«Ռուսաստանը փորձում է Անդրկովկասում կայունացնել իրավիճակը, սակայն նոր պատերազմի վտանգը մնում է»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ukraina.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է, որ երկրին անհրաժեշտ է նոր սահմանադրություն։ Նրա խոսքով, դա կարող է հայկական պետությունն ավելի կենսունակ դարձնել ներկայիս արտաքին քաղաքական պայմաններում: Ընդդիմադիր հայ պատգամավորները համարում են, որ այդ հայտարարությունն ամենաուղղակիորեն առնչվում է Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի խնդրին: Նրանց կարծիքով Փաշինյանը փորձում է այնպես անել, որ Հայաստանի սահմանադրությունը կորցնի Ղարաբաղի ինքնիրավունքի գաղափարի հետ կապը և վերանա 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման նպատակը: Ընդդիմադիրները կարծում են, որ նման կերպ ներկայիս վարչապետը հերթական զիջումն է անում Ադրբեջանին (և դրա հետևում գտնվող Թուրքիային)։
Պաշտոնապես կողմերը բանակցում են խաղաղության համաձայնագրի շուրջ, սակայն փորձագետների մեծամասնությունը խոստովանում է, որ Բաքուն և Երևանը դեռ շատ հեռու են այն ստորագրելուց, չնայած կողմերի հակառակի մասին պարբերական հավաստիացումներին: Դա պայմանավորված է նրանով, որ երկու կողմերին էլ չի գոհացնում այն ստատուս քվոն, որն ի հայտ եկավ Ղարաբաղի բռնակցումից հետո։ Ադրբեջանն ակնհայտորեն դեմ չէ Հայաստանից նոր զիջումներ ստանալուն, մասնավորապես Զանգեզուրի միջանցքի տեսքով, ինչպես նաև ցանկանում է ստանալ մի շարք տարածքներ, որոնք այժմ վերահսկվում են Հայաստանի կողմից: Երևանն ակնհայտորեն դեմ չէ տարածաշրջանում Արևմուտքի գլխավոր դաշնակցի կարգավիճակ ձեռք բերելուն և դրա շրջանակներում եվրոպացի և ամերիկացի դիվանագետների միջնորդությամբ Բաքվի հետ համաձայնության գալուն։ Երևանը մտադիր է խաղաղության պայմանագիր ստորագրել արևմտյան հարթակներից մեկում։
Պարզ է, որ ապագա համաձայնագրի պայմաններն ամեն դեպքում խտրական են լինելու Հայաստանի համար, ուստի Փաշինյանն ու նրա համախոհները ծրագրում են շարունակել մեղադրել Մոսկվային, որը, ըստ պաշտոնական Երևանի, չկարողացավ պաշտպանել Ղարաբաղը և չի կարող լինել նաև անվտանգության արդյունավետ դոնոր Հայաստանի համար: Այդ հարցի հետ կապված վերջին նորությունների թվում հարկ է նշել Հայաստանի պաշտպանության նախարարության հայտարարությունը, ըստ որի բանակի նոր համազգեստները կհամապատասխանեն ՆԱՏՕ-ի չափանիշներին։ Երևանը նաև որոշակի զինատեսակներ է գնում Ֆրանսիայից։ Միևնույն ժամանակ, տեղական փորձագետների մեծամասնության կարծիքով, Հայաստանի իշխանությունները ոչ մի իրական քայլ չեն ձեռնարկում զինված ուժերի մարտունակությունը բարձրացնելու համար, չնայած այն հանգամանքին, որ Ադրբեջանը կարող է կրկին փորձել ուժով հասնել իր նպատակին։
Հայկական դիվանագիտության ջանքերը կարծես թե տալիս են իրենց պտուղները, մի շարք եվրոպացի քաղաքական գործիչներ իսկապես վերջերս հայտարարություններ են արել ի պաշտպանություն Երևանի։ ԵՄ դիվանագիտական ծառայության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը, մասնավորապես, ասել է, որ Բրյուսելը մտահոգված է Հայաստանի տարածքի նկատմամբ Ադրբեջանի տարածքային հավակնություններով, և որ Հայաստանի ինքնիշխանության ցանկացած խախտում «լուրջ հետևանքներ» կունենա Բրյուսելի և Բաքվի հարաբերությունների վրա։
Սակայն Ադրբեջանն ակնհայտորեն հակված չէ հաշվի առնել Եվրամիության բղավոցները։ Մասնավորապես, վերջերս Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հայկական կողմից պահանջել է տրամադրել ականապատ դաշտերի քարտեզը։ Դիտորդները կարծում են, որ նման տեմպերով Բաքուն կարող է շուտով Երևանից պահանջել տվյալներ հայկական ռազմական ենթակառուցվածքների տեղակայման վերաբերյալ:
Այս ֆոնին Ռուսաստանը, որը, ենթադրաբար, ԼՂ-ի կործանման արդյունքում լրջորեն կորցրել էր իր դիրքերը Անդրկովկասում, մի շարք քայլեր է ձեռնարկում դրանք վերականգնելու համար։ ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը պատրաստ է Մոսկվայում խաղաղության պայմանագիր կնքել Հայաստանի հետ։ Բացի այդ, ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հանդիպում է ունեցել Ադրբեջանի կառավարության ղեկավարի տեղակալ Շահին Մուստաֆաևի հետ։ Հանդիպմանն ի թիվս այլ հարցերի, քննարկվել է Անդրկովկասում տրանսպորտային միջանցքների ապաշրջափակման խնդիրը, որը եռակողմ հայտարարության մեջ նշվել է որպես հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման պայմաններից մեկը։ Ադրբեջանը, բացի Զանգեզուրի միջանցքը շուտափույթ բացելու ցանկությունից, հետաքրքրություն է հայտնել Հյուսիս-Հարավ միջանցքի հետ կապված նախագծեր իրականացնելու հարցում։ Զանգեզուրի միջանցքը հետաքրքրում է Ադրբեջանին և Թուրքիային, ինչպես նաև Արևմուտքին, քանի որ այդ տրանսպորտային զարկերակը պետք է դառնա Ռուսաստաանը շրջանցող արևելքից արևմուտք ապրանքների փոխադրման համաշխարհային երթուղու մաս։ Իր հերթին Ռուսաստանը շահագրգռված է Հյուսիս-Հարավ նախագծի իրագործմամբ, որը, մասնավորապես, կամրապնդի իր առևտրային կապերն Իրանի և այլ երկրների հետ։ Ավելին, 2020 թվականին Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների հայտարարության համաձայն Զանգեզուրի միջանցքի անվտանգությունը պետք է ապահովեն ՌԴ ԱԴԾ ստորաբաժանումները, ինչը, իր հերթին, հարիր չէ Արևմուտքին և Փաշինյանի Հայաստանին։ Այս առնչությամբ հարկ է հիշել Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանի վերջին հայտարարությունը, թե եռակողմ հայտարարությունը վաղուց չի գործում։ Հայկական կողմը նաև նշել է, որ Բաքվից որևէ տեղեկություն չի ստացել Մոսկվայում խաղաղության պայմանագիր կնքելու Ադրբեջանի պատրաստակամության մասին։
Այսպիսով, Ռուսաստանը փորձում է Անդրկովկասում վերականգնել իր դիրքերը տնտեսական և ենթակառուցվածքային նախագծերի միջոցով։ Հայաստանի հակասական դիրքորոշումը, որը մի կողմից ցանկանում է դառնալ Արևմուտքի հենակետն Անդրկովկասում, իսկ մյուս կողմից դեռ վախենում է ամբողջությամբ խզվել Մոսկվայից, և Ադրբեջանի (և նրա հետևում կանգնած Թուրքիայի) «բազմաուղղված» բնույթը ներկայումս ռուսական դիվանագիտությանը տալիս է մանևրելու որոշակի ազատություն։ Այնուամենայնիվ, Անդրկովկասի ապագան չափազանց անորոշ է թվում, հատկապես այն պատճառով, որ արյունահեղության մոտալուտ շարունակման հավանականությունն ավելի քան իրական է:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
