Արցախ. դա ի՞նչ տարածք է Հայաստանում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
42buketa.ru-ն գրում է, որ Արցախը Հայաստանում մի շրջանի պատմական անվանումն է, որը պահպանվել է մինչ օրս։ Այդ եզրույթն ունի պատմամշակութային խոր արմատներ և խորհրդանշում է Հայաստանի հնագույն ու վեհ պատմությունը։ Արցախի մարզը գտնվում է Հայաստանի ներքին մասում և հանդիսանում է երկրի ամենասիրված տեսարժան վայրերից մեկը։
Արցախի պատմությունն ունի մի քանի հազարամյակ: Ըստ ավանդության Արցախը ստեղծել է հենց Արարատը՝ հին Հայաստանում հարգված լեռը։ Շատ դարեր շարունակ Արցախը ականատես է եղել տարբեր դարաշրջանների ու կայսրությունների, ինչպիսիք են Պարթևական կայսրությունը, Հռոմեական կայսրությունը, Արաբական խալիֆայությունը և այլն։ Այս տարածաշրջանը ոգեշնչման աղբյուր է եղել բազմաթիվ գրողների, բանաստեղծների և արվեստագետների համար։ Արցախը հայ ժողովրդի ուժի և ըմբոստության խորհրդանիշն է: Այս տարածաշրջանի հնագույն ամրոցները, քարանձավներն ու տաճարները վկայում են նրա հարուստ պատմության և մշակույթի մասին: Արցախը հայտնի է նաև իր գեղատեսիլ բնությամբ և յուրահատուկ աշխարհագրական դիրքով։ Տարածաշրջանը շրջապատված է գեղեցիկ լեռներով և կիրճերով, ինչը այն դարձնում է իդեալական վայր արշավների և ճանապարհորդությունների համար: Նաև Արցախում կան բազմաթիվ ջրվեժներ, լճեր և գետեր, որոնք գրավում են զբոսաշրջիկների և բնության սիրահարների ամբողջ աշխարհից:
Անկախ նրանից, թե պատմաբան եք, զբոսաշրջիկ, թե պարզապես բնության սիրահար, Արցախ Հայաստանը մի վայր է, որն արժե այցելել: Նրա մշակութային ժառանգությունը, զարմանալի բնությունը և հարուստ պատմությունը ձեր ճանապարհորդությունն անմոռանալի կդարձնեն:
Արցախի տարածքը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի լեռնային շրջանում, որը վիճելի տարածք է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Արցախը սահմանակից է արևելքից Կասպիական հարթավայրերին, հարավից և արևմուտքից Անդրկովկասյան լեռներին։
Պատմականորեն Արցախը եղել է հայ ժողովրդի մշակութային և քաղաքական կարևոր կենտրոն։ Այստեղ են գտնվում հնագույն քաղաքներն ու վանքերը, ինչպիսիք են Շուշին, Խանդաբերդը և Գանձասարը, որոնք եղել են հայ իշխանների և եկեղեցական առաջնորդների նստավայրերը։
Արցախը առանցքային դեր է ունեցել Հայաստանի պատմության մեջ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում այն ընդգրկվել է հայկական թագավորության, Պարսկական կայսրության, Անդրկովկասյան իշխանությունների և այլ քաղաքական միավորների կազմում։
Արցախի յուրահատկությունը նրա լեռնային ու գեղեցիկ բնապատկերն է։ Այստեղ դուք կարող եք տեսնել հոյակապ լեռներ, կիրճեր, լճեր և գետեր: Այս տարածքը հայտնի է նաև իր բնական հուշարձաններով, ինչպիսիք են Քալբաջարի արգելոցը և Խանդաբերդի բնական գոտին։
Ներկայումս Արցախ Հայաստանը հանդիսանում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վեճերի և հակամարտությունների առարկա։ Իրավիճակն այս տարածքում շարունակում է մնալ լարված և պահանջում է միջազգային լուծում։
Հնություն և միջնադար. Արցախն այս ժամանակաշրջանում եղել է Հայաստանի կազմում և ուներ առանձնահատուկ հոգևոր և մշակութային արտոնություններ։ Արցախի մայրաքաղաքը Շուշի քաղաքն էր, որը դարձավ գիտության, արվեստների և արհեստների զարգացման կենտրոն։
Պարսկական տիրապետության ժամանակաշրջան. 387 թվականին Արցախը գրավվեց պարսկական թագավորության կողմից և մնաց նրա նահանգը մինչև 18-րդ դարի վերջը։ Այդ ժամանակ կառուցվեցին հզոր ամրոցներ, այդ թվում Շուշիում, ինչը հնարավորություն տվեց պահպանել անկախությունը արտաքին թշնամիներից։
Ռուսական կայսրություն. 19-րդ դարի սկզբին Արցախը մտավ Ռուսական կայսրության կազմում։ Ղրիմի պատերազմի (1853-1856) տարիներին ռուսական զորքերը դաժանորեն ճնշեցին հայ բնակչության ապստամբությունը, ավերվեցին Արցախի բերդերը։
Խորհրդային շրջանը և Արցախի ՀԽՍՀ. 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Արցախում ձևավորվեց Արմինո-Արցախի Խորհրդային Հանրապետությունը հռչակելով իր ինքնավարությունը։ 1923 թվականին այն վերածվել է Արցախի Ինքնավար Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետության, որը մինչև 1988 թվականը եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում։
Անկախության պատերազմ. ԽՍՀՄ փլուզման և Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության ընթացքում Արցախի տարածքում տեղի ունեցան մի շարք բախումներ և պատերազմներ։ Հայ բնակչության հաջող դիմադրության արդյունքում Արցախը հռչակեց իր անկախությունը և որպես հանրապետություն գոյություն ունի սկսած 1994 թվականից։
Հայաստանի Արցախի պատմությունը հարուստ ուղի է, որտեղ այս հողը բազմաթիվ իրադարձություններ է ապրել և պահպանել իր մշակութային և պատմական արժեքը: Այսօր Արցախը շարունակում է դասվել Հայաստանի կարևորագույն պատմական շրջաններից մեկը գրավելով ճանապարհորդների և պատմաբանների ամբողջ աշխարհից։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
