«Լեռնային Ղարաբաղի նախագահի հրաժարականը կարող է օգնել բանակցություններ սկսելուն»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Mk.ru-ն գրում է, որ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը սեպտեմբերի 1-ին հրաժարական է տվել հայտարարելով, որ «ներկայիս պայմաններում անհրաժեշտ են փոփոխություններ և ճկունություն»։ Այն մասին, թե արդյո՞ք այդ քայլը լրացուցիչ հնարավորություններ է ստեղծում հայ-ադրբեջանական հակամարտությունն ու ղարաբաղյան երկարամյա խնդրի լուծման համար mk.ru-ն զրուցել է ՄԳԻՄՕ-ի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնովի հետ։
- 2023 թվականի մայիսին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը ճանաչելու է Լեռնային Ղարաբաղը (Արցախը, ինչպես հայերն են անվանում) որպես Ադրբեջանի մաս։ Ի՞նչ է նշանակում պարոն Հարությունյանի հրաժարականն այս պայմաններում։
-Իրավիճակը բավական պարզ է: Փաշինյանը, իրոք, ճանաչել է Ադրբեջանի ինքնիշխանությունը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ, սակայն վերապահում է արել, որ պատրաստ է դա անել, եթե միջազգային երաշխիքներով ապահովվի Ղարաբաղի հայ բնակչության անվտանգությունը։ Իսկ Ադրբեջանի համար դա այնքան էլ ընդունելի չէ: Ադրբեջանը, ոգեշնչված ռազմական հաղթանակով, ցանկանում է արագացնել տարածքային ամբողջականության ամբողջական վերականգնման գործընթացը, որի շրջանակներում Ղարաբաղի հայերը չպետք է ստանան հատուկ արտոնություններ։
-Այսինքն ինքնավարություն չկա՞։
-Բնականաբար, և դա արդեն 2020 թվականի պատերազմից հետո: Պաշտոնական Բաքվի ներկայացուցիչները բազմիցս ասել են, որ հատուկ կարգավիճակ չի լինելու, որ Լեռնային Ղարաբաղը լինելու է Ադրբեջանի շրջաններից մեկը: Ստացվում է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը, վարչապետի բերանով, գարնանը հայտարարեց բացարձակապես աննախադեպ այնպիսի զիջման մասին, որը նախկինում ոչ մի ղեկավար չէր արել: Բայց միևնույն ժամանակ, Հայաստանի ղեկավարությունն օգտագործել և օգտագործում է բոլոր տեսակի կեռիկներ ու ոլորանները, որոնք այս կամ այն ձևով թույլ են տալիս Ղարաբաղին տալ որևէ հատուկ կարգավիճակ, որպեսզի ամբողջովին չընկնեն հուսալքված հայ հասարակության աչքից: Բնականաբար, Ադրբեջանի ղեկավարությանը դա այնքան էլ չի գոհացնում, քանի որ նրանք մաքսիմալիստական մակարդակի խաղադրույք են կատարում։ Կար ժամանակ, երբ հայերը փորձում էին իրենց պայմանները թելադրել, բայց հիմա այլ ժամանակներ են։
- Ադրբեջանը կարո՞ղ է իրեն թույլ տալ նման խաղ։
- Եթե անգամ չխոսենք 2020 թվականի պատերազմում հաղթանակի մասին, ապա տարբեր պատճառներով հիմա շատերն են հետաքրքրված Ադրբեջանով։ Թուրք-ադրբեջանական տանդեմը Մոսկվայի համար էլ է կարևոր Արևմուտքի հետ հակամարտության համատեքստում, ուստի Մոսկվան չի ցանկանում շատ անհանգստացնել Բաքվին։ ԵՄ-ի համար Ադրբեջանի հնարավորություններն ու ռեսուրսները մեծապես փոխհատուցում են Ռուսաստանի հետ խզված էներգետիկ պայմանագրերը, իսկ ԱՄՆ-ի համար նա կարևոր դաշնակից է իսլամական աշխարհում։ Ուստի Բաքվի վրա չափազանց մեծ ճնշում չկա և չի լինելու։ Բացի այդ, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը՝ «եռյակը» ներկայումս շուրջ մեկուկես տարի է չի գործում, քանի որ երեկվա համանախագահները հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման հարցը դիտարկում են որպես մրցակցային դաշտ…
Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ Հարությունյանին, ապա նախ նա երկրի ներսում ծանր վիճակ ունի: Նա իշխանության էր եկել հին պայմաններում՝ նախկին ստատուս-քվոյի պայմաններում, այն ժամանակ Բաքվի կողմից կոշտ սպառնալիքներ ու շրջափակում չկար: Հիմա այդ ամենը կա, իսկ Հարությունյանի ժողովրդականությունը գնալով նվազում է։ Բացի այդ ներկայումս ի՞նչ հնարավորությունների միջանցք ունի Հարությունյանը։ Հարությունյանն ամենաընդունելի գործընկերը չէ Ստեփանակերտի և Բաքվի միջև ուղիղ երկխոսություն սկսելու համար, ինչի վրա պնդում է Արևմուտքը: Հավանաբար ուժային կառույցներից մարդիկ են պահանջում, ովքեր ի վիճակի են քննարկել կոնկրետ զգայուն հարցեր։
- Այսինքն կոպիտ ասած նրա ժամանակն անցել է, այլ մարդիկ են պետք։
-Իսկապես, կա «ճիշտ մարդը ժամանակին ճիշտ տեղում» հասկացությունը։ Ես գիտեմ, որ որոշ ընդդիմադիր հայ քաղաքական գործիչներ ասում են, որ «ահա, Հարությունյանը գնում է, հիմա հերթը Փաշինյանինն է»։ Բայց ես չէի համարի, որ հիմա դա իրագործելի է, և դա իմ անձնական համակրանքների կամ հակակրանքների խնդիրը չէ, ես հայ քաղաքական գործիչ և քաղաքացի չեմ և կարող եմ իրավիճակին հեռվից նայել։
Հայաստանում բողոքի ներուժն այժմ այնքան էլ մեծ չէ, և դրա պատճառները բազմաթիվ են, այդ թվում հայ հասարակության հիասթափությունը, երկարատև կոնֆլիկտից հոգնածությունը, այս պատմությունն ինչ-որ կերպ շուտափույթ ավարտելու ցանկությունը։ Այստեղ ինչ-որ զուգահեռներ կան Սերբիայի և Կոսովոյի հետ: Իհարկե, սերբերը չեն ուզում կորցնել Կոսովոն, բայց հասկանում են, որ դա հենց այնպես չի լինի... Հայաստանում Ղարաբաղը կորցնելու մտավախություն կա, բայց չկա տեսականից բացի այն պաշտպանելու կրիտիկական գործնական ցանկություն։ Ես ոչ մեկին չեմ մեղադրում, ուղղակի փաստում եմ:
- Հումանիտար միջանցքների հետ կապված պատմությունը լրջորեն ազդո՞ւմ է բանակցություններ սկսելու վրա։ Վերջերս մարդասիրական բեռներ Լեռնային Ղարաբաղ անցկացնել ցանկացող ֆրանսիացիներին թույլ չեն տվել դա անել, ինչը Բաքվի և Փարիզի միջև «քաղաքավարության» փոխանակման պատճառ է դարձել։
- Ամեն ինչ կարող է ազդել իրավիճակի զարգացման վրա։ Հիմա շատերը և մեր մոտ, և Հայաստանում, և արևմուտքում Ռուսաստանին են քննադատում անբավարար արդյունավետության համար։ Դե, իսկ ո՞վ է պատրաստ ավելին անել։ Եթե ֆրանսիացիներն այնտեղ մտցնեն իրենց կոնտինգենտը, դա կլուծի՞ անվտանգության բոլոր խնդիրները։ Պրակտիկան ճշմարտության չափանիշն է, ինչ ավելին կարելի է ասել այստեղ: Ինչ վերաբերում է միջանցքներին... Սիրելի՛ ընկերներ, հայերին ասում են ադրբեջանցիները, ահա Աղդամ-Ստեփանակերտ միջանցքը, եկեք անցեք այնտեղով։ Բայց ի՞նչն է այստեղ իմաստը: Մարդկանց և ապրանքների տեղաշարժն այդ միջանցքով նշանակում է Լեռնային Ղարաբաղի ինտեգրման խորացում Բաքվի հետ, այսքանը...
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
