Լեռնային Ղարաբաղը հանձնվել է, առջևում Զանգեզուրն է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ հայկական Լեռնային Ղարաբաղը, որպես չճանաչված պետություն, անջատվել է Խորհրդային Ադրբեջանից և ծնվել է ԽՍՀՄ վերջում, երբ ԽՍՀՄ նախկին ներքին սահմանները սկսեցին արագ վերածվել միջպետական սահմանների, իսկ ավերակների վրա նոր պետություններ ստեղծվեցին ուղեկցվելով փոխադարձ էթնիկ զտումներով, պատերազմներով և ռազմական հանցագործություններով։ Հայաստանում փաստացի իշխանության եկավ «Ղարաբաղ կոմիտեն», որը կազմված էր հայ ազգային մտավորականության ակտիվիստներից, որոնք պայքարում էին Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու համար։ Բայց նա դրա օգտին պաշտոնական ոչինչ չարեց, չճանաչեց Ադրբեջանից նրա անկախությունը և չմիացրեց Հայաստանին, միայն մտավ պրոքսի պատերազմի մեջ Հայաստանի բոլոր առկա ռազմաքաղաքական ուժերի հետ։
Արդեն 1997 թվականին «Ղարաբաղ կոմիտեի» նախկին ղեկավար, այնուհետև Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հանդես եկավ քաղաքական մանիֆեստով, որ Ղարաբաղն անկախության հեռանկար չունի, և որ Երևանը պետք է համաձայնի Ղարաբաղի առավելագույն հնարավոր ինքնավարությանն Ադրբեջանի կազմում։ Ղարաբաղյան պատերազմի, ցրտի, սովի, աղքատության, Հայաստանից զանգվածային արտագաղթի պատճառով սոցիալ-տնտեսական մեծ ճգնաժամ ապրած հայ հասարակությունը կտրականապես երես թեքեց Տեր-Պետրոսյանից և ղարաբաղցիներին՝ Ռոբերտ Քոչարյանին և Սերժ Սարգսյանին, բերեց Հայաստանի ամենաբարձր իշխանությունը: Այդ ժամանակվանից Ղարաբաղը փաստացի վերածվել էր պրոտեկտորատի՝ Հայաստանի ոչ պաշտոնական մասի։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև անվերջ բանակցությունները ոչ մի արդյունքի չհանգեցրին, քանի որ կողմերի դիրքորոշումներն արմատապես հակառակ էին։
Իսկ հետո ընդդիմադիր Նիկոլ Փաշինյանը, ով երբեք չէր թաքցնում իր անտարբերությունը ԼՂ ճակատագրի նկատմամբ, սկսեց իր վերելքը Հայաստանում (վերջնական փուլում Սերժ Սարգսյանի աջակցությամբ)։ Թե ինչ եղավ հետո, ավելի քան հայտնի է՝ Սերժ Սարգսյանն իր իշխանությունը զիջեց Փաշինյանին: Պատերազմից պատերազմ Հայաստանի ներգրավվածությունը Ղարաբաղի ճակատագրին նվազեց, հանրային աջակցությունն ընկավ այն աստիճանի, մինչև վերջնականապես 2023 թվականի վերջին Ադրբեջանն ամբողջությամբ վերականգնեց Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի նկատմամբ վերահսկողությունը, իսկ նրա հայ բնակչությունը հեռացավ։
Հայկական Լեռնային Ղարաբաղի պատմությունն ավարտված է: Հարյուր հազարավոր փախստականներ, պատերազմի զոհեր և տասնյակ հազարավոր սպանված ադրբեջանցիներ ու հայեր՝ դա է 1988-2023 թվականների այս պատմության հիմնական արդյունքը:
Ռուսաստանը փորձեց իր դերը կատարել այդ հակամարտության կարգավորման գործում, իզուր: ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան, ապա ԵՄ-ն փորձեցին միջնորդությամբ մրցակցել ու համագործակցել երկու երկրների հետ, բայց ապարդյուն։ Բաքուն այդ խնդիրը լուծեց ուժով, և այժմ նրա արտաքին ռազմավարական հիմնական նպատակներից է Հայաստանի տարածքում գտնվող Զանգեզուրի (Սյունիք) շրջանը, որը բաժանում է բուն Ադրբեջանը և նրա էքսկլավը՝ Նախիջևանը։ Հանգամանքների բերումով Նախիջևանը գոյություն ունի ավելի քան 30 տարի որպես կիսաանկախ էքսկլավ Թուրքիայի փաստացի պրոտեկտորատի տակ։ Նախիջևանի վերադարձը Բաքվի լիակատար վերահսկողության տակ այժմ նոր բարձրագույն նպատակն է։ Փաշինյանի Հայաստանը չի կարող կանգնեցնել Ադրբեջանին այդ ճանապարհին. Սյունիքի փոքրաթիվ հայ բնակչությունը կհեռանա, այնտեղով անցնող ադրբեջանական միջանցքը կստեղծվի և կմնա ընդմիշտ նույնիսկ առանց Հայաստանի տարածքային ամբողջականության ֆորմալ խախտման։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
