Հայաստան- Ադրբեջան. խաղաղության պայմանագրի կնքման ճանապարհին չկան խոչընդոտներ, բայց նաև հույսերն են քիչ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ritmeurasia.ru-ն գրում է, որ այն բանից հետո, երբ Լեռնային Ղարաբաղի ողջ տարածքն անցավ Ադրբեջանի լիակատար վերահսկողության տակ, Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման թեման որոշ ժամանակով մնաց ստվերում, բայց հետո երկու երկրների քաղաքական գործիչները կրկին արդիականացրին այն իրենց հայտարարություններով, որոնց հետևում, սակայն, դեռևս որևէ կոնկրետություն չի երևում։ Չնայած Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների լավատեսական հայտարարություններին, փորձագետները թերահավատ են և այս փուլում որևէ էական նախադրյալ չեն տեսնում մոտ ապագայում խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու համար։
«Ցավոք, այդ հարցում կոնկրետություն չկա, քանի որ խաղաղության բանակցությունները չեն ընթանում։ Սա մի քանի պատճառ ունի, որոնցից գլխավորն այն է, որ կողմերը գոյություն ունեցող հարթակները չեն համարում հարմար հարթակներ բանակցային գործընթացը շարունակելու համար։ Մասնավորապես, Հայաստանը խուսափում է մոսկովյան հարթակից, մինչդեռ Ադրբեջանը տրամադրված չէ մասնակցել բանակցություններին արևմտյան հարթակներում», - ritmeurasia.ru-ի հետ զրույցում ասել է ադրբեջանցի փորձագետ Իլգար Վելիզադեն։
Նրա խոսքով, Ադրբեջանի դիրքորոշումը պայմանավորված է տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացներին ԱՄՆ և ԵՄ ներկայացուցիչների վերաբերմունքով։ «Վերջերս ԱՄՆ ներկայացուցիչները բավական կողմնակալ դիրքորոշում են ցուցաբերել տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացների նկատմամբ, ինչը չի արտացոլում ԱՄՆ միջնորդական բնույթը։ Ուստի Ադրբեջանը հրաժարվեց Վաշինգտոնում բանակցություններից։ Նշեմ նաև, որ ադրբեջանական մի քանի պատվիրակություններ, որոնք մեկնում էին ԱՄՆ գործընկերների հետ բանակցություններ վարելու համար ամերիկյան իշխանությունների կողմից հետ են վերադարձվել։ Եվ սրանից հետո Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարի Վաշինգտոնում բանակցություններին հրավիրելը լիովին հակասում է դիվանագիտության ոգուն, ուստի Ադրբեջանը հրաժարվեց»,- պարզաբանել է Վելիզադեն։
Ինչ վերաբերում է պաշտոնական Բաքվի ԵՄ հարթակում բանակցություններին մասնակցելու դժկամությանը, փորձագետը նշել է, որ եվրոպացի քաղաքական գործիչները «դարձել են մեկ երկրի՝ Ֆրանսիայի գործիքը Ադրբեջանի վրա ճնշում գործադրելու համար», ուստի եվրոպական հարթակը հարիր չէ ադրբեջանական կողմին։
«Հայկական կողմի մասնակցությունը ռուսական հարթակում անցանկալի է, քանի որ հայկական կողմը Ռուսաստանը դիտարկում է որպես իր համար ոչ բարեկամ երկիր։ Երևանը հույս ուներ, որ Մոսկվան, ինչպես Բրյուսելը և Վաշինգտոնը, ճնշում կգործադրի Բաքվի վրա, սակայն Մոսկվան հեռու է մնում նման փորձերից։ Եվ այդ պայմաններում բանակցային գործընթացը, ինչպես ասում են, կանգ է առել, ուստի մոտ ապագայում խաղաղության պայմանագրի կնքումն ինձ հնարավոր չի թվում»,- ասել է Վելիզադեն։ Նրա խոսքով, ադրբեջանական կողմը Հայաստանին առաջարկում է բանակցություններ երկկողմ ձևաչափով, առանց միջնորդների, սակայն հայկական կողմը մերժում է դա։
Հայ փորձագետ Հայկ Խալաթյանի կարծիքով էլ Ադրբեջանը փորձում է ստեղծված իրավիճակից ավելին ստանալ, քան սպասվում էր, ուստի այսօր խաղարկում է «ռուսական խաղաքարտը»։ «Հայաստանի իշխանություններն այժմ ցանկանում են, որ խաղաղության պայմանագիրը ստորագրվի Արևմուտքի միջնորդությամբ, քանի որ հենց Արևմուտքի միջնորդությամբ են պայմանավորվածություններ ձեռք բերվել Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) փաստացի հանձնման և Հայաստանի կողմից «Ա կետի» ճանաչման վերաբերյալ, որն է Հայաստանի տարածքում, այսպես կոչված, Ադրբեջանական ԽՍՀ անկլավների հանձնումը, չնայած որ դա նույնպես շատ լուրջ վտանգ է ներկայացնում հայկական կողմի համար։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես տեսնում ենք, Ադրբեջանը կարծում է, որ ստեղծված իրավիճակում կարող է շատ ավելին ստանալ, և չի շտապում կատարել պայմանավորվածությունների իր մասը, որը ներառում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականության ճանաչումը և նրա հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելը»,- պարզաբանել է Խալաթյանը։ Նրա խոսքով, հենց այդ պատճառով էլ այսօր Ադրբեջանը ձգտում է խաղարկել «ռուսական խաղաքարտը», թեև նախկինում հրաժարվում էր Ռուսաստանից և խաղում էր «արևմտյան խաղաքարտ»-ով հասկանալով, որ 2021 և 2022 թվականներին Արևմուտքից շատ ավելին է ստացել, քան Ռուսաստանն էր առաջարկում։ «Հիմա Բաքուն նման խաղ է խաղում, փորձում է առավելագույնը ստանալ, և նույնիսկ Արցախի հանձնումից հետո խաղաղության պայմանագիր չի ստորագրում։ Ուստի այստեղ շատ բան կախված կլինի նրանից, թե արդյո՞ք Արևմուտքը և առաջին հերթին ԱՄՆ-ը բավարար ռեսուրսներ կունենան Իլհամ Ալիևի վրա ազդելու համար։ Եվ դրանից է կախված իրադարձությունների հետագա զարգացումն ու խաղաղության պայմանագրի ճակատագիրը»,- ասել է փորձագետը։
Ու թեև կողմերն առայժմ առանձնահատուկ հույսեր չեն կապում մոտ ապագայում խաղաղության համաձայնագրի ձևակերպման հետ, Հայաստանն ու Ադրբեջանը պայմանավորվել են երկու երկրների պետական սահմանի սահմանազատման և սահմանազատման հանձնաժողովի նիստեր անցկացնել։ Սակայն փորձագետներն այդ «զուտ տեխնիկական» հանդիպումից էական արդյունքներ չեն ակնկալում և հույսեր չեն կապում խաղաղության պայմանագրի առաջընթացի հետ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
