Լիցքավորվել արևի էներգիայով, վայելել հասած մրգերը և սլանալ քամու հետ. Նոր Եդեսիա գնալու հինգ պատճառ
ՄՇԱԿՈՒՅԹ
Mir24.tv-ն գրում է, որ Նոր Եդեսիան Հայաստանի ամենաերիտասարդ գյուղերից է։ Մարդիկ 1973 թվականից են սկսել բնակեցնել այդ անապատային տարածքը, որտեղ օձերն ու կարիճներն էին ապրում: Կես դարի ընթացքում հիմնվել է 500 հեկտար խաղողի այգի, կառուցվել է Հայաստանի ամենամեծ արևային էլեկտրակայանը և հանգստի գոտին։ MIR 24 հեռուստաալիքը ներկայացնում է Նոր Եդեսիա գալու հինգ պատճառ:
Առաջին պատճառը. բերքահավաք եզակի խաղողի այգիներից:
Նոր Եդեսիայի հողը հարմար է խաղողի և պտղատու ծառերի համար։ Այստեղ աճեցնում են դեղձ, ծիրան, խնձոր, սալոր։ Համեղ մրգեր համտեսելն այնտեղ գալու առաջին պատճառն է։ Ժայռոտ տարածքները հարմար են խաղողի այգիների համար։ Քարերը ցերեկը տաքանում են, իսկ գիշերը ջերմություն են տալիս որթատունկին։ Այնտեղ աճեցվում է տեխնիկական «Կանգուն» սորտը, որն օգտագործվում է կոնյակի սպիրտ պատրաստելու համար։ Գյուղացիներն աճեցնում են նաև սեղանի խաղողներ, հիմնականում քիշմիշ։ Փորձառու գյուղատնտեսները հիշում են խորհրդային շրջանի սոցիալիստական մրցումները, որոնցում հինգ տարի անընդմեջ Նոր Եդեսիան առաջին տեղն էր զբաղեցրել ողջ Հայաստանում բերքահավաքի առումով։ Բոլոր ցանկացողները կարող են մասնակցել խաղողի բերքահավաքին, հատկապես եթե խաղողի այգին մեծ է։ Զբոսաշրջիկները, իհարկե, խաղող հավաքում են հաճույքի համար։ Փորձառու աշխատողն օրական հավաքում է ավելի քան 300 կիլոգրամ խաղող։ Խաղողի բերքահավաքը տևում է մինչև նոյեմբեր։ Հայաստանում աճեցվում է խաղողի շուրջ 200 տեսակ: Գինու խաղողը հավաքվում է առաջին ցրտահարությունից հետո, երբ հատապտուղները ձեռք են բերում շաքարի ավելի մեծ պարունակություն։ Նոր Եդեսիայում ընդունված է խաղող քաղել միայն ձեռքով։
Երկրորդ պատճառը. այցելել Հայաստանի ամենամեծ արևային էլեկտրակայան: Նոր Եդեսիայում պետք է տեսնել արևային էլեկտրակայանը: Տարածաշրջանում արևը շատ է, ուստի որոշվել է օգտագործել այն մաքուր էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար։ Մարտկոցներ տեղավորելու համար օգտագործվել է մինչև 800 հա հողատարածք։ Վերջին հինգ տարիների ընթացքում այդ արդյունաբերությունը բուռն զարգացում է ապրել, և այժմ Հայաստանում սպառվող էլեկտրաէներգիայի 10 %-ն ապահովում են արևային էլեկտրակայանները։ Կարևոր է այն, որ մաքուր էներգիա գեներացնելը չի վնասում մոլորակին։ Արևային մարտկոցները երկկողմանի են։ Այդպես նրանք էներգիա են ստանում ոչ միայն արևի ուղիղ ճառագայթներից, այլ նաև կլանում են գետնից արտացոլված լույսը։ Վահանակներն ունեն արևի հետագծման համակարգ, դրանք պտտվում են լուսատուին հետևելով:
Երրորդ պատճառը. չրերի գործարանն է: Էլեկտրակայանին կից կառուցվել է չրերի արտադրության գործարան։ Այն աշխատում է բացառապես արևային մարտկոցներից ստացված էլեկտրաէներգիայով: Հայաստանը հայտնի է իր չրերով։ Նոր Եդեսիա այցելելու ևս մեկ պատճառ է այն, որ կարելի է տեսնել, թե ինչպես են չրեր պատրաստվում արդյունաբերական մասշտաբով: Գործարանն ունի իր այգիները, գյուղացիներն էլ են բերք հանձնում գործարանին։ Չորացման համար նախատեսված մրգերի մթերումը սկսվում է ամռանը՝ առաջինը սպիտակ կեռասն է։ Սեզոնն ավարտվում է ուշ աշնանը սերկևիլի և խուրմայի վերամշակմամբ։ Չրեր պատրաստվում են ոչ միայն մրգերից։ Օրինակ, արտադրվում է լոլիկի չիր։ Դրանք սալորաձև, մսոտ չրեր են, քիչ հեղուկով։
Չիր պատրաստելու համար ընտրվում են միայն հասած մրգեր՝ գերհասունացածները չեն պահի իրենց ձևը։ Սկզբում մրգերը և բանջարեղենը փռվում են ծղոտե ներքնակների վրա արևի տակ, որպեսզի դրանք հագենան էներգիայով, և միայն դրանից հետո են ուղարկվում չորանոց։ Մրգերը ոչ մի մշակման չեն ենթարկվում, չորացրած մրգերը գեղեցիկ տեսք են ստանում միայն ճիշտ ընտրված ջերմաստիճանի շնորհիվ՝ 35-ից 55 աստիճան:
Նոր Եդեսիան հետևում է համաշխարհային միտումներին։ Ավելի ու ավելի շատ մարդիկ են հրաժարվում շաքարից։ Ուստի ավանդական սուջուխն այստեղ պատրաստվում է միայն խաղողի հյութով՝ առանց հավելյալ քաղցրացուցիչների։ Հայաստանում քաղցր սուջուխն ու չրերը միշտ մեծ պահանջարկ ունեն։ Ոչ մի ավանդական խնջույք ամբողջական չէ առանց այդ բնական քաղցրավենիքի: Իսկ զբոսաշրջիկներն իրենց հետ տանում են չրեր՝ որպես ուտելի հուշանվերներ։
Չորրորդ պատճառը. փորձել լավաշ չորացրած լոլիկով:
Չորացրած մրգերի արտադրության գործարանի կառավարումը նախատեսված է առանց թափոնների արտադրության։ Չոր խաղողի վազը տրվում է հարևաններին՝ հացաբուլկեղենի արտադրամասին։ Ճյուղերն օգտագործվում են թոնիրը վառելու համար։ Այնտեղ լավաշ են թխում չորացրած լոլիկի հավելումով։
Խմորը հունցվում է ինչպես սովորական լավաշի դեպքում օգտագործելով ալյուր, թթխմոր, աղ և ջուր։ Չորացրած լոլիկները մանրացնում են և ավելացնում խմորին, ստացված լավաշը թթու համ է ստանում։ Մարդիկ գալիս են Հայաստանի տարբեր վայրերից փորձելու այդ տեղական հացը լոլիկով, ճակնդեղի հյութով և նույնիսկ չորացրած ելակով։ Այդ վայրը հայտնի է դարձել նաև զբոսաշրջիկների շրջանում։ Դա Նոր Եդեսիա այցելելու ևս մեկ պատճառ է։ Նոր Եդեսիայի ֆերմերներն ու ընկերությունների սեփականատերերը պատրաստակամորեն բացում են իրենց դռները երկրի հյուրերի առաջ դրանով իսկ զարգացնելով արդյունաբերական զբոսաշրջությունը Հայաստանում։ Կառուցվում են համտեսի տներ, մշակվում են հյուրերի ճաշացանկերը։ Հանգստի գոտիներից մեկի զարգացման ծրագրերը ներառում են բաց խոհանոց, որպեսզի հյուրերը կարողանան մասնակցել խոհարարական վարպետության դասերին։
Հինգերորդ պատճառը. նետաձգություն և հեծանվավազք:
Նոր Եդեսիայի հանգստի գոտիներում զբոսաշրջիկներին առաջարկում են սովորել նետաձգություն և վարել կվադրոցիկլ:
Առաջին անգամ կրակողներին օգնության է հասնում հրահանգիչը։ Ցույց է տալիս, թե ինչպես ճիշտ պահել աղեղը և ինչպես պաշտպանել մատները նետ արձակելիս: Սկզբում կրակում են 10 մետր հեռավորությունից, հետո տարածությունը հասցնում են 30 մետրի։ Զվարճալի զբաղմունքը, որը ոչ պակաս պահանջված է, քան նետաձգությունը, կվադրոցիկլ քշելն է, որը հեշտ է նույնիսկ սկսնակների համար: Այդ տրանսպորտում արագությունն ավելի ուժեղ է զգացվում, քան մեքենայում, և վառ զգացմունքներն են հեղեղում վարողներին:
Նոր Եդեսիան օազիս է, որը երկրի հյուրերը նոր են սկսել ուսումնասիրել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
