Արևմուտքը Հայաստանին տանում է քաղաքական սպանդի
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը` ելույթ ունենալով Երևանում ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի աշնանային նստաշրջանի բացման արարողության ժամանակ, ասել է, որ «խաղաղության հիմնարար սկզբունքները համաձայնեցված են Ադրբեջանի հետ» և, որ դա «կատարվել է Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելը միջնորդությամբ Բրյուսելում»։ Բայց Փաշինյանի սիլլոգիզմի նման «մեծ նախադրյալը» քանդում է հետագա դատողությունների ողջ կառուցվածքը, քանի որ նա նա միաժամանակ նաև ասում է, որ «կողմերը շատ հաճախ միմյանց չեն հասկանում, խոսում են դիվանագիտական տարբեր լեզուներով»։
Բաքուն արագ է արձագանքել դրան: Ադրբեջանի ԱԳ խոսնակ Այխան Հաջիզադեն ասել է, որ «հայ պաշտոնյաների համար ավանդույթ է դարձել Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացում գործնական քայլերից անհիմն և հակասական հայտարարությունները գերադասելը»։ Նրա խոսքով «հայկական կողմը «խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագրի նախագծի վերաբերյալ մեկնաբանություններ ներկայացնելու և համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ սկսելու փոխարեն` երկու ամսից ավելի հետաձգում է դրանք։
Այս ամենից բխում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կա միայն համաձայնագրի նախագիծ, սակայն այն հաստատման կարիք ունի։ Եվ տեղի է ունեցել մեխանիզմի խափանում։ Ադրբեջանը հրաժարվել է նոյեմբերի 20-ին ԱՄՆ-ում նախատեսված Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների մակարդակով բանակցություններից։ Բաքուն պատճառաբանում է ԱՄՆ-ում հանդիպելուց իր մերժումը `վկայակոչելով ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջեյմս Օ'Բրայենի վերջին հայտարարությունը, որ «ԱՄՆ-ն ցանկանում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հայերը լիարժեք մուտք ունենան դեպի տարածք և կարողանան պաշտպանել իրենց ունեցվածքը և մշակույթը»: Բայց այդ փաստարկը, համոզիչ կլիներ, եթե արտացոլվեր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի նախագծում։ Սակայն, ըստ ամենայնի, այս փաստաթղթում նման բան չկա, և ամերիկյան պաշտոնական ներկայացուցիչների հայտարարությունները կարելի էր անտեսել։ Նախկինում Բաքուն հայտարարում էր, որ իրեն չի հետաքրքրում, թե որտեղ պետք է ստորագրվի Երևանի հետ համաձայնագիրը, և գլխավորն այն է, որ դա, նախևառաջ, երկու կողմերին էլ բավարարի։ Այժմ Ադրբեջանը կարծում է, որ Միացյալ Նահանգները ինչպես և Ֆրանսիան` որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամներ, «կորցնում են հավասար հեռավորություն պահպանելու դիրքերը», որին հավատարիմ է Ռուսաստանը։ Բայց, նույնիսկ այստեղ է գերանդին քարին կպչում։
Փաշինյանը հրաժարվել է մասնակցել ՀԱՊԿ գագաթնաժողովին։ Ընդ որում, դա տեղի է ունեցել Երևանին ֆրանսիական զենքի մատակարարման ֆոնին։ Ավելի վաղ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ իր երկիրը «անվտանգության ոլորտում չպետք է հույսը դներ միայն Ռուսաստանի վրա»։ Հայաստանը չի մասնակցել Բիշքեկում կայացած ԱՊՀ գագաթնաժողովին, հիմա էլ հիմնականը չի համարում մոսկովյան բանակցային հարթակը։ Այդ կապակցությամբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն առաջարկել է բանակցություններ վարել Թբիլիսիում՝ առանց միջնորդների։ Բայց Երևանը չի արձագանքել նման առաջարկին։
Սա յուրահատուկ իրավիճակ է ստեղծում: Նախկինում Բաքուն էր շտապում Երևանի հետ խաղաղության պայմանագրի շուրջ բանակցություններ վարել։ Հիմա Երևանն է ակնհայտորեն շտապում: Հիմա` Մոսկվայի հետ դաշնակցային հարաբերությունների փոխարեն, Երևանը նախընտրում է քաղաքական հարաբերություններ զարգացնել Արևմուտքի հետ, իսկ Բաքուն` չլինելով ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ անդամ, ընդլայնում է Մոսկվայի հետ համագործակցության հորիզոնները` հաճախ ցույց տալով, որ միմյանց դիրքորոշումների գրեթե համընկնում են հետկոնֆլիկտային շրջանում տարածաշրջանի կառուցվածքի հարցում: Բաքուն, նաև, ավելի վստահ է ցույց տալիս իր ապագայի տեսլականը։ Երևանը շարունակում է մնալ համակարգային քաղաքական կիսաճգնաժամի մեջ, որը «ճակատագրական եվրոպական նկրտումների» մասին Երևանի փաստարկների ֆոնին առաջին պլան է մղում հայկական պետության գոյության խնդիրը։ Բանը հասել է նրան, որ Հայաստանը տանուլ է տալիս Զենգեզուրի միջանցքի «ճակատամարտը»: Դա ակնհայտ է դարձել այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը նվազեցրել է հետաքրքրությունն այդ նախագծի նկատմամբ, և Հայաստանը նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում հայտնվել է մեկուսացման մեջ։ Իսկ ընդհանրապես այնպիսի ուժեղ զգացում կա, որ Արևմուտքում որոշակի ուժեր Հայաստանը տանում են քաղաքական սպանդի, որը կարող է տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական որոշակի սցենարների իրականացման մաս կազմել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
