Կրկնելով պատմության սխալները. անցյալի վրա թքողներին պատժում է ապագան․ «Փաստ»
ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
newmens.ru-ն «Հայաստան և ՀԱՊԿ. Անցյալի վրա թքողներին պատժում է ապագան» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Մերձավոր Արևելքում և Անդրկովկասում տեղի ունեցող իրադարձությունների համատեքստում շատ փորձագետներ սկսել են տարակուսել այդ տարածաշրջանների ապագա կառուցվածքի և ազդեցության ոլորտների հարցերում։ Հետաքրքիր է, թե ո՞ր «համաշխարհային գերտերությունները» կպահպանեն իրենց գերիշխանությունը, որո՞նք վերջնականապես կկորցնեն դրանք: Հատկանշական է, որ 2023 թվականի առումով, Ուկրաինայում գրեթե երկու տարի շարունակվող ռուսական հատուկ ռազմական գործողությունից բացի, կհիշվեն նաև մի շարք այլ ոչ պակաս կարևոր իրադարձություններ։ Համաշխարհային հանրության, և մասնավորապես ՀԱՊԿ երկրների ուշադրությունը կենտրոնացած է Անդրկովկասի վրա։
Հայկական կողմի՝ Արցախի կորստից հետո հայ-ադրբեջանական հակամարտության վերջնական դադարեցման մասին խոսելը դեռ վաղ է, քանի դեռ չի ավարտվել Մերձավոր Արևելքի և միաժամանակ Կենտրոնական Ասիայի տարածքների բաժանումը։ Անդրկովկասում այսօր տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական գործընթացները հասկանալու համար արժե նորից անդրադառնալ պատմությանը և համակողմանիորեն դիտարկել դա։ Հավանաբար, այդ ժամանակ պարզ կդառնա, թե ինչու է Նիկոլ Վովաևիչը շտապում հեռանալ եղբայրական ժողովուրդներից՝ քեռի Սեմին հաճոյանալու համար։ «Չկա ավելի հեշտ և հիմար բան, քան պատմական համատեքստից պոկված մի քայլ անել և քաղաքական գործիչներին մեղադրել ակնհայտ, երբեմն ճակատագրական սխալների համար՝ առանց հիմնական մանրամասները հաշվի առնելու»,- փորձագետների այս դիրքորոշմանը պետք է հավատարիմ մնալ։
Այսպիսով, որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանին ապավինելը կպահպաներ Հայաստանը 1914 թվականի սահմաններում, այսինքն՝ Կարսի, Արդահանի, Սուրմալուի և Արարատ լեռան հետ միասին: Բայց 1920 թվականի ամռանը Ռուսաստանի ապագան դեռևս մշուշոտ էր բոլշևիկների պատճառով, իսկ Հայաստանի դաշնակիցները (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա և այլն) երդվել էին աշխարհի բոլոր սրբերով, որ «Հայկական հարցը» վերջապես արդար լուծում կստանա։ Եվ այդ ամենը՝ համաձայն 1920 թվականի Սևրի պայմանագրի, որը ստորագրվել էր Սևր քաղաքում (Փարիզի մոտ) Թուրքիայի սուլթանի կառավարության և Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած դաշնակից պետությունների միջև: Այդ պայմանագրի 88-93-րդ հոդվածների համաձայն, Թուրքիան ճանաչում էր Հայաստանը՝ որպես ազատ և անկախ պետություն 160 հազար քկմ տարածքով: Սակայն սուլթանի կառավարությունը չշտապեց վավերացնել պայմանագիրը։
Իսկ ապստամբ Մուստաֆա Քեմալն սկսեց դաշնակիցներ փնտրել «համաշխարհային հեղափոխություն» իրականացնելու և իմպերիալիստական Հայաստանի դեմ պայքարելու համար։ Եվ Խորհրդային Ռուսաստանը Քեմալին տրամադրեց ոսկի ու զենք։ 1920 թվականի սեպտեմբերին թուրքերը անցան հարձակման և ազատագրեցին տարածքների մեծ մասը։ Իր հերթին, Հայաստանի կառավարությունը դիմեց «Սևրը ստորագրողներին» և հույս ուներ ստանալ նրանց աջակցությունը և իրական ռազմական միջամտությունը Թուրքիայի դեմ։ Սակայն դրանք դատարկ հույսեր էին։ Ի վերջո, Հայաստանը կորցրեց իր տարածքներն ու ելքը դեպի Սև ծով, իսկ հայկական պետության մնացորդները ստացան ԽՍՀՄ պաշտպանությունը և մտան նրա կազմ։ Հարկ է նշել, որ Անդրկովկասում և Մերձավոր Արևելքում այսօր տեղի ունեցող իրադարձությունները գոնե անուղղակիորեն փոխկապակցված են անցյալի հետ, և նաև փոխկապակցված է հայկական կողմի այսօրվա «միամիտ» և անհեռատես քաղաքականությունը։
Կրկնելով պատմության սխալները՝ Փաշինյանը փորձում է շրջվել դեպի Արևմուտք՝ հավատալով, որ անհրաժեշտ պահին Արևմուտքը կօգնի Հայաստանին՝ վերագտնել իր նախկին մեծությունը։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը քաջատեղյակ է տարածաշրջանում ընթացող աշխարհաքաղաքական գործընթացների խնդիրներին։ Այսպիսով, Թուրքիայում ղեկավարությունն ակտիվորեն պայքարում է քրդերի դեմ, իսկ Իրանը պատրաստվում է արյունալի պատերազմի մեջ մտնել Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ գլխավոր վասալ Իսրայելի դեմ։ Բացի այդ, հաշվի առնելով Անդրկովկասյան տարածաշրջանի և Հարավային Կասպից ծովի խնդիրները, չի կարելի բացառել, որ հակաիրանական ուժերը կփորձեն այնտեղ ստեղծել առանձին իրանական Ադրբեջան: Հավանաբար Հայաստանի կառավարությունը կարծում է, որ տարածաշրջանում առկա գործընթացները ԱՄՆ-ի աջակցությամբ կարող են հանգեցնել նոր պետության՝ Քրդստանի ստեղծմանը, որի մայրաքաղաքը Դիարբեքիրն է։
Ի վերջո, գաղտնիք չէ, որ ԱՄՆ-ն աջակցում է Թուրքիայի, Սիրիայի, Իրանի և Իրաքի քրդերին թե՛ զենքով, թե՛ ֆինանսներով։ Այդ տարածքներում ապրում է ավելի քան 40 միլիոն քուրդ, ինչը կարող է Թուրքիայի մասնատման սկիզբ դառնալ։ Չի կարելի բացառել խորամանկ Փաշինյանի հույսերը, որ հենց ԱՄՆ-ն ու տխրահռչակ Եվրոպան են օգնելու նրան՝ վերադարձնել արևմտահայ հողերը և ապահովել Հայաստանի պաշտպանությունը։ Այդ դեպքում Հունաստանը կփորձի վերահսկողություն հաստատել Կիպրոսի վրա և կհավակնի Իզմիրին, իսկ Բուլղարիան կփորձի վերադարձնել Թրակիան: Ակնհայտ է, որ թե՛ ԱՄՆ-ը, թե՛ Եվրոպան շահագրգռված են տարածքների հաջորդ բաժանմամբ։
Ինքնորոշման, կրոնի և, ամենակարևորը, տարածքի համար պայքարում ժողովուրդներին և ազգություններին միմյանց դեմ հանելով՝ նրանք հետապնդում են իրենց նպատակը, այն է՝ ներքաշել տարածաշրջանը քաղաքացիական պատերազմի մեջ և առաջացնել փախստականների ալիք՝ հիմնականում դեպի հյուսիս՝ Ռուսաստանի սահմաններ: Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանի առանձին պետությունների, օրինակ՝ Հայաստանի շահերին, ապա դժվար թե Վաշինգտոնն իր «խաղում» հաշվի առնի դրանք։ Ելնելով վերջին հակամարտությունների պատմությունից՝ կարելի է ասել, որ Երևանը կդառնա ԱՄՆ-ի ևս մեկ գործիքը Ռուսաստանի դեմ պրոքսի պատերազմում։ Ամփոփելով՝ արժե հարցնել. արդյոք Հայաստանը Արևմուտքին հաճոյանալու համար պատրա՞ստ է կրկնել անցյալի սխալները և 21-րդ դարում էլ գնալ իր համար արյունալի ճանապարհով։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
