Ալիևի ու Փաշինյանի վազքը «փակ շրջանակում»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով օգնական Ջեյմս Օ'Բրայենը լրագրողների համար հատուկ հեռախոսային ճեպազրույցում, որը նվիրված էր ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենի Եվրոպա կատարած այցին, ուշագրավ հայտարարություն է արել Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների վերաբերյալ։ Այն որոշակի վերծանման կարիք ունի: «Մեզ ոգևորում է այն փաստը, որ երկու կողմերն էլ ուղղակիորեն և միջնորդների միջոցով բանակցում են միմյանց հետ, - ասել է նա,- և դրա միջոցով մենք տեսնում ենք ողջ տարածաշրջանի համար օգուտներ քաղելու իրական հնարավորություններ: Օրինակ, եթե առևտուրը Կենտրոնական Ասիայից Ադրբեջանի և Հայաստանի տարածքով հոսի Թուրքիա, ապա դա զգալի խթան կհանդիսանա այդ առևտրային ճանապարհի բոլոր երկրների համար: Մենք գիտենք, որ նրանք շահագրգռվածություն են հայտնել շուտափույթ խաղաղության համաձայնության հասնելու համար, և մենք շատ կցանկանայինք դա տեսնել»։
Սկսենք նրանից, որ այս պահին Բաքվի և Երևանի միջև բանակցություններում այսպես կոչված «տակտիկական» դադար է։ Ադրբեջանը սկսել է մերժել արևմտյան հարթակներում խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցելու առաջարկները, թեև տեղեկություններ կային, որ կողմերը պատրաստվում էին ստորագրել համաձայնագիրը: Բայց որոշակի պահի Հայաստանը հանդես եկավ որոշ նոր առաջարկներով, որոնք պահանջում էին լրացուցիչ հանդիպումներ արտգործնախարարների մակարդակով խորհրդակցությունների համար։ Բայց հենց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն էր վերջին պահին չեղարկել իր այցը իսպանական Գրանադա, որտեղ հոկտեմբերի 5-ին Եվրոպական քաղաքական համայնքի երրորդ գագաթնաժողովի շրջանակներում պետք է կայանար նրա հանդիպումը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի, Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցի և ԵՄ խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի մասնակցությամբ։ Հանդիպումն ի վերջո կայացավ առանց նրա, Փաշինյանը, Միշելը, Մակրոնն ու Շոլցը համատեղ հայտարարություն ընդունեցին։ Վերջին անգամ Բաքուն նաև հրաժարվել է նման հանդիպումից ԱՄՆ-ում։
Հայաստանը պարտություն կրեց նաև Հաագայի միջազգային դատարանում, որը մերժեց Ադրբեջանի դեմ Հայաստանի 10 հայցերից 7-ը։ Նման կերպ ստեղծվել է մի անսովոր իրավիճակ. Հայաստանը հրաժարվում է բանակցել մոսկովյան հարթակում համարելով, որ «Մոսկվան խաղում է Բաքվի կողմից», իսկ Ադրբեջանը հրաժարվում է բանակցել արևմտյան հարթակում կարծելով, որ Արևմուտքը «խաղում է Երևանի կողմից»։
Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևն այդ կապակցությամբ ասել է. «Մեզ խաղաղություն է պետք մեր տարածաշրջանում, ոչ թե Վաշինգտոնում, Փարիզում կամ Բրյուսելում»:
Նման իրավիճակում Բաքուն առաջարկել է բանակցություններ սկսել երկկողմ հիմքով, առանց միջնորդների։ Բայց այստեղ կրկին կա ինտրիգ: Ալիևը Մեծ Բրիտանիայի փոխարտգործնախարար Լեո Դոկերտիի հետ հանդիպմանը խոսել է խաղաղության համաձայնագիրը հնարավորինս շուտ կնքելու իր պատրաստակամության մասին և դա կապել պետական սահմանին երկկողմանի հանդիպում անցկացնելու Հայաստանին ուղղված իր առաջարկի հետ։ Բայց այդ բանակցությունները վերաբերելու են սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման խնդիրներին, և դա մոսկովյան բանաձևն է, որն է խաղաղությունն առանձին՝ սահմաններն էլ առանձին։ Ավելին, առանց խաղաղության պայմանագրի, անիմաստ է խոսել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման մասին պետությունների ինքնիշխանության, իրավասության, հավասարության և փոխադարձության սկզբունքների լիարժեք հարգման հիման վրա, ինչպես պնդել է Օ'Բրայենը:
Իսկ ընդհանրապես, Միացյալ Նահանգների միջնորդությամբ Բաքվի և Երևանի ներկայիս դիվանագիտական գործողությունները հիշեցնում են «փակ շրջանակում» վազելը։ Հիշենք, որ Օ'Բրայենը կրկնել է այն բանաձևը, որով խոսել է պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը դեռևս 2022 թվականի մայիսին, երբ նա ԱՄՆ-ի օգնություն էր առաջարկել սահմանների սահմանազատման և սահմանագծման ջանքերում, ինչպես նաև կոչ էր արել առաջընթաց գրանցել տարածաշրջանային տրանսպորտային և հաղորդակցական կապերի զարգացման գործում: Ընդ որում, այդ առաջարկն արվել էր հենց այն բանից հետո, երբ 2023 թվականի մայիսի 24-ին Հայաստանի և Ադրբեջանի փոխվարչապետներ Մհեր Գրիգորյանը և Շահին Մուստաֆաևը հանդիպել էին ընդհանուր սահմանին, և ասվել էր, որ խոսքը գնում է սահմանազատման հանձնաժողովների համատեղ գործունեության կազմակերպչական և ընթացակարգային հարցերի մասին։ Դրանից մի քանի օր առաջ էլ Բրյուսելում Եվրախորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի միջնորդությամբ կայացել էին Փաշինյանի և Ալիևի բանակցությունները։ Ի դեպ, այդ ժամանակ էր Փաշինյանը խոսել «Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցում նշաձողն իջեցնելու» և Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելու անհրաժեշտության մասին։ Այդ անգամ Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը հանվել էր օրակարգից, թեև դա ընդհանրապես ուղղակիորեն կապված էլ չէ երկու երկրների պետական սահմանների խնդիրների հետ։ Բայց այն ժամանակ էլ ոչինչ չստացվեց:
Ենթադրաբար այն բանից հետո, երբ Երևանը խաղաղության պայմանագրի նախագծի աշխատանքների շրջանակներում Բաքվին ուղարկեց իր առաջարկների ևս մեկ փաթեթի մասին, ադրբեջանական կողմը հանդես եկավ սահմանին հանդիպում անցկացնելու նախաձեռնությամբ։ Սպասենք, թե այս անգամ ինչ կստացվի:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
