«Ռուսաստանը հզոր տնտեսական լծակներ ունի Հայաստանի վրա»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Eurasianet.org-ը գրում է, որ Հայաստանի հարաբերություններն իր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանի հետ օրեցօր վատանում են, և իշխանությունը, կարծես, մտադիր է փոխել իր աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումը հօգուտ Արևմուտքի:
Բայց, եթե հիշենք Ռուսաստանի ազդեցության արդյունավետ լծակները Հայաստանի վրա, ապա այդ միտքը կարող է լիովին անիրատեսական թվալ։ Նաև Մոսկվան է սկսել ակնարկել, որ կարող է տնտեսական խնդիրներ ստեղծել Հայաստանի և նրա քաղաքացիների համար։ Հայաստանի պաշտոնյաները պնդում են, որ տնտեսական հարթությունում ամեն ինչ սովորական է, սակայն տնտեսագետներն ու գործարարներն ավելի ու ավելի են անհանգստանում քաղաքական լարվածության հնարավոր հետևանքներից: Հայաստանի արտահանման մոտ 40 տոկոսը ուղղվում է Ռուսաստան, իսկ առաջին անհրաժեշտության ապրանքների գծով Երևանի կախվածությունը Ռուսաստանից կարելի է որակել որպես հսկայական։ Երկրի գազաբաշխման ողջ ենթակառուցվածքը պատկանում է «Գազպրոմ Արմենիա»-ին, որը ռուսական պետական գազային ընկերության տեղական դուստր ձեռնարկությունն է: Ռուսաստանն ունի նաև Հայաստան հացահատիկի և նավթամթերքի ներմուծման մենաշնորհ։ Հայաստանի տնտեսությունը մեծապես կախված է աշխատանքային միգրանտներից, որոնք Ռուսաստանից փող են ուղարկում իրենց հայրենիք։ 2022 թվականին երկիր մուտքագրված 5,1 միլիարդ դոլարից Ռուսաստանից ստացված տրանսֆերտների ընդհանուր ծավալը կազմել է 3,6 միլիարդ դոլար։
Եվ եղել է նախազգուշական կրակոց: Ռուսաստանի Դաշնության Պետդուման հոկտեմբերի 24-ին հետաձգել է օրինագծի քննարկումը, որը նախատեսում է հայկական վարորդական վկայականների ճանաչումը, որն անհրաժեշտ է ձեռնարկատիրական և աշխատանքային գործունեություն իրականացնելու համար։ Այդ քայլը Հայաստանում դիտվել է որպես քաղաքական և որպես տնտեսական պատժամիջոցների ակնարկ, որը Մոսկվան կարող է կիրառել իր անկարգապահ կրտսեր գործընկերոջը խելքի բերելու համար: Ավելին, Պետդումայի նախագահ Վյաչեսլավ Վոլոդինը գրեթե բացահայտ հայտարարել է, որ որոշումը պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանի կառավարությունը որևէ քայլ չի ձեռնարկել ռուսաց լեզվին պաշտոնական կարգավիճակ տալու համար։ Շատ հայ աշխատանքային միգրանտներ են Ռուսաստանում աշխատում սպասարկման ոլորտում, այդ թվում որպես տաքսու վարորդ: Հայկական վարորդական վկայականների ճանաչումը նրանց կազատեր բյուրոկրատական քաշքշուկներից, որոնց նրանք մշտապես հանդիպում են։ Այժմ նման հնարավորությունն ավելի քիչ հավանական է դառնում, քան երբևէ։ Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը ռուս օրենսդիրների որոշումը «նախազգուշական կրակոց» է անվանել։ «Առայժմ դա ընդամենը ազդանշան է, որին կարող են հետևել ավելի կոշտ միջոցներ, եթե քաղաքական հարաբերությունները վատանան», - Eurasianet-ին ասել է Պարսյանը:
Վերջին մեկուկես տարվա ընթացքում Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև քաղաքական հարաբերությունների կայուն վատթարացումը հակադարձ համեմատական է երկու երկրների միջև տնտեսական համագործակցության աճին։ Այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ն Մոսկվայի դեմ պատժամիջոցներ սահմանեցին Ուկրաինայի դեմ պատերազմի համար, Հայաստանը դարձավ այն երկրներից մեկը, որի միջոցով արևմտյան ապրանքները սկսեցին հոսել Ռուսաստան: Հայաստանի պետական վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով 2022 թվականին Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ապրանքաշրջանառությունը գրեթե կրկնապատկվել է հասնելով 5,3 մլրդ դոլարի։ Հայաստանից Ռուսաստան արտահանումը գրեթե եռապատկվել է 2021 թվականի համեմատ, ներմուծումն աճել է 44 տոկոսով։ Հատկանշական է այն, որ Հայաստանից Ռուսաստան արտահանման մեծ մասը ներկայումս արևմտյան արտադրանքի վերաարտահանումն է։ ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանն է վերջերս խոսել Ռուսաստանի հետ առևտրի կառուցվածքում վերաարտահանման առանցքային դերի մասին, աճի 187 տոկոսային կետը բաժին է ընկել վերաարտահանմանը, իսկ հայկական արտադրանքի արտահանմանը ընդամենը 28 տոկոսային կետը։
Ընդհանուր եզրակացությունն այն է, որ Ուկրաինա ներխուժումից հետո Ռուսաստանը զգալիորեն ամրապնդել է իր դիրքերը Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Եվ շատերը մտավախություն ունեն, որ Ռուսաստանից այդ աճող կախվածությունը կարող է զգալիորեն սահմանափակել քաղաքական դաշտում մանևրելու Հայաստանի հնարավորությունները: «Այն, որ Ռուսաստան արտահանման 55-56 տոկոսը ոչ թե հումք է, այլ պատրաստի արտադրանք, վկայում է Հայաստանի կախվածության բարձր աստիճանի մասին։ Եվ այդ պայմաններում, եթե Մոսկվան պատժամիջոցներ կիրառի, դրանք շատ ցավոտ կլինեն Հայաստանի համար,- ասել է տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը հավելելով, որ այդ ապրանքները դեպի արևմտյան շուկաներ վերաուղղելու հավանականությունը շատ փոքր է,- չափանիշները տարբեր են, մեզ անհրաժեշտ կլինի հիմնովին փոխել տնտեսության ամբողջ ճյուղերը, ինչը բարդ և երկարատև գործընթաց է։ Եվ այդ ընթացքում շատ ձեռնարկություններ կփակվեն, ինչը կբերի գործազրկության աճի և ընդհանուր առմամբ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վատթարացման»։
Նրա խոսքով, Հայաստանի իշխանություններն իրական փորձեր չեն անում երկրի առևտրատնտեսական կապերը դիվերսիֆիկացնելու և Ռուսաստանից կախվածությունը նվազեցնելու ուղղությամբ։
Քաղաքագետ, Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանի կարծիքով, չկա որևէ նշան, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև տնտեսական համագործակցության ընդլայնումը որևէ ազդեցություն ունի երկու երկրների քաղաքական հարաբերությունների վրա, որտեղ ճգնաժամը գնալով մեծանում է։ Իր խոսքերը հաստատելու համար նա նշել է վարչապետ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունն այն մասին, որ Հայաստանը մտադիր չէ փոխել իր արտաքին քաղաքականության վեկտորը չնայած Մոսկվայից դժգոհությանը։ «Փաստն այն է, որ այս ճգնաժամը դեռ չի անցել դիսկուրսից այն կողմ։ Հայ-ռուսական հարաբերություններում ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ չկան: Դրանց մասին խոսվում է, քննարկվում է, բայց Հայաստանը շարունակում է մնալ Ռուսաստանի գլխավորած ՀԱՊԿ-ի և ԵԱՏՄ-ի անդամ»,- Eurasianet-ին ասել է Իսկանդարյանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
