«Ու՞ր կգնա Հայաստանը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ekhokavkaza.com-ը գրում է, որ Հարավային Կովկասում պատերազմի հոտ է, ոչ շատ մեծ և ոչ շատ երկար պատերազմի: Եվ հոտն ինչ որ այնպիսին է, որ չնայած շատ ուժեղ չէ, բայց, այնուամենայնիվ, եթե նույնիսկ հիմա պատերազմ չլինի, ապա այն անկասկած կլինի ապագայում, և դրա պատճառն այն է, որ իրավիճակը Ղարաբաղում չի լուծվում, կողմերը իրենց դիրքորոշմանն են, բանակցություններում և ոչ մի բնագավառում առաջընթաց չկա, այդ թվում այնպիսի փոխշահավետ ոլորտում, ինչպիսին է տրանսպորտային կապերի վերականգնումը։
Երևանը գտնվում է մեծ անորոշության և փակուղուց դուրս գալու տենդագին որոնումների մեջ։ Սպասումներին ի հակառակ Ադրբեջանի հետ 44-օրյա պատերազմից հետո անցած երեք տարին չի հանգեցրել հայ հասարակության հանդարտությանը, այն դեռ եռում է, իսկ հողերի կորստի հետ կապված ցնցումը դեռ չի անցել։ Ընդհանրապես դա նույնպես կարելի է հասկանալ, քանի որ 90-ականների սկզբի ռազմական հաղթանակը Հայաստանի համար դարձավ պետականաստեղծ գործոն։ Հայերի սերունդները վերջին 30 տարիների ընթացքում դաստիարակվել են ռազմական ձեռքբերումներով հպարտանալու ոգով, և հանկարծ, ազգային վերելքի 30-րդ տարում, այդ ամբողջը փլուզվեց։ Հայերը հիմա հանկարծ իրենց տեսան բոլորովին այլ լույսի ներքո՝ փոքրիկ, կորած, անհայտ, ծայրաստիճան խոցելի և ազդեցիկ դաշնակցի խիստ կարիք ունեցող: Քչերին է դուր գալիս այդ ինքնազգացողությունը։ Եվ Երևանը հուսահատորեն փորձում է այնպիսի դաշնակից գտնել, որի վրա կարող է հույս դնել: Հայաստանի խնդիրն այժմ ավելի քան համեստ է՝ պահպանել հայկական Ղարաբաղը համեմատաբար անկախ, անգամ առանց կոնկրետ կարգավիճակի։ Հայաստանի համար հիմա դա է իդեալական տարբերակը, բայց անգամ դա հարիր չէ Ադրբեջանին, որն այժմ իր հզորության գագաթնակետին է: Բաքուն ուժեղ է, քան երբևէ, երկրի բնակչությունն աճում է, բանակն իր առավելագույն հնարավորությունների վրա է, և կա հաղթողի բարոյական առավելությունը։ Այդ ամենին գումարած Ադրբեջանն ունի հուսալի դաշնակից՝ Թուրքիան, որը միշտ պատրաստ է, եթե ինչ-որ բան պատահի, տեր կանգնել, և ոչ թե բարոյական աջակցությամբ, այլ զենքը ձեռքին։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի դաշնակից Ռուսաստանը հիմա պատրաստ չէ պաշտպանել որևէ մեկին, նրա ողջ ռազմական հզորությունն անհույս ճահճացած է Ուկրաինայում, այնպես որ նրանից հիմա այնքան օգուտ կա ինչքան օգուտ կա այծի կաթից։ Դրան գումարվում է Մոսկվայի և Անկարայի միջև կոնկրետ հարաբերությունները և Ռուսաստանի չափազանց բարձր կախվածությունը թուրքական զուգահեռ ներկրումներից: Եվ պարզ է դառնում, որ նոր պատերազմի դեպքում դժվար թե Մոսկվան Հայաստանի կողմից միջամտի:
Եվ Նիկոլ Փաշինյանը ներկայումս փորձում է խաղարկել արևմտյան խաղաքարտը, ինչը նախկինում արվում էր ավելի զգույշ և կոռեկտ: Մոսկվայի դժկամությունն ու անկարողությունն են Երևանի նման փորձերը դարձրել ավելի ակնհայտ, բացահայտ և նույնիսկ ցուցադրական։ Վերջին օրերին դեպի Արևմուտք այդ մղումն ուղեկցվել է Հայաստանի ղեկավարության ծիսական գործողություններով՝ առաջին տիկնոջ մարդասիրական այցով Ուկրաինա և Փաշինյանի սկանդալային հարցազրույցով։
Մոսկվան ակնհայտորեն չէր սպասում դաշույնի հարված թիկունքին, և հատկապես Հայաստանից, որին Ռուսաստանում արհամարհանքով են վերաբերվում «ու՞ր կարող են մեզնից փախչել» ոգով դատողություններով, և չէր կարող այդ ամենն աննկատ թողնել, ռուսական զայրույթի հեղեղ է թափվել Հայաստանի վրա, և դա միանգամայն սպասելի է։
Սակայն իրականում հայ հասարակության համար դեպի Արևմուտք դիմելը պարզ լուծում չէ, եթե դա հեշտ լիներ, այն վաղուց իրականացված կլիներ։ Հետպատերազմյան շրջանում Հայաստանի արտաքին քաղաքականությանը բնորոշ է եղել կողմից կողմ ճոճվելը՝ արևմտամետ հայտարարությունը փոխարինվել է ռուսամետով։ Հայաստանի քաղաքականությունը տենդի մեջ է, քանի որ Ռուսաստանից հեռանալը սարսափելի է, նրա հետ մնալն էլ անհնար, և արդեն իսկ անիմաստ:
Հայաստանի հասարակությունն ըստ էության եվրոպական է, և եվրաինտեգրումը նրա համար բնական գործընթաց է, բայց, միևնույն ժամանակ, 30 տարվա շարժը ռուսական արահետով երկիրը հասցրել է Ռուսաստանից տնտեսական կախվածության ամենաբարձր աստիճանի։ Ուկրաինայում պատերազմի սկսվելուց հետո այդ կախվածությունը բազմապատկվել է ապշեցուցիչ թվերով։ Հայաստանը ուղիներ է փնտրում դեպի Արևմուտք գնալու, բայց միևնույն ժամանակ նա Ռուսաստան զուգահեռ ներմուծման կարևոր օղակներից մեկն է և այնքան ձեռնտու է, որ երկակի նշանակության վտանգավոր ապրանքները տեղափոխվում են անգամ ոչ թե կարճ ճանապարհով՝ Վրաստանով, այլ շրջանցիկ, երկար ճանապարհով՝ Իրանով: Ռուսաստանի հետ վեճը կարող է Հայաստանին տանել այնպիսի ծանր տնտեսական ճգնաժամի, որը չի կարելի համեմատել այլ բանի հետ: Եվ նաև նկատենք, որ Ռուսաստանում երկու միլիոնից ավելի հայեր կան, որոնց պատանդ է պահում Պուտինը, և եթե ինչ-որ բան պատահի, ապա այդ հայերի փողերի հսկայական հոսքը դեպի Հայաստան կարելի է դադարել ձեռքի մեկ շարժումով։ Եվ ամենագլխավորը. դեպի Արևմուտք վերակողմնորոշումը Հայաստանին չի բերի այն, ինչին նա ձգտում է, որն է Ղարաբաղի անվտանգությունը։ Ռուսաստանը ևս, ամենայն հավանականությամբ, չի օգնի Երևանին պաշտպանել Ղարաբաղը: Բայց հնարավոր է և օգնի: Դա մի տեսակ վիճակախաղ է։ Բայց Արևմուտքը երաշխավորված, 100 %-ով չի օգնի, այստեղ, ինչպես ասում են, պետք էլ չի գուշակի մոտ մի գնա։ Այսպիսով, Երևանն այժմ ստիպված է դժվար ընտրություն կատարել պաշտպանություն ստանալու փոքր հնարավորության և չստանալու միջև:
Գնալով դեպի Արևմուտք Հայաստանը հնարավորություն կունենա ազատվել ռուսական սեղմօղակից և ժամանակի ընթացքում կառուցել ժամանակակից եվրոպական պետություն, այսինքն այն ինչին արժանի է հայ ժողովուրդը և այն, ինչը չի ունենա Ռուսաստանի տակ լինելով։ Բայց միևնույն ժամանակ պետք է հստակ և միանշանակ հասկանալ և գիտակցել, որ այդ դեպքում Ղարաբաղն ամբողջությամբ և անդառնալիորեն կկորչի։ Դա կլինի այն գինը, որը Հայաստանը պետք է վճարի Եվրոպայում իր տեղը զբաղեցնելու իրավունքի համար։ Ուրիշ տարբերակ չկա։
Հայաստանը կրկին, ինչպես բոլոր վերջին 30 տարիներին, կանգնած է նույն ընտրության առաջ՝ եվրոպական քաղաքակրթությու՞ն, թե՞ տարածքներ։ Եվ այստեղ ընտրությունը հեռու է ակնհայտ լինելուց։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
