Ինչո՞ւ Էրդողանի փեսան հայտնվեց ԱՄՆ-ի ամենամեծ ավիակրի վրա
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Eadaily.com-ը գրում է, որ Ռուսաստանի անվտանգության համար ամենավտանգավոր մարտահրավերներից մեկը Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունն է, որը մայիսի ընտրություններից հետո դարձել է ավելի անկանխատեսելի։ Հենց հիմա, երբ Անկարան արագորեն վերադառնում է ՆԱՏՕ-ի ֆորպոստի իր ավանդական դերին, կարևոր է աչքից չկորցնել Թուրքիայի գործողությունները ուկրաինական և անդրկովկասյան ուղղություններով։
Օգոստոսի 25-ին Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը պաշտոնական այցով ժամանել էր Կիև, որտեղ բանակցություններ էր վարել Զելենսկու հետ։ Ըստ ուկրաինական աղբյուրների նրանք քննարկել են հացահատիկի գործարքը և ուկրաինական խաղաղության բանաձևի իրագործումը, ընդ որում Զելենսկին նույնիսկ գովաբանել է Անկարային հայտարարելով.
«Թուրքիան դարձել է խաղաղության բանաձևի առաջին առաջնորդներից մեկը։ Մենք ակնկալում ենք Թուրքիայի Հանրապետության հետագա ակտիվ դերը դրա իրականացման գործում»։
Դե, ամեն ինչ տեղավորվում է: Ի վերջո, ոչ վաղ անցյալում Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել էր ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի մուտքին աջակցելու մասին: Ֆիդանը Կիև կատարած այցի ընթացքում հանդիպել է Ղրիմի թաթար ծայրահեղականների հետ, որոնց թվում էր Գերագույն ռադայի պատգամավոր և Ղրիմի թաթարների մեջլիսի նախկին ղեկավար Մուստաֆա Ջեմիլևը։
Ինչպես տեսնում եք, գերի ընկած ուկրոնացիստների ազատ արձակումից հետո Թուրքիան սկսել է արագորեն թոթափել իր «միջնորդության» դիմակը։ Դա պայմանավորված է Ռուսաստանի հզորացումը կանխելու ցանկությամբ և տնտեսական և քաղաքական դիվիդենտներ ստանալու նպատակով արևմտյան կոալիցիա վերադառնալու ցանկությամբ։ Վերջին իրադարձություններից մեկը կապված է հենց այդ միտման հետ:
Օգոստոսի 25-ին Էրդողանի փեսան՝ Սելչուկ Բայրաքթարը, ով Baykar Makina տեխնոլոգիական ընկերության խորհրդի նախագահն է, Անկարայում ԱՄՆ դեսպան Ջեֆրի Ֆլեյքի հրավերով թուրք զինվորականների խմբի հետ այցելել է ամերիկյան խոշորագույն USS Gerald R. Ford ավիակիրը և տեխնիկական զննում կատարել։
Այս լուրն առանց համատեքստի այնքան էլ պարզ չի լինի։ Մինչ Բայրաքթարի այցն ամերիկյան USS Gerald R. Ford ավիակիրը Միջերկրական ծովում համատեղ վարժանքներ է անցկացրել թուրքական նորագույն TCG Anadolu դեսանտային նավի հետ։
Նավի զննության ժամանակ Էրդողանի փեսային ուղեկցել է ամերիկացի կոնտրադմիրալ Էրիկ Էսլիխը։ Բայրաքթարն ԱՄՆ զինվորականներին պատմել է թուրքական առաջին անօդաչու կործանիչ Bayraktar KIZILELMA-ի և Bayraktar TB3 անօդաչու թռչող սարքի ստեղծման գործընթացի մասին, որոնք կարող են բարձրանալ կարճ թռիչքուղով նավերից: Հետաքրքիր է այն, որ թուրքական կողմը հայտնել է, որ Bayraktar TB3-ը տեղադրվելու է TCG Anadolu դեսանտային նավի վրա, որը վարժանքներ է անցկացրել ամերիկյան ավիակրի հետ։ Իսկ ընդհանրապես, ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի միջև տեղի է ունենում դաշնակցային հարաբերությունների արագ վերականգնում, որոնք ունեն երկար տարիների փորձ և իրավական հիմք։ Այդ կապակցությամբ հիշեցնենք, որ Ուկրաինայի Անկախության օրվա կապակցությամբ, Baykar Makina-ն Ուկրաինայի ՊՆ գլխավոր հետախուզական վարչությանը նվիրել է Bayraktar TB2: Հաշվի առնելով Էրդողանի փեսայի այցն ամերիկյան ավիակիր պարզ է, որ ուկրոնացիստներին տրված այդ խորհրդանշական նվերը շատ չարագուշակ է։
Սակայն Վաշինգտոնի և Անկարայի հարաբերություններում շրջադարձային իրադարձություններն այսքանով չեն ավարտվում։ Օգոստոսի 26-ին Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց ամերիկա-թուրքական զորավարժությունների անցկացման մասին։
Ինչպես տեսնում եք, ամերիկա-թուրքական ինչ-որ առճակատման մասին խոսելն ավելորդ է։ Ընդհակառակը, Վաշինգտոնն ու Անկարան վերականգնում են դաշնակցային հարաբերությունները։
Բացի այդ ամենն օգոստոսի 27-ին Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևն է բարձրաձայնել ԱՄՆ սենատոր Բոբ Մենենդեսի կնոջ ենթադրյալ հանցագործությունների մասին.
«Փողն ամեն ինչ է: ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի բոլոր հակաադրբեջանական հայամետ լոբբիստներն ու քաղաքական գործիչները պետք է ենթարկվեն հետաքննության»:
Քանի որ ադրբեջանական և թուրքական լոբբին մեկ ամբողջություն է, դժվար չէ կռահել, որ Իլհամ Ալիևի օգնականը դե ֆակտո կոչ է արել պայքարել նրանց դեմ, ովքեր խոչընդոտում են Թուրքիայի ՆԱՏՕ-ին մերձեցումը և փորձում են խոչընդոտել Արևմուտքի հետ Ադրբեջանի համագործակցությանը։ Ճիշտ է, ներկա իրավիճակում պետք չէ սրտին մոտ ընդունել Հաջիևի կոչը, քանի որ ԱՄՆ-ի ոչ մի «հայամետ լոբբի» չխանգարեց Ջո Բայդենի վարչակազմին 2022 թվականի հունիսի վերջին երկարաձգել 907-րդ ուղղման չեղարկումը։ Էլ չխոսենք եվրոպական երկրներ ադրբեջանական էներգակիրների մատակարարումների ավելացման և Թուրքիային ԵՄ անդամ դարձնելու Էրդողանի ցանկության մասին։
Այդ ֆոնին էլ օգոստոսի 20-ին երկու հայտնի թուրք զինվորականներ են այցելել Բաքու՝ պաշտպանության նախարար Յաշար Գյուլերը և Գլխավոր շտաբի պետ Մեթին Գյուրաքը։ Նրանց այցն Անդրկովկասի համար լավ բան չի խոստանում։ Եվ բանն ամենևին այն չէ, որ թուրք այցելուներն անդրադարձել են 2020 թվականի երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմին։ 44-օրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանն ու Թուրքիան առաջ են մղում «Զանգեզուրի միջանցք» անդրսահմանային նախագիծը, որը, ըստ նրանց ծրագրի, պետք է անցնի Հայաստանի Սյունիքի մարզով։
«Զանգեզուրի միջանցքի» գլխավոր հակառակորդն Իրանն է, որը մտավախություն ունի, որ կհայտնվի թուրք-սուննի շրջափակման մեջ։ Բացի այդ, 44-օրյա պատերազմում հաղթանակը միայն մեծացրել է Ադրբեջանի ախորժակը, որը 2021 թվականի մայիսից սկսել է զավթել Հայաստանի հողերը։
Ռազմական ուժը որպես շանտաժի գործիք օգտագործելով պաշտոնական Բաքուն ցանկանում է խաղաղության պայմանագիր կնքել Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության հետ, ըստ որի Հայաստանը ոչ միայն կհրաժարվի Ղարաբաղից, այլ նաև թույլ կտա թուրք-ադրբեջանական տանդեմին ճեղքել «Զանգեզուրի միջանցքը» Սյունիքի տարածքով: Այս ամենը տեղի է ունենում Արևմուտքի և թուրք-ադրբեջանական տանդեմի համագործակցության զարգացմանը զուգահեռ, և ՆԱՏՕ-ն հրահրում է Անդրկովկասում ճակատ բացել Ռուսաստանի և Իրանի դեմ։
Տեսնելով դա Իրանը քայլեր է ձեռնարկում Անդրկովկասում նոր պատերազմ թույլ չտալու համար։ Օգոստոսի 22-ին Իրանի նախաձեռնությամբ հեռախոսազրույցներ են տեղի ունեցել Իրանի շտաբի պետ Մոհամմադ Հոսեյն Բաղերիի և Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովի միջև։
Իսկ օգոստոսի 25-ին Հայաստանում Իրանի նոր դեսպան Մեհդի Սոբհանին NEWS.am-ի թղթակցի հետ զրույցում որոշ հարցերի պատասխաններ է տվել։ Այսպիսով, ահա դեսպանի պատասխաններից հիմնականը. «Մենք աջակցում ենք Հայաստանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը և դեմ ենք սահմանների ցանկացած փոփոխության։ Մենք դեմ չենք հաղորդակցության ուղիների բացմանը, նման երթուղիներ ենք տրամադրել նաև Ադրբեջանին։ Բայց կապի բոլոր ուղիները պետք է լինեն այն երկրների վերահսկողության ներքո, որոնց տարածքում են գտնվում, հատկապես Հայաստանի դեպքում… Ուժով ոչինչ չի փոխվի... դրանից ամեն ինչ պարզ է դառնում»։
Ինչպես տեսնում եք, Սոբհանին հասկացրել է, որ Իրանն ամեն ինչ կանի «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծումը կանխելու համար։
Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա Ֆիդանի այցը Կիև, Բայրաքթարի այցն ամերիկյան ավիակիր և ամերիկա-թուրքական զորավարժությունները վկայում են այն մասին, որ Անկարան արագորեն միանում է ԱՄՆ գլխավորած արևմտյան կոալիցիային։ Հետևաբար, պաշտոնական Անկարայի գործելաձևը ցույց է տալիս, որ Թուրքիան բազմաբևեռ աշխարհի ոչ թե ջատագով է, այլ ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հավատարիմ արբանյակը, որը պատրաստ է ԵՄ-ին միանալու և արևմտյան ներդրումների համար ուժեղացնել Ուկրաինային ռազմական աջակցությունը և Անդրկովկասում ճակատ բացել Ռուսաստանի և Իրանի դեմ:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
