Թուրքական պրիզման՝ Նիկոլի տեսլական

Վերջին օրերին հայաստանյան իշխանությունների կողմից լայն թափով սկսեց ավելի ակտիվանալ պետականաքանդման քայլերը, որոնք արտացոլվեցին մի քանի փայլատակումներով:  Փաշինյանական նոմենկլատուրայի հետևողական պայքարը Հայոց պատմության, անցյալի, Հայ Առաքելական եկեղեցու, հայկական ինքնության դեմ արդեն ստանում է ինստիտուցիոնալ դրսևորում՝ ի դեմս նոր Սահմանադրության ընդունման նախաձեռնության։ Այս մասին նա հստակ թեզիսներ ներկայացրեց իր վերջին ինքահարցազրույցում։ 

Ամենօրյա ռեժիմով, պատեհ-անպատեհ ինքնիշխանությունից, լեգիտիմությունից ու ժողովրդավարությունից զառանցող Փաշինյանը և իր քարոզիչներն անվստահ առոգանությամբ փորձում էին համոզել, թե նոր Սահմանադրության ընդունումը կապ չունի Ադրբեջանի ու Թուրքիայի պահանջների հետ, չնայած օրերս Արարատ Միրզոյանը հայտարարել էր, որ՝ «այո, Ադրբեջանը ՀՀ Սահմանադրության հետ կապված մտահոգություններ է հայտնել»։ Դրանից բացի, իր խոսքում Նիկոլը ևս վերահաստատեց, որ կան «անհանգստություններ»։

Այստեղ շատ կարևոր է այն դրվագը, որ Փաշինյանն անընդհատ կիրառում էր իր խոսույթում․ նա` խոսելով Սահմանադրության անհրաժեշտության և, իր բնորոշմամբ, «ժամանակակից նարատիվների հետ ունեցած անհամապատասխանությունների» մասին, անընդհատ ընդգծում էր, թե «եկեք այս դրվագը նայենք Թուրքիայի կամ Ադրբեջանի տեսանկյունից»։ Այսինքն, Նիկոլը ՀՀ շահերը փորձում է նայել թուրքական պրիզմայով և սեփական գործողություններն ու քայլերը համապատասխանեցնել թուրքական քիմքին ու բացի այն, որ ինքն է այդպես մեկնաբանում` ողջ գործընթացը խեղաթյուրելով որպես բացարձակ ճշմարտություն՝ հանրությանը գցում է անհասկանալի ալեգորեաների մեջ։

Այս ամենից ստացվում է այն, ինչն, ըստ էության, պաշտոնապես հաստատվել է, որ ինքնիշխան Հայաստանը սեփական Սահմանադրությունն ամբողջովին փոխում և ընդունում է այլ երկրի պահանջով, այն էլ՝ ոխերիմ թշնամի երկրի։ Իսկ քաղաքական դաշտի, այդ թվում նիկոլական ընդդիմադիրների կողմից քար լռություն. պայմանական եկեք պատկերացնենք՝ ինչպիսի ոռնոց ու վայնասուն կբարձրացնեին սորոսական էպոտաժային կերպարներն ու մնացած անդեմ, անգաղափար խաղացողները, եթե, ասենք, ՀՀ Սահմանադրության որևէ դրույթի հետ կապված իր դիտարկումները ներկայացնենք, օրինակ, ՌԴ-ն։ Միանգամից դեսպան կկանչվեր ԱԳՆ, նոտաներ, անհամաձայնության ու հակառուսական պիկետներ կհորդային Երևանում՝ հենց Նիկոլի ուղղորդմամբ, իսկ հիմա, երբ թուրքն ասում է՝ պետք է հրաժարվես Ցեղասպանություն եզրույթի սահմանադրական կիրառելիությունից, մոռանաս քո անցյալը, գլխիկոր՝ ձեռքներս վեր պարզած հորթի հրճվանք ենք տեսնում։ 

Այստեղ խորը մասնագիտական գիտեիքներ ունենալու կարիք չկա, որ հասկանանք հետևյալը․ Ադրբեջանին ու Թուրքիային անհրաժեշտ ոչ միայն անդեմ ու անատամ, որևէ տեսլականից զուրկ ՀՀ Սահմանադրություն, այլ, որպեսզի հայ հասարակությունը զրկվի իր ինքնությունից՝ երեխաներին չուսուցանեն Հայոց պատմություն, Հայ Առաքելական եկեղեցին չունենա իր դերը հավատացյալ ժողովրդի համար, այն դեպքում, երբ Հայաստանի գործող իշխանության շնորհիվ նրանք հասել են իրենց գոնե միջնաժամկետ բոլոր նպատակներին։

Ի դեպ, խնդիրն այն է, որ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի համար վտանգավոր է ոչ թե այսօրվա, այլ՝ անցյալի ու ապագայի Հայաստանը։ Ակնհայտ է, որ թուրքերը ներկայիս Հայաստանից ոչ մի սպառնալիք չեն զգում, քանի որ նրա ղեկավարությունը հերթով կատարում է իրենց բոլոր պահանջները։ Ադրբեջանը խնդիրներ ունի՝ Հայաստանի վաղ անցյալի, իսկ Թուրքիան՝ Հայոց ողջ պատմության հետ։ Նրանց պետք է Հայաստան առանց անցյալի և պատահական չէ, որ պահանջվում է  ապագայի դեմ պայքարը սկսել անցյալից, քանի որ հենց անցյալում, պատմության մեջ են աղբյուրները, որոնք իրադարձությունների այս կամ այն զարգացման դեպքում կարող են հասարակության ու պետության համար վերածննդի հիմք դառնալ։

Քանի որ, Նիկոլի բնորոշմամբ, երկու ցլերը շարունակում են օրակարգում ունենալ պանթուրքիզմը, որպես ազգային ինքնության ու պետական հիմնական դոկտրին, ապա միանշանակ տրամաբանական է, որ նրանց անհրաժեշտ է, որ հայկական ինքնությունը խեղվի այնպես ու այնքան, որպեսզի սեփական պատմության ու հիշողության մեջ ապագա սերունդները չգտնեն արժեքային, բարոյական այնպիսի կռվաններ, որոնք նրանց կարող են ստիպել Անկախության հռչակագիրը վերականգնել ոչ թե զուտ որպես իրավական փաստաթուղթ, այլ՝ իրագործել դրանում արտահայտված նպատակները։

Բարդ բան չէ, ընդամենը մի քիչ մտածել է պետք։

Արմեն Հովասափյան