«Ադրբեջանում ձերբակալվել են նախագահի շրջապատում կոռուպցիան հետաքննող լրագրողներ. ԱՄՆ-ը կոչ է արել ազատ արձակել նրանց»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բրիտանական bbc.com լրատվական ռեսուրսը գրում է, որ Ադրբեջանի իշխանությունները խուզարկել են AbzasMedia հետաքննական հրատարակության խմբագրությունը և կալանավորել դրա երկու ղեկավարներին։ Այդ լրատվամիջոցը գրում է պաշտոնյաների կոռուպցիայի մասին, այդ թվում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի մերձավորների շրջանում։
«Ոչ մի ձերբակալություն կամ ճնշումների այլ մեթոդներ չեն կարող մեզ խանգարել իրականացնելու մեր աշխատանքը և իրական տեղեկատվություն տրամադրել, - հայտարարել է AbzasMedia-ն այն բանից հետո, երբ հրատարակության տնօրեն Ուլվի Հասանլին ոստիկանության ուղեկցությամբ խմբագրություն է բերվել,- քաղաքացիներն իրավունք ունեն իմանալու, թե ովքեր և ինչպես են ծախսում իրենց հարկերը»: Հասանլին ունեցել է վնասված աչք և հասցրել է գործընկերներին փոխանցել, որ նույն առավոտյան են իրեն բերման ենթարկել ու ծեծել: Խուզարկվել է խմբագրությունը, ոստիկանությունը հայտնել է, որ գտել է 40 հազար եվրո։ Առավոտյան խուզարկություն է իրականացվել նաեւ AbzasMedia-ի խմբագիր Սևինչ Վագըֆկզիի տանը։ Նա ինքը ձերբակալվել էր օդանավակայանում գիշերը, երբ վերադառնում էր Ադրբեջան։ Իշխանությունները Հասանլիին և Վագըֆկզիին մեղադրել են փողերի մաքսանենգության մեջ։ Նրանց սպառնում է մինչև 12 տարվա ազատազրկում։
Մեղադրյալներն իրենց մեղքը չեն ընդունում, իսկ AbzasMedia-ն կարծում է, որ հրատարակության ղեկավարների ձերբակալության իրական պատճառը կոռուպցիոն հետաքննություններն են։ Այդպես են կարծում նաև Լրագրողների պաշտպանության միջազգային կոմիտեն և Amnesty International իրավապաշտպան կազմակերպությունը, որոնք պահանջում են ազատ արձակել լրագրողներին։ «Մենք խորապես անհանգստացած ենք լրագրող Ուլվի Հասանլիի ձերբակալության և ենթադրյալ ֆիզիկական բռնության լուրերով», - տեղական Turan լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցում ասել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Մեթյու Միլլերը։
AbzasMedia հրատարակությունը երկրում հայտնի է պաշտոնյաների շրջանում կոռուպցիայի իր հետաքննություններով։ Նրա լրագրողները, օրինակ, պարզել են, որ Ադրբեջանի Զանգիլանի շրջանում բարձր տեխնոլոգիական «խելացի գյուղի» կառուցման հետևում կանգնած է մի ընկերություն, որը պատկանում է նախագահի օգնականի եղբորը։ Սևինչ Վագըֆկզին բազմաթիվ հետաքննությունների հեղինակ է։ Նա նաև հայտնի է որպես հայտնի Pegasus լրտեսող ծրագրերի զոհ, որն ադրբեջանական պետությունը գնել է իսրայելական ընկերությունից լրագրողներին սեփական հեռախոսների միջոցով լրտեսելու համար։ Մի քանի տարի առաջ Վագըֆկզիին (ինչպես և իր մի քանի այլ գործընկերների) թույլ չէին տվել լքել երկիրը։ Այդ երկրում ընդունված պրակտիկա է, երբ տարբեր պատրվակներով լրագրողներին արգելում են ճանապարհորդել։ Իրենք՝ լրագրողները, կարծում են, որ նման սահմանափակումները կապված են իրենց մասնագիտական գործունեության հետ։ Ավելին, նրանք երբեմն չեն կարողանում տարիներով լքել երկիրը։ Հինգ տարի (2016-ից 2021 թվականներ) նման արգելքի տակ գտնվողներից մեկը հայտնի հետաքննող լրագրող Խադիջա Իսմայիլովան էր։ Նախկինում նա երկուսուկես տարի ազատազրկման էր ենթարկվել տնտեսական հանցագործությունների մեղադրանքով և շատ իրավապաշտպան կազմակերպություններ էին հանդես եկել նրա օգտին, ովքեր կարծում էին, որ նրա բանտարկության իրական պատճառն Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի ընտանիքի ունեցվածքի և բիզնեսի վերաբերյալ նրա աղմկահարույց հետաքննություններն են:
Բազմաթիվ այլ հայտնի ադրբեջանցի լրագրողներ ևս անցել են բանտերով։ Քաղբանտարկյալների վերջին ցուցակը, որը հրապարակել են տեղի իրավապաշտպանները, ներառում է ավելի քան 200 մարդ։ Ընդ որում այդ թիվն ընդամենը մի քանի ամսում է կրկնապատկվել։
Անցյալ տարի Ադրբեջանը Transparency International-ի կոռուպցիայի ինդեքսով զբաղեցրել է 157-րդ տեղը՝ Հոնդուրասի, Իրաքի, Մյանմայի և Զիմբաբվեի հետ միասին։ «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունն Ադրբեջանի վերաբերյալ իր զեկույցում գրել է. «Լրատվական ողջ ոլորտը գտնվում է պաշտոնական հսկողության տակ, երկրի ներսում ոչ մի անկախ հեռուստատեսություն կամ ռադիո չի հեռարձակվում, փակվում են քննադատական դիրքորոշում արտահայտող բոլոր տպագիր թերթերը, այնպիսի կայքեր, ինչպիսիք են «Азадлыг»-ը և «Мейдан ТВ»-ն արգելափակված են»։
BBC-ի ադրբեջանական ծառայությանը չի հաջողվել կապ հաստատել Ադրբեջանի ՆԳՆ-ի հետ լրագրողների նկատմամբ հետապնդումների հարցում նրանց դիրքորոշումը պարզելու համար։ Իսկ Ադրբեջանի իշխանությունները հերքում են, որ ճնշում են ազատ մամուլին, ինքը՝ նախագահ Ալիևը, որպես հակափաստարկ, հիշեցնում է, որ բնակչության 80 %-ին համացանցը հասանելի է, այսինքն էլ ինչ խոսք ԶԼՄ-ների սահմանափակումների մասին խոսակցություններին։
Բայց և՛ երկրի վարկանիշի փոփոխությունները տարիների ընթացքում, և՛ ականատեսների վկայությունները փաստում են, որ ԶԼՄ-ների դիրքերը երկրում աստիճանաբար վատթարացել են հենց Իլհամ Ալիևի 20 տարի առաջ իշխանության գալուց հետո։ Եթե նայենք այդ երկրի առաջատար լրատվամիջոցների վերնագրերին, ապա թվում է, թե Ադրբեջանում գրեթե այլ թեմաներ չկան, բացի անձամբ Ալիևից և Ղարաբաղից, որի շուրջ պատերազմել են Բաքուն և Երևանը։ AbzasMedia-ի տարածած աուդիոձայնագրության մեջ հրատարակության տնօրեն Ուլվի Հասանլին պատմում է, որ իրեն ծեծելուց հետո ոստիկանությունը հարցրել է. «Ինչո՞ւ չես գրում Ղարաբաղի մասին, ինչո՞ւ ես գրում կոռուպցիայի մասին»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
