Վրաստան. Երազանքը կիսով չափ է կատարվել
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Վրաստանի իշխող կուսակցության համար 2023 թվականը հաջողությամբ ավարտվեց: «Վրացական երազանք»-ը տոնում է հաղթանակը, երազանքը վերջապես իրականացավ, եվրոպական ինտեգրման երկար տարիների ջանքերը պսակվեցին միջանկյալ հաջողությամբ՝ Վրաստանը ստացավ Եվրամիության թեկնածու երկրի ցանկալի կարգավիճակը: «Այս օրը Վրաստանի պատմության մեջ կմտնի որպես տոնակատարության օր՝ հպարտ և արժանավոր վրաց ժողովրդի արժանի հաղթանակի օր: Այսօրվանից Վրաստանը դարձել է եվրոպական երկիր», - հպարտությամբ հայտարարեց վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին դեկտեմբերի 15-ին Թբիլիսիում կայացած հանրահավաքում։ Այս կարգավիճակին նախորդել է ինտեգրման պայմանների շուրջ երկար ու համառ սակարկությունը։ Նշենք, որ Բրյուսելի հետ բանակցություններում Վրաստանին հաջողվել է շատ բանի հասնել կարողանալով թե՛ առաջ տանել իր շահերը, թե՛ հասնել ցանկալի կարգավիճակի։
Իսկ ինչպե՞ս նա դա արեց:
Վրաստանին Եվրամիության առաջադրած հիմնական պայմաններն էին քաղաքական համակարգի ապաբևեռացումը, քաղաքականության վրա օլիգարխների ազդեցության վերացումը և մեդիա տարածության ազատության ապահովումը։ Անհրաժեշտ էր նաև դատաիրավական բարեփոխումներ իրականացնել և դատավորներին պարտավորեցնել որոշումներ կայացնելիս հաշվի առնել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դիրքորոշումը։ Պաշտոնապես արձանագրված պայմաններից բացի, Բրյուսելը ներկայացրել է նաև մի շարք ոչ պաշտոնական պահանջներ, առաջին հերթին Ռուսաստանից առավելագույն հեռավորության ուղղությամբ կուրս վարել և միանալ հակառուսական պատժամիջոցներին։ Սակայն, չնայած ԵՄ ճնշմանը, Վրաստանին հաջողվեց պահպանել և նույնիսկ բարելավել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։ Վրացի պաշտոնյաները բազմիցս ընդգծել են, որ Վրաստանը չի միանա հակառուսական պատժամիջոցներին, քանի որ դա չի ծառայում Վրաստանի ազգային շահերին։ Արտաքին առևտրային հարաբերությունները նույնպես դինամիկ են զարգանում: Այսպիսով, երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունն աճել է 2021 թվականին 23%-ով, իսկ 2022 թվականին 52%-ով և գերազանցել 2,4 մլրդ դոլարը։ Նաև անցյալ տարվա մայիսին Ռուսաստանի Դաշնության և Վրաստանի միջև վերականգնվել են ուղիղ չվերթները, որոնք փակվել էին 2019 թվականից։ Ինչ վերաբերում է ԵՄ-ի առաջ քաշած քաղաքական պայմաններին, ապա ի սկզբանե ակնհայտ էր, որ հիմնական պահանջները կատարելը բացարձակապես անհնար է։ Ենթադրյալ «ապաբեւեռացումը» նշանակում է երկխոսություն քաղաքական ընդդիմության հետ։ Մինչդեռ Վրաստանում իշխանության և ընդդիմության հարաբերություններն ի սկզբանե անտագոնիստական էին։ Նույնիսկ Վրաստանի նախկին նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին իր օրոք դաժանորեն ցրեց բողոքի ցույցերը, փակեց ընդդիմադիր հեռուստաալիքները և հետապնդեց անցանկալի քաղաքական գործիչներին։ Բայց հետո, երբ վերնախավը փոխվեց, և իշխանության եկավ նախկինում ընդդիմադիր «Վրացական երազանքը», քրեական գործեր հարուցվեցին հենց Սաակաշվիլիի դեմ, ով վեց տարվա ազատազրկման էր դատապարտվել իշխանության չարաշահման համար և այժմ կրում է պատիժը։ ԵՄ-ի ճնշման ներքո իշխող կուսակցությունը բազմիցս փորձել է երկխոսություն հաստատել ընդդիմադիր «Միացյալ ազգային շարժման» հետ, սակայն այդ բոլոր փորձերը դատապարտվել են ձախողման, քանի որ վերջինս իշխանությունների համար անընդունելի պահանջներ է ներկայացրել, և առաջին հերթին Սաակաշվիլիի ազատ արձակման պահանջն է։ Խնդիրներ առաջացան նաև մեկ այլ ուղղության՝ ապաօլիգարխացման հետ կապված։ Համապատասխան օրինագիծն ընդունվել է խորհրդարանում երկրորդ ընթերցմամբ, սակայն ընդդիմության կողմից լուրջ քննադատության է արժանացել։ Ընդդիմությունը կարծում է, որ այդ օրենքը կարգելափակի ընդդիմադիր կուսակցություններին և լրատվամիջոցներին ֆինանսավորելու բիզնեսի հնարավորությունը, մինչդեռ իշխող «Վրացական երազանքի» հիմնադիր և ոչ պաշտոնական կուրատոր, գործարար Բիձինա Իվանիշվիլին որպես օլիգարխ չի գրանցվի։ Եվ այն բանից հետո, երբ օրինագիծը քննադատվեց Եվրախորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից, խորհրդարանը որոշեց երրորդ ընթերցմամբ մերժել այս օրենքը։ Այդուհանդերձ, Վրաստանի ղեկավարությունը, այնուամենայնիվ, որոշ զիջումների գնաց։ Հունիսի 22-ին Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին որոշեց ներում շնորհել հայտնի ընդդիմադիր, ընդդիմադիր «Main Channel» հեռուստաընկերության հիմնադիր Նիկա Գվարամիային, և նույն օրը ընդդիմադիրն ազատ արձակվեց։ Նաև ԵՄ-ի ճնշման տակ իշխող կուսակցությունը հրաժարվեց ընդունել օտարերկրյա գործակալների մասին օրենքը, որն ի սկզբանե էր նախաձեռնել։ Զիջումները ավելի շատ խորհրդանշական են, քան նշանակալի, և Եվրամիության ղեկավարությունը կարծես թե տպավորված չէ դրանցով։ Ամեն դեպքում, ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը սեպտեմբերին հայտարարեց, որ Վրաստանը կատարել է թեկնածու երկրի կարգավիճակ ստանալու համար անհրաժեշտ տասներկու պահանջներից միայն երեքը։ Սակայն երկու ամիս անց Եվրահանձնաժողովը խորհուրդ տվեց Վրաստանին կարգավիճակ տրամադրել, իսկ դեկտեմբերի 14-ին Եվրոպական խորհուրդը Բրյուսելում ԵՄ գագաթնաժողովում դրական որոշում ընդունեց։
Իսկ ի՞նչ է այս ամենը նշանակում Ռուսաստանի համար։
Այս պատմությունը լավ բան չի խոստանում Ռուսաստանի համար: Ի վերջո, երբ Վրաստանը դառնա Եվրամիության լիիրավ անդամ, դա կնշանակի միանալ հակառուսական պատժամիջոցների ամբողջական փաթեթին, փակել ուղիղ տրանսպորտային կապերը և արդյունքում խզել տնտեսական կապերը և բարձրացնել լոգիստիկ շղթաների արժեքը։ Աջակցելով Վրաստանի ինտեգրացիոն նկրտումներին՝ ԵՄ-ն ըստ էության փորձում է օգտագործել այդ երկիրը իր հակառուսական քաղաքականության մեջ։ Իհարկե, թեկնածու երկրի կարգավիճակը ոչինչ չի երաշխավորում, Եվրոպական նախամուտքի առաջ կարելի է երկար ժամանակ քնել, կողմերի ղեկավարները կշարունակեն վիճել, սակարկել, պայմաններ առաջ քաշել և այլն, սակայն, ի վերջո, Վրաստանը կմտնի ԵՄ: Արդեն այս փուլում ուշադրություն է գրավում եվրոպացի պաշտոնյաների հեշտ համաձայնության գալը։ Բրյուսելը չպնդեց բոլոր առաջադրված պայմանների փաստացի կատարման վրա, ներառյալ այնպիսի առանցքային կետերի, ինչպիսիք են քաղաքական համակարգի ապաբևեռացումը և ապաօլիգարխացումը։ Ընդհակառակը, այդ պայմանները կատարելու բազմակի պահանջներից հետո եվրոպացի պաշտոնյաները հանձնվեցին և փաստացի աչք փակեցին սեփական պահանջները չկատարելու վրա։ Սա խոսում է այն մասին, որ Եվրամիությունը Վրաստանով ավելի շատ է հետաքրքրված, քան Վրաստանը Եվրամիությամբ։ Եվ, իհարկե, այդ պատմության մեջ որոշիչ գործոն է դառնում աշխարհաքաղաքականությունը։ Եվրամիությունը պետք է ինտեգրի Վրաստանն իր մեջ, քանի որ այն պետք է անջատվի Ռուսաստանից։ Համաշխարհային շախմատային տախտակի վրա խաղը ներառում է ոչ միայն ռազմական, այլ նաև քաղաքական և տնտեսական բաղադրիչ: Վախենալով Անդրկովկասում Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդումից Եվրամիությունը փորձում է ընդլայնել իր ազդեցությունն այդ տարածաշրջանում։ Եվ եթե Հայաստանը դեռևս մնում է ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ անդամ, ապա Վրաստանի մուտքը Եվրամիություն փակում է Ռուսաստանի հետ ինտեգրման հնարավորությունները։ Ուկրաինայի համար շարունակվող պայքարի համատեքստում Արևմուտքը միաժամանակ սաստկացնում է պայքարը Անդրկովկասի համար փորձելով Ռուսաստանին դուրս մղել այնտեղից։ Ավելին, Անդրկովկասյան տարածաշրջանը միշտ էլ շատ նշանակալից հրապարակ է եղել համաշխարհային շախմատային խաղի համար։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
