«Ղարաբաղյան գործը Հայաստանի և Ֆրանսիայի հարաբերությունների համատեքստում»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Անկարայի ճգնաժամային հետազոտությունների և քաղաքականության հետազոտության կենտրոնի ankasam.org թերթը գրում է, որ Հայաստանի և Ֆրանսիայի հարաբերությունները սկսվել են դեռ 12-րդ դարից՝ Կիլիկիայի հայկական թագավորության օրոք և շարունակվում են մինչ օրս։ Ընդ որում այդ դարավոր կապերը վերջին քառորդ դարի ընթացքում գնալով ավելի են ամրապնդվել։
Հայաստանի Հանրապետության և Ֆրանսիայի միջև պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերություններն ուժի մեջ են մտել 1992 թվականի փետրվարի 24-ին։ Երկու երկրների հարաբերությունները հիմնված են դիվանագիտական, մշակութային և ռազմական ոլորտներում համագործակցության վրա։ Երկու երկրների կապին աջակցում է Եվրոպայի ամենամեծ հայկական սփյուռքը Ֆրանսիայում, որի թիվը կազմում է ավելի քան կես միլիոն ֆրանսահայ: Օրինակ 2006 թվականը Ֆրանսիայում հայտարարվեց «Հայաստանի տարի»։ Ֆրանսիան ունի երրորդ ամենամեծ հայկական սփյուռքն աշխարհում՝ Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից հետո, և այն անհամեմատ մեծ է ԵՄ այլ երկրների հայկական սփյուռքների համեմատ։ Հայաստանում ֆրանսիական սփյուռքն ամրապնդում է մշակութային կապերը երկու երկրների միջև։
Ֆրանսիա-Հայաստան գործընկերության հիմքն ամրապնդվում է ընդհանուր արժեքներով, ինչպիսիք են համերաշխությունը և ժողովրդավարությունը։ Պատմականորեն երկու երկրների միջև բարձր մակարդակի քաղաքական երկխոսությունները դարձել են ավանդույթ։ Ֆրանսիայի և Հայաստանի քաղաքական դիսկուրսներն ամրապնդվում են երկու երկրների խորհրդարանների և մունիցիպալ մակարդակով, դյուրացվում է սերտ միջխորհրդարանական համագործակցությունը, օրեցօր ընդլայնվում է ինչպես Ֆրանսիայի, այնպես էլ Հայաստանի երկկողմ միջպետական հարաբերությունների օրակարգը։
Ֆրանսիան աջակցում է Հայաստանի մասնակցությանը Եվրամիության հետ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրին և Հայաստանի Եվրոպայի հետ հարաբերությունների զարգացմանը։ Երկու երկրների միջև գործընկերությունը միտված է խորացնելու Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև քաղաքական երկխոսությունը մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և իրավունքի ոլորտներում։
Բացի դա Ֆրանսիան նոր առևտրային և ներդրումային հնարավորություններ ստեղծելով Հայաստանի համար նաև խթանում է համագործակցությունը Հայաստանի հետ էներգետիկայի, տրանսպորտի և շրջակա միջավայրի հարցերում։ Ֆրանսիայի և Հայաստանի միջև երկկողմ հարաբերությունները ցույց են տալիս միջազգային դիվանագիտության կարևորությունը երկու երկրների համար։ Մինչ և՛ Ֆրանսիան, և՛ Հայաստանը շարունակում են ակտիվորեն զարգացնել քաղաքական, տնտեսական և մշակութային համագործակցությունը, նրանք նաև մեծացնում են համագործակցությունը ռազմական ոլորտում, Ֆրանսիան աջակցում է Հայաստանին ռազմական տեխնիկայով։
Ղարաբաղի հարցին ուշադրությամբ հետևում են բազմաթիվ միջազգային երկրներ, այդ թվում Ֆրանսիան, և որի վերաբերյալ Ֆրանսիան հստակ արտահայտել է իր դիրքորոշումը։ Ղարաբաղը տարածաշրջան է, որը գտնվում է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տասնամյակներ շարունակվող հակամարտության կենտրոնում։ Ֆրանսիան Ղարաբաղի հարցում իր դիրքորոշումը հիմնավորում է պատմական, քաղաքական և ռազմավարական գործոններով և հանդես է գալիս այսպես կոչված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օգտին, և աջակցում է Հայաստանին պատմամշակութային կապերի միջոցով։
Երբ 2020 թվականին բորբոքվեց ղարաբաղյան հակամարտությունը, Ֆրանսիան բացահայտորեն աջակցեց Հայաստանին։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը պաշտպանեց Հայաստանին ղարաբաղյան հակամարտությունում և աջակցեց հրադադարի հասնելու միջազգային ջանքերին։ Հակամարտությունների հետ կապված իր հայտարարություններում Ֆրանսիան ավելի հաճախ ընդգծել է Հայաստանի իրավունքները, քան չեզոք դիրք գրավել։ Թեև Ֆրանսիան աջակցում էր Հայաստանին ղարաբաղյան հարցում, սակայն նա սերտ պահեց իր հարաբերություններն Ադրբեջանի հետ։ Ֆրանսիայի դիրքորոշումը ղարաբաղյան հարցում չի սահմանափակվել միայն Հայաստանին աջակցելով, նա նաև եղել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկիր, որն աշխատում էր այդ տարածաշրջանային հակամարտությունը կարգավորելու ուղղությամբ։
Ֆրանսիան ոչ միայն դիվանագիտորեն է աջակցել Հայաստանին, այլ նաև ռազմական օգնություն է ցուցաբերել ղարաբաղյան հակամարտությունում։ Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Քեթրին Կոլոննան այցելել է Հայաստան այն բանից հետո, երբ ռազմական գործողությունից հետո Ադրբեջանը վերականգնեց վերահսկողությունը Ղարաբաղում, իսկ 2023 թվականի հոկտեմբերի 3-ին անվտանգության և պաշտպանության բանակցություններից հետո հայտարարել է, որ զենք կուղարկվի Հայաստանի պաշտպանության ուժեղացման համար, քանի որ Ադրբեջանը Ղարաբաղը գրավելուց հետո կարող է թիրախավորել Հայաստանի հարավը։
Եզրափակելով կարելի է ասել, որ Ֆրանսիայի և Հայաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հիմնականում հիմնված են դրական և պատմական հիմքերի վրա։ Ֆրանսիան, որն ունի մեծ հայկական սփյուռք, ավելի շուտ աջակցում է Հայաստանին, քան թե միջնորդում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Ղարաբաղի շուրջ ընթացող հակամարտության կարգավորմանը: Ֆրանսիայի վերաբերմունքը ղարաբաղյան հիմնախնդրի նկատմամբ արտացոլում է նաև այդ երկրի ռազմավարական շահերը և տարածաշրջանում արտաքին քաղաքական նպատակները։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
