«Բերբոկի այցն Ադրբեջան և Հայաստան. մեկ քայլ ավելի մո՞տ խաղաղությանը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Գերմանական dw.com-ը գրում է, որ վերջերս Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար Անալենա Բերբոկը բանակցություններ է վարել Հարավային Կովկասի հակամարտող պետությունների՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի մայրաքաղաքներում։ Ուղևորության հիմնական նպատակը, Բեռլինի տեսանկյունից, կողմերին համոզելն է, որ անհրաժեշտ է վերադառնալ բանակցությունների սեղան խաղաղության համաձայնագիր կնքելու համար։
Բերբոկը Հարավային Կովկասում «հստակ ուրվագծել է Բեռլինի դիրքորոշումը», նա արդյունավետ բանակցություններ է վարել և կարողացել է հստակորեն փոխանցել Բեռլինի առաջարկը Հայաստանին և Ադրբեջանին, DW-ին ասել է Հարավային Կովկասում Ֆրիդրիխ-Էբերտ հիմնադրամի գրասենյակի ղեկավար Մարսել Ռոթիգը:
Նախարարի այցի արդյունքը DW-ի հետ զրույցում դրական է գնահատել նաև ARD-ի լրագրող, Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ Սիլվիա Ստյոբերը, ով այցի ընթացքում ուղեկցել էր Բերբոկին։ Նա նշել է, որ Գերմանիայի ԱԳՆ ղեկավարին հաջողվել է բանակցություններ վարել «շատ դիվանագիտորեն, զգուշորեն բառեր ընտրել, խուսափել պատժամիջոցների մասին հիշատակելուց, և ընդգծել, որ ինքը երկու պետությունների կողքին է»։ Ըստ երևույթին պատժամիջոցների մասին խոսելուց հրաժարվելն ակնարկ է Ֆրանսիային, որը Հարավային Կովկասում իրեն այլ կերպ է դիրքավորում։ «Հակադրությունն ակնհայտ է: Բերբոքը երկու երկրներին է փոխանցել համագործակցության առաջարկներ, քննարկել Հայաստանի եվրոպական հեռանկարի, իսկ Ադրբեջանում նա օգնություն է առաջարկել տարածքների ականազերծման հարցում»,- շարունակել է Մարսել Ռոթիգը։ Միաժամանակ, գոնե պաշտոնապես, Գերմանիայի կողմից զենքի մատակարարման շուրջ բանակցություններ չեն եղել։ «Ֆրանսիան այդ հարցում բոլորովին այլ ուղի է բռնել: Նա շատ հստակ սպառնացել է Ադրբեջանին պատժամիջոցներով Հայաստանի տարածքային ամբողջականության խախտման դեպքում, սպառազինության երկկողմ պայմանագրեր կնքել Երևանի հետ և իր ռազմական կցորդին ուղարկել Հայաստան»- բացատրել է Ռոթիգը:
Անալենա Բերբոքը հեռու է մնացել Հայաստանի միակողմանի աջակցությունից և իրեն որպես բանակցությունների միջնորդ է ներկայացրել, նշել է Սիլվիա Ստյոբերը, թեև Բաքվում ընդունելությունը «ոչ այնքան բարեկամական» է եղել: Նա խոստովանել է դա մասնավորապես նշելով Բերբոկի և Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի համատեղ մամուլի ասուլիսը, որտեղ վերջինը մի շարք հայցեր է ներկայացրել Գերմանիայի դեմ։
Ադրբեջանը շարունակում է անտեսել նախկին բանակցային այն հարթակները, որոնք գործում էին ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ, DW-ի հետ զրույցում նշել է Միջազգային ճգնաժամային խմբի փորձագետ Օլեսյա Վարդանյանը, և այցի հիմնական նպատակը, ինչպես ես եմ հասկանում, Ադրբեջանին խաղաղության գործընթաց վերադարձնելն էր:
Հարցին, թե ինչու են մինչ այժմ ձախողվել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև բանակցություններ սկսելու փորձերը, հարցված փորձագետները պատասխանել են, որ դա, իրենց կարծիքով, առաջին հերթին պայմանավորված է Բաքվի առավելագույնի հասցնելու ցանկությամբ։ Օբյեկտիվորեն Ադրբեջանին մնում է միայն թղթի վրա ամրագրել ռազմական ճանապարհով ձեռք բերված հաջողությունները, պարզաբանել է Սիլվիա Ստյոբերը, և Բաքուն չի շտապում բանակցությունների սեղան վերադառնալ, քանի որ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը, ինչպես ինքն է ասում, փորձում է հնարավորինս շատ զիջումներ ստանալ Հայաստանից։
Փորձագետները նաև կարծում են, որ Բաքուն օգտագործում է ներկա պահը ուժ դրսևորելու համար: «Մասնավորապես Բաքուն հայտարարում է, որ կարող է «անել դա առանց ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդության ստեղծելով բանակցային ձևաչափ Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի հետ»», - հավելել է Ստյոբերը։ Վերջին երեք տարիների ընթացքում հենց Ադրբեջանն է որոշում, թե Հայաստանի հետ բանակցային որ հարթակներում են բանակցություններ վարվելու, հիշեցրել է Օլեսյա Վարդանյանը։ «Հիմա տրամաբանական կլիներ ենթադրել, որ լավ կլիներ ավարտել այդ գործընթացը (ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ), բայց կան հարցեր, որոնք չեն քննարկվում Ադրբեջանին ձեռնտու ձևով»,- նշել է փորձագետը։ Ըստ նրա կա բանակցությունների երկու թեմա, որոնք Բաքուն կցանկանար լուծել իր պայմաններով: «Դա սահմանազատում է, որը նշանակում է ադրբեջանական զորքերի դուրսբերում այն շրջաններից, որտեղ նրանք գտնվում են Հայաստանի ներսում, ինչպես նաև դեպի Նախիջևան միջանցքի խնդիրը, որտեղ Բաքուն պաշտպանում է այն տեսակետը, որ այնտեղ անվտանգությունը պետք է ապահովի Ռուսաստանը, ինչի հետ Հայաստանը համաձայն չէ»,- ասել է Վարդանյանը:
Ռոթիգը, ինչպես և Վարդանյանը, բանակցությունների մեկնարկի հետաձգման պատճառը տեսնում է նրանում, որ ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ը Բաքվին առաջարկում են այնպիսի զիջումներ, որոնք այնքան էլ գրավիչ չեն Ադրբեջանի համար, իսկ Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը կարող են նման պայմաններ չդնել։ Եթե նույնիսկ կողմերը միջնորդներ փոխեն բանակցությունների համար, «խնդիրների էությունը չի փոխվի», վստահ է Վարդանյանը։ Նա հիշեցրել է, որ երեսուն տարվա հակամարտության արդյունքում Հայաստանն ու Ադրբեջանը չունեն դիվանագիտական հարաբերություններ, չկա առևտուր, քաղաքացիները չեն կարող ազատորեն այցելել միմյանց երկրներ։
Ռոթիգը և Ստյոբերը վստահ են, որ «ի վերջո» Բաքուն կշարժվի ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ մերձեցման ուղղությամբ։ Երկու փորձագետներն էլ կարծում են, որ նախագահ Ալիևը, որպես փորձառու խաղացող, կգա այն եզրակացության, որ ԵՄ-ն Ադրբեջանին որպես միջնորդ «այս կամ այն ձևով» դեռ ավելի հարմար է: Օլեսյա Վարդանյանն էլ ասել է, որ եթե միջնորդները փոխվեն, «սրացման և թյուրիմացությունների հավանականությունը կավելանա»։
Խաղաղության բանակցությունների հնարավոր ձախողումը կմեծացնի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև նոր զինված սրացման վտանգը, DW-ի հետ զրուցած փորձագետները միակարծիք են այդ հարցում, թեև ներկայումս նրանք բավականին լավատես են խաղաղության համաձայնագրի հեռանկարների վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, Նախիջևան ցամաքային միջանցքի զարգացման շուրջ վեճը շարունակում է պայթյունավտանգ մնալ, զգուշացրել են նրանք։ Կարճաժամկետ հեռանկարում սրացումն անհավանական է թվում, բայց դա չի կարելի բացառել 2024 թվականի ձմռան վերջին, եզրափակել է Ռոթիգը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
