Արդյո՞ք տնտեսությունը լավագույն դաշնակիցն է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղություն հաստատելու համար
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ամերիկյան europeantimes.news կայքը ներկայացրել է Դիվանագիտության և երկխոսության միջազգային խորհրդի (www.icdd.info) տնօրեն, աշխարհաքաղաքականության և զուգահեռ դիվանագիտության մասնագետ Էրիկ Գոզլանի հեղինակային հոդվածը:
«Խաղաղության ապահովման համար տնտեսական կապերի ստեղծումը աշխարհաքաղաքական հարաբերությունների հիմնարար սկզբունքն է։ Լավագույն օրինակը Արևմտյան Եվրոպան է, որը 1945 թվականից խաղաղության մեջ է գտնվում շնորհիվ քաղաքական համաձայնագրերի, բայց հիմնականում ԵՄ անդամ պետությունների միջև տնտեսական համաձայնագրերի։
Ընդհանուր տնտեսական շահերի հաստատումը հուսալի ճանապարհ է Հարավային Կովկասում կայունության ապահովման համար, ինչպես նաև դա յուրաքանչյուր կողմին կստիպի ճանաչել իր հարևանի տարածքային ամբողջականությունը։
Ընթերցելով Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների առանձին հայտարարությունները՝ պարզ է դառնում, որ նրանց միավորում է ընդհանուր նպատակը, որն է դադարեցնել երկարաժամկետ պատերազմը Հարավային Կովկասում։
Այն բանից հետո, երբ Հայաստանը ճանաչեց Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս և սեպտեմբերյան ռազմական գործողությունների ընթացքում կորցրեց վերահսկողությունը՝ Ղարաբաղի նկատմամբ վերացավ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման միակ մշտական խոչընդոտը։ Երկու երկրներն էլ ունեն ընդհանուր նպատակ, որն է մեկուսացումից դուրս բերել Հարավային Կովկասը՝ աշխարհի ամենաքիչ ենթակառուցվածքով տարածաշրջաններից մեկը, և ընդլայնել կապերը Ասիայի և Եվրոպայի հետ:
Մինչ այժմ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի սահմանը փակ է, իսկ Ադրբեջանի համար ածխաջրածինների արտահանումը Եվրոպա կախված է Վրաստանի տարածքով տարանցման հնարավորություններից։
Տնտեսական խաղաղությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կարող է բազմաթիվ օգուտներ բերել.
-Տնտեսական աճ: Կայունությունը նպաստում է տնտեսական աճի համար բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը: Երկու երկրներն էլ կարող են օգուտ քաղել օտարերկրյա ներդրումների ավելացումից և իրենց տնտեսական հատվածների ընդլայնումից:
-Առևտուր: Ռազմական գործողությունների դադարեցումը կհեշտացնի անդրսահմանային առևտուրը՝ հնարավորություններ ստեղծելով արտահանման և ներմուծման համար, խթանելով երկու երկրների տնտեսությունները և ընդլայնելով նրանց համապատասխան շուկաները:
-Տնտեսական համագործակցություն: Հարավային Կովկասը ռազմավարական նշանակություն ունի էներգետիկայի համար: Տնտեսական խաղաղությունը կարող է խթանել համագործակցությունը էներգետիկ ոլորտում՝ հեշտացնելով խողովակաշարերի և էներգետիկ ենթակառուցվածքների կառուցումն ու շահագործումը:
-Զբոսաշրջություն: Վերացնելով անվտանգության խոչընդոտները խթանվում է զբոսաշրջության աճը: Երկու երկրներն էլ կարող են օգուտ քաղել զբոսաշրջության աճից՝ ներգրավելով օտարերկրյա զբոսաշրջիկներին և խթանելով տեղական տնտեսությունը:
-Աշխատատեղերի ստեղծում: Կայուն և աճող տնտեսությունը աշխատատեղեր է ստեղծում: Աշխարհը կնպաստի աշխատատեղերի ստեղծմանը տարբեր ոլորտներում՝ օգնելով նվազեցնել գործազրկությունը և բարելավել կենսապայմանները։
-Տնտեսական ենթակառուցվածք: Տնտեսական համագործակցությունը կարող է հանգեցնել միջսահմանային ենթակառուցվածքների զարգացմանը, ինչպիսիք են ճանապարհները, կամուրջները և երկաթուղային կապերը, դյուրացնելով անդրսահմանային առևտուրը և ամրապնդելով կապերը երկու երկրների միջև:
-Ֆինանսական կայունություն: Տնտեսական խաղաղությունը կնպաստի ֆինանսական կայունությանը, ներդրողների վստահության բարձրացմանը և ֆինանսական հատվածի զարգացմանը:
Եթե երկու կողմերը համաձայնեն բացել Զանգեզուրի միջանցքը, ապա այն կծառայի որպես այդ երկու երկրները՝ Թուրքիայի, Ռուսաստանի, Կենտրոնական Ասիայի և Եվրոպայի հետ կապելու միջոց։ Կարևոր է նշել, որ և՛ ՆԱՏՕ-ն, և՛ Ռուսաստանը աջակցում են այս միջանցքի բացմանը։ Զանգեզուրի միջանցքը կարճ ժամանակում կհեշտացնի առևտրային փոխանակումները տարածաշրջանի երկրների միջև՝ ընդլայնելով տրանսպորտային ցանցերը։ Դա կավելացնի նաև միջազգային երթևեկությունը միջազգային հյուսիս-հարավ միջանցքով, որը նաև հայտնի է որպես միջին միջանցք: Զանգեզուրի միջանցքի բացումից հետո ներդրողների համար տարածաշրջանի գրավչությունը միայն կավելանա:
Խաղաղությանը խանգարող երկրները.
-Ռուսաստանը կարող է խոչընդոտ դառնալ խաղաղության համար: Հայտնի է, որ Մոսկվան միտումնավոր աջակցում էր Լեռնային Ղարաբաղում «սառեցված հակամարտությունը» և անկայունությունը տարածաշրջանում իր ազդեցությունը պահպանելու և Եվրասիայում արևմուտքի շահերը խաթարելու համար։
-Իրանը երկար տարիներ փորձում է ամրապնդել իր կրոնական ազդեցությունն Ադրբեջանի քաղաքացիների վրա։ Բաքվի կառավարությունը վճռականորեն դեմ է այդ իսլամիստական քարոզչությանը: Մոլլաների համար Բաքվի և Երուսաղեմի մերձեցումը հանցագործություն է, և նրանք ամեն ինչ անելու են, որպեսզի Զանգեզուրի միջանցքի բացումը հաջողությամբ չանցնի։
Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տնտեսական խաղաղությունը և Զանգեզուրի միջանցքի բացումը կարող են նպաստավոր միջավայր ստեղծել փոխադարձ բարգավաճման, տնտեսական աճի, առևտրի և տարբեր ոլորտներում համագործակցության համար։»
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
