով առաջ է անցել Ռուսաստանից, գրում է dw.com-ը։
Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի պատերազմը զգալի ազդեցություն է ունենում զենքի համաշխարհային առևտրի վրա։ Ստոկհոլմի Խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտը(SIPRI) իր տարեկան զեկույցում համեմատել է 2019-2023 թվականների վերջին շրջանը 2014-2018 թվականների հետ և բացահայտել մի շարք կտրուկ փոփոխություններ: Թեև վերջին հինգ տարիների ընթացքում զենքի միջազգային փոխանցումների համաշխարհային ծավալը փոքր-ինչ նվազել է՝ 3,3 տոկոսով, եվրոպական երկրները գրեթե կրկնապատկել են զենքի հիմնական տեսակների ներմուծումը (+94 տոկոս): Զենքի շատ ավելի մեծ ծավալներ են հոսել Ասիա, ինչպես նաևՄերձավոր Արևելք, որտեղ գտնվում են տասը խոշոր ներկրողներից ինը:
Նախորդ տարվա զեկույցի համեմատ զենքի արտահանման առաջատար եռյակում մեկ փոփոխություն է եղել։ Առաջին դիրքը դեռ վստահորեն զբաղեցնում է Միացյալ Նահանգները, որի արտահանումը վերջին հինգ տարիների ընթացքում աճել է 17 տոկոսով, ինչը հանգեցրել է համաշխարհային սպառազինության ընդհանուր արտահանման մեջ նրա մասնաբաժնի 34-ից 42 տոկոսի ավելացման։ 2019-ից 2023 թվականներին Միացյալ Նահանգները խոշոր սպառազինություն է մատակարարել աշխարհի 107 երկրների, ավելի շատ, քան նախորդ բոլոր ժամանակաշրջաններում և շատ ավելի, քան զենքի ցանկացած այլ արտահանող։ «Այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական գերակայությունը վիճարկվում է զարգացող երկրների կողմից, Ամերիկան ամրապնդել է իր գլոբալ դերը որպես զենք մատակարարող, որը նրա արտաքին քաղաքականության կարևոր ասպեկտ է՝ ավելի շատ զենք արտահանել ավելի շատ երկրներ, քան երբևէ անցյալում», - ասել է SIPRI Weapons ծրագրի տնօրեն Մեթյու Ջորջը:
Կարևոր է նաև, որ ԱՄՆ-ին է բաժին ընկնում 2019-2023 թվականներին եվրոպական երկրների կողմից ներկրված զենքի մոտ 55 տոկոսը, ինչը 20 տոկոսով ավելի է, քան 2014-2018 թվականներին։ ՆԱՏՕ-ի եվրոպական երկրների ԱՄՆ-ից զենք ներկրելու որոշումները պայմանավորված են բազմաթիվ գործոններով՝ տեխնոլոգիական, ռազմական, ֆինանսական, ներառյալ անդրատլանտյան հարաբերությունները պահպանելու անհրաժեշտությունը, նշվում է փաստաթղթում։ «Եթե առաջիկա տարիներին փոխվեն անդրատլանտյան հարաբերությունները, ապա զենքի գնումների եվրոպական քաղաքականությունը նույնպես կարող է փոխվել», - ասել է SIPRI-ի տնօրեն Դեն Սմիթը:
Փոխարինելով Ռուսաստանին զենք արտահանողների թվում երկրորդ տեղը զբաղեցրել է Ֆրանսիան, որի զենքի արտահանումն աճել է 47 տոկոսով, իսկ համաշխարհային մատակարարումների մեջ նրա մասնաբաժինը հասել է 11 տոկոսի (2014-2018 թվականներին՝ 7,2 տոկոս)։ Ֆրանսիական սպառազինության արտահանման աճը հիմնականում պայմանավորված է եղել Հնդկաստան, Կատար և Եգիպտոս մարտական ինքնաթիռների մատակարարմամբ։ Միաժամանակ Հնդկաստանը դարձել է ֆրանսիական զենքի խոշորագույն ներկրողը, որին բաժին է ընկնում Ֆրանսիայից ռազմական մատակարարումների գրեթե 30 տոկոսը։
Ռուսական զենքի արտահանումը գրեթե կիսով չափ կրճատվել է, նա սպառազինություն մատակարարողների համաշխարհային վարկանիշում անցել է երրորդ տեղը։ 2019-2023 թվականներին Ռուսաստանի Դաշնությունից զենքի արտահանումը կրճատվել է գրեթե կիսով չափ՝ 53 տոկոսով, և նրա մասնաբաժինը համաշխարհային մատակարարումների մեջ նվազել է 10 տոկոսով և հավասարվել Ֆրանսիային։ Վերջին հինգ տարիների ընթացքում ռուսական ռազմական արտահանման անկումը սրընթաց է եղել, նշվում է զեկույցում։ Ռուսաստանի որպես գլոբալ զենք մատակարարողի դերի նվազման մեկ այլ նշան էլ այն է, որ եթե 2019 թվականին Մոսկվան զենք է մատակարարել 31 պետության, ապա 2022 թվականին ընդամենը 14-ի, իսկ 2023 թվականին 12-ի:
2019-2023 թվականներին ռուսական զենքի արտահանման ընդամենը երկու երրորդն ուղղվել է երեք երկիր՝ Հնդկաստան (34 տոկոս), Չինաստան (21 տոկոս) և Եգիպտոս (7,5 տոկոս): ՆախկինումՀնդկաստանը ռուսական զենքի ամենամեծ ստացողն էր, սակայն 2014-2018 թվականների համեմատ ասիական այդ երկիր արտահանումը կրճատվել է 34 տոկոսով, դեպի Չինաստան 39 տոկոսով, դեպի Եգիպտոս 54 տոկոսով։ Փորձագետները կարծում են, որ կարճաժամկետ հեռանկարում ռուսական զենքի արտահանումը, ամենայն հավանականությամբ, զգալիորեն ցածր կմնա 2014-2018 թվականներին ձեռք բերված մակարդակից:
Գերմանիան պահպանել է հինգերորդ տեղը զենքի խոշոր արտահանողների վարկանիշում։ Դիտարկվող ժամանակահատվածում նրա արտահանումը նվազել է 14 տոկոսով, իսկ երկրի մասնաբաժինը համաշխարհային մատակարարումներում նույնպես փոքր-ինչ նվազել է՝ 5,6 տոկոս 6,3-ի դիմաց։ Հիմնական գնումների տարածաշրջանը Մերձավոր և Միջին Արևելքն է: Միաժամանակ Բեռլինն ու Փարիզը եվրոպական երկրներին սպառազինություն մատակարարող երեք հիմնական երկրների թվում են։ Գերմանիային և Ֆրանսիային բաժին է ընկել համապատասխանաբար 6,4 և 4,6 տոկոսը։
2023 թվականը հատկապես լավ տարի էր Գերմանիայի պաշտպանական արդյունաբերության համար։ «Իհարկե, դա կապված է Ուկրաինային ռազմական օգնության հետ, ինչպես նաև, օրինակ, Սինգապուրին սուզանավերի, Իսրայելին և Եգիպտոսին ֆրեգատների և կորվետների մատակարարումների հետ», - ասել է SIPRI-ի ավագ հետազոտող Փիթեր Ուեզեմանը:
Ուկրաինան 2019-2023 թվականներին դարձել է եվրոպական զենքի խոշորագույն ներկրողը և չորրորդը աշխարհում այն բանից հետո, երբ առնվազն 30 պետություններ Ուկրաինային որպես ռազմական օգնություն սկսել են զենք մատակարարել 2022 թվականի փետրվարից: Երկրի տեսակարար կշիռը սպառազինության համաշխարհային ներմուծման մեջ կազմել է 4,9 տոկոս՝ 2014-2018 թվականների 0,1 տոկոսի դիմաց: Ընդ որում, այդ ժամանակահատվածի համեմատ ռազմական ներմուծման ընդհանուր աճը կազմել է ռեկորդային 6633 տոկոս։ Կիևին զենքի հիմնական մատակարարներն են եղել ԱՄՆ-ը (39 տոկոս), Գերմանիան և Լեհաստանը համապատասխանաբար 14 և 13 տոկոսներով:
Ուկրաինայի պատերազմը ազդել է ոչ միայն Կիևի կողմից զենքի ներմուծման աճի, այլ նաև եվրոպական երկրների պատվերների կառուցվածքի վրա: Ավելացել են հակաօդային պաշտպանության համակարգերի մատակարարումները։ Օրինակ 2023 թվականին Լեհաստանն ԱՄՆ-ից պատվիրել է 48 Patriot կայանք, 644 հրթիռ, ինչպես նաև տարբեր սենսորներ, օժանդակ սարքավորումներ և պահեստամասեր։ Գործարքի ընդհանուր գումարը գնահատվում է 15 մլրդ դոլար (13,7 մլրդ եվրո): Իր հերթին, Գերմանիան մտադիր է Իսրայելին վճարել գրեթե 4 միլիարդ եվրո Arrow 3 հակահրթիռային պաշտպանության նորագույն համակարգի համար, որն ունակ է խոցել ավելի քան 100 կիլոմետր բարձրության վրա գտնվող թիրախները։ Իսկ գերմանական հակաօդային պաշտպանության համակարգերը մատակարարվելու են Ավստրիային, Էստոնիային, Լատվիային ու Սլովենիայի։ «Վերջին երկու տարում մենք տեսել ենք Եվրոպայում հակաօդային պաշտպանության համակարգերի պահանջարկի զգալի աճ պայմանավորված Ուկրաինայի վրա ռուսական հրթիռային հարձակումներով», - հաստատել է ՊիտերՎեզեմանը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am

Քաղաքում առկա բոլոր խնդիրները իշխանության համակարգային տապալnւմների հետևանքն են. Տիգրան ԱբրահամյանՁյուն է տեղում, մառախուղ է․ իրավիճակը՝ ՀՀ ավտոճանապարհներինԻնչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրԲանակցությունները եղել են անկեղծ և արդյունավետ. Ուիտկոֆը` Ուկրաինայի հարցով Բեռլինում տեղի ունեցած հանդիպման մասինԵրևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվելՊակիստանում ավտոբուսի և ավտոցիստեռնի բախման հետևանքով 10 մարդ է մահшցելԳեղարքունիքի ոստիկանները թմրանյութ տեղադրելու պահին երկու տղամարդու են ձերբակալվել․ առգրավվել է 44 փաթեթ մարիխուանա«Ռեալ»-ը հայտարարել է կիսապաշտպանի հետ պայմանագրի ժամկետը երկարաձգելու մասինՂրիմի կամրջի վրա hարձակումներին ՌԴ պատասխան գործողությունները շատ ավելի ցավnտ կլինեն. ՊուտինՈսկու գինը սեպտեմբերի 19-ից ի վեր առաջին անգամ նվազել է՝ մեկ տրոյական ունցիայի դիմաց 3 700 դոլարից ցածրԳազի գնի 10% բարձրացումը կարող է հանգեցնել 0,6% գնաճի․ ԳալստյանԹուրքիայի պատճառով հետաձգվել է Գերմանիայի ԱԳ նախարարի թռիչքը ԵրևանիցՄիջոցներ են հատկացվել TRIPP նախագծի իրականացման շրջանակում նախապատրաստական աշխատանքների համարԺամանակ առ ժամանակ սպասվում է անձրև. օդի ջերմաստիճանը 3-5 աստիճանով կնվազի«Սոցիալական փաթեթ» ծրագիրը կդադարեցվի. շահառուները կուտակված գումարները կկարողանան տնօրինել իրենց հայեցողությամբՊատրաստ եմ վերադառնալ բանակ և հարկ եղած դեպքում կռվել Ռուսաստանի դեմ. արքայազն ՀարիՊուտինը, Թրամփը և Սի Ծինփինը խաղաղության մասին հռչակագիր են ընդունելՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի ԾինփինԴատարանը 3 ամսով երկարաձգել է Բագրատ Սրբազանի տնային կալանքըUFC-ն պայմանագիր կկնքի Նուրմագոմեդովի եղբոր հետ, նրանց նոր աստղեր են պետք․ ԾառուկյանԻտալական ֆուտբոլային ակումբը պայմանագիր է կնքել շան հետ. պաշտոնականԲուդապեշտում «Total Chess» մրցաշարում Հայկ Մարտիրոսյանը հաղթել է Ռապորտին, Լևոն Արոնյանը՝ ՄամեդյարովինԻսպանիայի գավաթ․ Ռանոսի դուբլն օգնել է 10 հոգով մնացած «Տեներիֆե»-ին հաղթել «Բադախոս»-ինԿառավարությունը 68 հազար դոլար է հատկացրել Ռուսաստանում անցկացված Հայ մշակույթի օրերի կազմակերպմանըՎան Գոգի «Ծաղկած շագանակենիները» կտավն աճուրդում վաճառվել է 190,4 մլն դոլարովՀաստատվել է կառավարության 2026-2031 թվականների գործողությունների ծրագիրըՄիջոցներ են հատկացվել դպրոցներում երկու դասագրքի ներդրման համարԻրազեկում․ փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներԿյանքից հեռացել է Մարինե Մարինոսյանը«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրաերթի է ենթարկել հետիոտնինՓաշինյանի գոռգոռnցը, վիրավnրանքները, այդ թվում՝ Սերժ Սարգսյանի հանդեպ, ոչ թե ուժի, այլ բացառապես սեփական դիրքորոշման խոցելիության վկայությունն են. Արմեն ԱշոտյանՀամեստ տղա էր, ուզում էր շարունակել ծառայությունը․ երեկ կյանքից հեռացած Նարեկը Գավառից էրՎրացի քաղաքագետ. «ԵՄ-ն աշխարհաքաղաքական թզուկ է, և լավագույնը Կրեմլին չզայրացնելն է»Թբիլիսիի բազմահարկ շենքում պայթյnւն է տեղի ունեցել. կան տnւժածներՀայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորում. Արդյո՞ք եղանակը փոխվում էԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունը«Հայաստանի քաղաքական կարանտինը»Մեկնարկել է հետվճարների գործընթացը․ մանրամասներՄոսկվան նախազգուշացում է հղել ԵրևանինԹվային դարաշրջանի սրացող «համավարակը». ի՞նչ վտանգներով է հղի էկրանների առջև չափից ավելի երկար ժամանակ անցկացնելը. «Փաստ»Ձեր ստեղծածը թղթե տնակ է՝ գունազարդված ու գեղեցիկ փաթեթավորված․ ադրբեջանցnւ անխոչընդոտ անցումն ու բանակում շարունակվող մահվшն ելքերը՝ վկա. Տիգրան ԱբրահամյանՋուր չի լինի մինչեւ 18:00-նԸնդդիմությունը մեծ ռիսկեր է տեսնում, իշխանությունը հակադարձում է. «Փաստ»Վանո Սիրադեղյանը նիստերին անհարգի բացակայությունների պատճառով զրկվել է Հայաստանի ԱԺ պատգամավորի մանդատից․ պատմության այս օրը (Նոյեմբերի 19)«Փորձում ենք ուժեղ լինել, Վոլոդյաս այդպես կցանկանար». Վոլոդյա Մխիթարյանն անմահացել է նոյեմբերի 9-ին Քարվաճառում. «Փաստ»Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»Ինչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրՑերեկվա տեւողությունը կրճատվել է 5 ժամ 11 րոպեով. ՍուրենյանՓոփոխություններ դեպի մի շարք երկրներ արտահանումների մասով արտոնությունների ծրագրում. «Փաստ»«Փորձում է «շպագատ» իջնել, բայց չի կարողանալու, իսկ արդյունքում միակ տուժողը մեր ժողովուրդն է լինելու». «Փաստ»
Ամենադիտված