Այսօր հայկական բnւքմեյքերшկшն ընկերություններն իրենց բրենդը գովազդելու համար գումարներ են տալիս իսպանական, իտալական սպորտին, իսկ հայկականը մնում է վատ վիճակում․ Արթուր Նազարյան

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը դեկտեմբերին լրագրողների հետ հանդիպմանը ներկայացրել էր ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ոլորտների 2024-2030 թվականների ռազմավարությունը, անդրադարձել առանցքային թիրախներին ու նպատակներին։ Նշվել էր, որ ռազմավարությունը մինչև 2050 թվականի գործունեության հիմք է ծառայելու։  

Tert.am-ը նկատեց, որ բյուջեից սպորտին հատկացվող գումարների որոշակի նվազում կա․ այս մասին հարցում ուղարկեցինք ԿԳՄՍ նախարարություն։ 

Հարցման պատասխանից պարզ դարձավ, որ 2024թ․ սպորտի ոլորտի համար նախատեսված հատկացումները կկազմեն շուրջ 6 մլրդ 656 մլն դրամ, որից «1041. Մեծ նվաճումների սպորտ» ծրագրով նախատեսված է 3,984,034.4 հազար դրամ, «1163. Մասսայական սպորտ» ծրագրով՝  2,672,801.3 հազար դրամ: 

Այնինչ 2023 թվականին «1041. Մեծ նվաճումների սպորտ» ծրագրով բյուջեից հատկացվել է 7 մլրդ 334 մլն 415 հազար դրամ, «1163. Մասսայական սպորտ» ծրագրով՝ 3,050,213.5 հազար դրամ: 

Իսկ 2022թ․ սպորտի ոլորտին «1041. Մեծ նվաճումների սպորտ» ծրագրով հատկացվել է 8,172,558,11 հազար դրամ, «1163. Մասսայական սպորտ» ծրագրով՝ 2,064,106,84 հազար դրամ։ 

Նախարարությանն ուղղված մեր հարցման մեջ խնդրել էինք ներկայացնել նաև, թե վերջին տարիներին որքա՞ն գումար է տրամադրվել սպորտին հովանավորների կողմից, արդյո՞ք նվազել են այդ գումարները, և եթե այո, ապա ինչ պատճառով։ Նախարարությունից, սակայն, մեր այս հարցին չեն պատասխանել՝ ներկայացնելով միայն թվային տվյալներ, թե բյուջեից որ թվականին որքան գումար է հատկացվել սպորտին։                   

Tert.am-ը  նախարարության հայտարարությունից հետո՝ դեկտեմբերին թեմայի շուրջ զրուցել էր Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտի ռեկտոր Դավիթ Խիթարյանի հետ (հունվարի 4-ից ՀՖԿՍՊԻ ռեկտորի պաշտոնի ԺՊ-ն է Տիգրան Սիմոնյանը), ով ընդգծել էր, որ վերջին 2 տարվա ընթացքում  բավականին նվազել են սպորտին հատկացվող հովանավորչական գումարները։ Դավիթ Խիթարյանը դա պայմանավորեց խաղային ոլորտի մասին օրենսդրական փոփոխություններով։ 

«Հովանավորչական գումարների նվազումը մեզ համար նույնպես խնդիր է։ Նախկինում մենք համագործակցում էինք խաղային ոլորտի հայկական ընկերություններից մեկի հետ, որն աջակցում էր ուսանողական սպորտին և ուսանող մարզիկները կարողանում էին մասնակցել տարբեր միջոցառումների Եվրոպայում։ Հիմա մենք այդ աջակցությունը չենք ստանում՝ օրենսդրական սահմանափակումներով պայմանավորված։ Գոնե ուսանողական սպորտի մասով օրենքի ազդեցությունը զգում եմ։ Ընկերության հետ միասին մենք տալիս էինք նաև անվանական կրթաթոշակներ, երկու տարի անընդմեջ ընկերությունը մոտ 2 մլն էր հատկացնում, որով պարգևատրում էինք 10 լավագույն մարզիկներին, այս տարի, ինչպես հասկանում եմ, դա չի կայանալու»,- ասաց Դավիթ Խիթարյանը։          

Ըմբշամարտի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար Արայիկ Բաղդադյանը մեզ հետ զրույցում բավարար համարեց պետության կողմից սպորտին տրվող ֆինանսական հատկացումները։ 

Նրա խոսքով՝ վերջին տարիներին ըմբշամարտում բարձր արդյունքեր են գրանցվել բոլոր տարիքային խմբերում։  

«Պետական մոտեցումից գոհ ենք, բայց կան որոշակի խնդիրեր, որոնց բախվում ենք, դրանց մասին հայտնել ենք նախարարությանը։ Մեր ֆեդերացիան 450 մլն-ից ավելի գումար է ստացել, որը լիովին բավարարել է, չենք ունեցել հավաքներին կամ առաջնություններին մասնակցելու խնդիր»,- ասաց նա։ 

Tert.am-ը զրուցեց նաև Բասկետբոլի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար Արթուր Նազարյանի հետ, ով  նկատեց, որ հայկական սպորտն այսօր ընդհանրապես մրցունակ չէ աշխարհում․ «Հայկական սպորտը բավականին հետ է մնացել ու հենց ենթակառուցածքների բացակայության պատճառով, մրցունակ են առանձին մարզիկները՝ իրենց տաղանդի շնորհիվ։ Եթե նայենք համաշխարհային սպորտում տեղի ունեցող կոմերցիոն տենդենցներին, հայկական սպորտը այնտեղ չնչին մասով է ներկայացված»։ 

Արթուր Նազարյանը  սպորտի զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրների մեջ նախևառաջ առանձնացրեց ֆինանսական բաղադրիչը։ 

«Իրավիճակն էլ ավելի բարդացավ, երբ ընդունվեց գովազդի մասին օրենքը, որն արգելում է համագործակցել բուքմեյքերական ընկերությունների հետ, իսկ աշխարհում այսօր կան բազմաթիվ երկրներ, որտեղ բուքմեյքերական ընկերությունները համագործակցում են սպորտի հետ և, եթե դու չունես այդ համագործակցությունը, զրկվում ես քո հիմնական հովանավորներից ու դառնում ես ոչ մրցունակ։ Սա պետք է ֆիքսենք ու չխաբենք ինքներս մեզ։ Այսօր հայկական բուքմեյքերական ընկերությունները գումար են տալիս իսպանական, իտալական սպորտին, որ իրենց բրենդը գովազդվի։ Այսինքն՝ օրենքը ստեղծել է մի իրավիճակ, որ հայկական բիզնեսի գումարը դուրս է գալիս երկրից, իսկ հայկական սպորտը մնում է վատ վիճակում։ Ուզենք, թե չուզենք, աշխարհում՝ Շվեդիայից մինչև ԱՄՆ, սպորտի ֆինանսի հիմնական աղբյուրը խաղային ոլորտն է։ Իհարկե կան սահմանափակումներ, բայց ոչ ամբողջությամբ։ Պետությունը մեկ տարի փորձեց կոմպենսացնել այն գումարները, որոնցից սպորտի ոլորտը զրկվել էր խաղային սահմափակումների պատճառով, բայց դա բավարար չէ և բացի այդ, օրենքը թույլ չի տալիս ամբողջությամբ կոմպենսացնել դրանք, որովհետև օրենքով պետական գումարներից իրավունք չունես աշխատավարձ ու պարգևավճարներ տալ, ծախսել քո հայեցողությամբ և այլն։ Պետական գումարով կարող ես հոգալ միայն մարզիկների գիշերակացի, ավիատոմսերի ու ուսումնամարզական հավաքների ծախսը, շատ բան ուղղակի չես կարող անել»,- ասաց նա։  

Նախկինում բասկետբոլի ֆեդերացիան համագործակցում էր հայկական բուքմեյքերական ընկերություններից մեկի հետ։ Այս համագործակցությունը հավաքականի համար ստեղծեց նպաստավոր միջավայր մարզումների ինտենսիվության, դրանց  պայմանների տեսանկյունից, ինչի արդյունքն էլ 2022 թվականին Եվրոպայի փոքր երկրների առաջնությունում չեմպիոն դառնալն էր։  

Բասկետբոլի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղարի խոսքով՝ սպորտի զարգացման տենդենցներ, այնուամենայնիվ, կան և այդ ուղղությամբ ֆեդերացիաներն ակտիվորեն աշխատում են պետության հետ՝ ներկայացնելով զարգացման մի շարք ծրագրեր։ 

Սպորտային լրագրող Շուշանիկ Հակոբյանը Tert.am-ի հետ զրույցի ժամանակ սպորտի զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրների մեջ նույնպես առաջին հերթին առանձնացրեց ֆինանսական բաղադրիչը։  

«Կարծում եմ՝ կարևոր է խթանել, որ սպորտում ի հայտ գան անհատ հովանավորներ։ Օրինակ՝ յուրաքանչյուր մարզաձև ունենա իր հովանավորը՝ բանկ, գործարան և այլն, և պայմանավորվեն, որ յուրաքնաչյուրը մի մարզաձև է զարգացնելու երկրում։ Վստահ եմ՝ դա ավելի մեծ արդյունք կտա»,- ասաց լրագրող Շուշանիկ Հակոբյանը։  

Միջազգային փորձը ցույց է տալիս՝ զարգացած ու հաղթանակներով լի սպորտային ոլորտ ունենալ առանց մասնավոր հովանավորչական բաղադրիչի հնարավոր չէ։ Նույնիսկ Իտալիայի ֆուտբոլի առաջնությունը, որը դիտում է ամբողջ աշխարհը՝ չի հրաժարվում սպորտին բավականին մեծ մասնաբաժին տվող հովանավորչական ոլորտից՝ խաղային ոլորտից։ Սա ևս մեկ հիշեցում է այն մասին, որ լավագույն լուծումը պատասխանատու մոտեցումն է, որը միևնույն ժամանակ  չի փակում բոլոր ճանապարհներն, այլ կարգավորում է ու թույլ է տալիս պետությանը մաքսիմալ շահել խաղային ոլորտի գործունեությունից։