Մանիպուլյացիայի նոր պարտիա

Նախօրեի տեղեկատվական հարթակի հիմնական թեման կապված էր Ադրբեջանի կողմից 32 հայ գերիների վերադարձի մասին լուրով, որը, ինչպես և կանխատեսելի էր, դարձավ սոցցանցային քննարկումների և տարբեր վերլուծությունների առիթ։ Մասնավորապես, երեկ երեկոյան ՀՀ կառավարությունը լուր տարածեց այս մասին, հա, չմոռանանք, հայկական կողմն իր հերթին Ադրբեջանին է վերադարձնելու Սյունիք ներխուժած 2 ադրբեջանցիներին։

Ինչ-խոսք, անսպասելի կամ չափազանց երկար սպասված լուրը ստեղծեց դրական ֆոն հայտարարության ամբողջ տեքստի բովանդակության համար, բայց իրականությունն այն է, որ Փաշինյան-Ալիև համատեղ հայտարարությունը հերթական անգամ պարունակում է ռիսկեր ՀՀ անվտանգության համար։

Հիմա ավելի մանրամասն․ Փաշինյանի աշխատակազմի և Ալիևի վարչակազմի համատեղ հայտարարության տեքստի առաջին պարբերության մեջ նշված է. «ՀՀ և Ադրբեջանը համակարծիք են, որ տարածաշրջանում վաղուց սպասված խաղաղության հասնելու պատմական հնարավորություն կա»: Եկեք այստեղ դադար տանք և մի փոքր փակագծեր բացենք․ ըստ էության, «խաղաղության հասնելու պատմական հնարավորություն» ձևակերպման հեղինակն ու քավորը Էրդողանն է՝ դրանից բխող կեղծիքով։ Ավելին, այդ կեղծիքի հիմքում երկու օր առաջ սահմանին սպանված հայ զինվորն է, դրանից առաջ մեկ օրում՝ սեպտեմբերի 19-ին սպանված 200-ից ավելի հայերը, դրանից առաջ՝ սեպտեմբերյան հարձակումը և Հայաստանի տարածքում 200-ից ավելի հայերի սպանությունը, այս ցանկը կարելի է երկար շարունակել։

Անցնեք առաջ․ հայտարարության տեքստի առաջին պարբերության մեջ նաև նշված է. «Երկու պետությունները վերահաստատում են ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների հարգման հիման վրա հարաբերությունները կարգավորելու և խաղաղության պայմանագրի կնքմանը հասնելու իրենց մտադրությունը»։ Սա ևս հետաքրքիր դրվագ է, ինչո՞ւ․ ընդամենը նոյեմբերի 24-ին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց. «Չնայած Ադրբեջանի կողմից հնչել է հայտարարություն, որ ճանաչում է ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը, բայց այստեղ կոնկրետություններ են պետք, թե ինչ նկատի ունենք, ինչ նկատի ունեն իրե՛նք՝ ՀՀ տարածքային ամբողջականություն ասելով»։

Այստեղ ես դավադրապաշտություն և քթիմազություն չեմ անի և տրամաբանական հարց կտամ՝ ՀՀ այդ ի՞նչ և ո՞ր տարածքային ամբողջականության մասին է խոսքը, որն Ալիևը վերահաստատել է, թե հարգում է։ Երկրորդ՝ ՀՀ ինքնիշխանությունը հարգելու վերահաստատման մեջ ինչպե՞ս է տեղավորվում մեկ օր առաջ Ալիևի հնչեցրած այս հայտարարությունը. «Ադրբեջանից Նախիջևան պետք է հեշտ մուտք լինի։ Ինչպես արդեն ասել եմ Փաշինյանին, սա Ադրբեջանից Ադրբեջան անցում է լինելու, հետևաբար, չպետք է լինեն մաքսազերծում, ստուգումներ, սահմանապահների ընթացակարգեր»։ Հիմա հարց․ ինչ է սա, եթե ոչ միջանցք ստանալու հերթական բաց տեքստով արված հայտարարությունը։

Անցնելով առաջ՝ նշենք, որ հայտարարության տեքստի երրորդ և չորրորդ պարբերությունները գերիների մասին են. «Առաջնորդվելով մարդասիրության արժեքներով, և որպես բարի կամքի դրսևորում՝ Ադրբեջանն ազատ է արձակում 32 հայ զինծառայողների: ՀՀ-ն իր հերթին, առաջնորդվելով մարդասիրության արժեքներով, և որպես բարի կամքի դրսևորում՝ ազատ է արձակում 2 ադրբեջանցի զինծառայողների»։ Սա, ի դեպ, գլխավոր պարբերությունն է, որը Փաշինյանին անհրաժեշտ էր, քանի որ գերիները, որ պետք է մի քանի ամիս Բաքվի բանտերում սպասելու համար ներեին, իսկ նրանք այնտեղ են արդեն երեք տարի (իրականում՝ գերիների փոխանակումն Ալիևի ստանձնած պարտավորությունն էր դեռ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ)։

Ինչ է ստացվում․ ստեղծված իրավիճակում Ալիևին այսպիսի քայլը պետք էր՝ համոզելու, թե ուղիղ բանակցություններով հնարավոր է արդյունքի հասնել, ինչն էլ բացատրելու գործին անմիջապես նետվեցին Բաքվի քարոզչահարթակները։ Առաջին հերթին, իհարկե, նշելով, որ ազատ արձակված գերիների թվում չեն Արցախի նախագահները և ռազմաքաղաքական էլիտայի մյուս գերեվարված անձիք։

Ընդգծենք, որ գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի հետ ուղիղ բանակցելու Ալիևի պահանջն ունի թուրքական ծագում։ Փաշինյան-Էրդողան կարգավորման գործընթացը կանգ է առել, հատուկ ներկայացուցիչները չեն հանդիպում այն պահից, երբ թուրքական կողմը հրապարակային կերպով պահանջեց հանդիպել Հայաստանի կամ Թուրքիայի տարածքում, ինչը նշանակում էր լուսանցքում թողնել միջնորդներին։ Միանշանակ, ուղիղ բանակցությունները դրական ու ողջունելի են, բայց ոչ այսօրվա ՀՀ պարագայում,  երբ հանդես ես գալիս անձնական օգտագործման ստրուկի կարգավիճակում։ Փաստն այն է, որ ադրբեջանական-թուրքական բլոկը Նիկոլին դիտավորությամբ քաշում են ուղիղ բանակցությունների ծուղակը՝ ճնշում գործադրելու, առանց վկաների և ազդեցիկ դիմադրության նոր զիջումներ պարտադրելու, պարտավորություն չստանձնելու կամ ստանձնած պարտավորություններից խուսափելու միտումով։

Արմեն Հովասափյան