Արցախում հնարավոր է ձեռքի տակ եղած միջոցներով որոշակիորեն կառավարելի դարձնել էներգետիկ ճգնաժամը. մենք պատրաստ ենք աջակցել․ Հայկ Շեկյան

Փոխվել է թշնամու գործիքակազմը, բայց ոչ՝ նպատակները

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գազատարի աշխատանքի խափանում, վթար ու պայթյուն, Արցախը սնուցող էլեկտրական լարերի վնասում, մի խոսքով՝ «էներգետիկ ահաբեկչություն». Արցախի էներգետիկ իրավիճակը հենց այս բնութագիրն ունի։ Ի՞նչ է կատարվում հիմա Արցախում և ինչպե՞ս է հնարավոր դիմակայել ճգնաժամային իրավիճակում, այս թեմայով զրուցել ենք Shtigen ընկերությունների խմբի հիմնադիր տնօրեն Հայկ Շեկյանի հետ։

- Ինչպե՞ս կբնութագրեք իրավիճակն Արցախում, և ինչպե՞ս եք պատկերացնում էներգետիկ ճգնաժամի հաղթահարումն այնտեղ։

- Պատերազմից անմիջապես հետո թշնամին սկսեց նոր գործիքակազմ կիրառել, որը ոչ այլ ինչ է, քան էներգետիկ ահաբեկչություն։ Բացի կենցաղային անհաղթահարելի խնդիրներ ստեղծելուց, նրանց նպատակն է կաթվածահար անել բիզնեսը, մարդկանց զրկել աշխատանքից, այսինքն՝ կազմաքանդել տնտեսությունը, ամեն ինչ անել մարդկանց հոգեբանական և բարոյական առումով ճնշելու համար։ Վերջնական նպատակը մարդկանց կամքը կոտրելն ու ենթարկեցնելն է։

Նույնը 30 տարի առաջ էր, երբ սկսվեց Արցախյան շարժումը, և որին հետևեցին ջարդեր, կոտորածներ։ Նպատակը դարձյալ նույնն էր՝ վախեցնել, ահաբեկել ու հպատակեցնել։ Տարիների ընթացքում փոխվել է գործիքակազմը, բայց ոչ նպատակները։ Մենք, լինելով էներգետիկայի ոլորտում գործունեություն ծավալող ընկերություն, միգուցե ավելի արագ զգացինք, որ հումանիտար ճգնաժամն առաջին հերթին թակելու է էներգետիկ ոլորտի դուռը։ Դեռևս 2019-ին նախաձեռնեցինք «Արևային Արցախ» համաժողովը՝ համապատասխան ազդակները փոխանցելով թե՛ պետական կառույցներին, թե՛ գործարար համայնքին և թե՛ հանրությանը, որ պետք է օր առաջ անցում կատարել արևային էներգետիկային՝ այդպիսով ապահովագրելով մեր հայրենակիցներին էներգետիկ ահաբեկչության կործանարար հետևանքներից։ Պատերազմից անմիջապես հետո Արցախում գրասենյակ բացեցինք, այնուհետև սկսեցինք «Արևածագ Արցախում» նախագիծը, որի նպատակն է արևային տեխնոլոգիաների միջոցով հայկական երկրորդ հանրապետությունում էներգետիկ անկախություն հաստատել։

Ավելի քան 150 տուն և Ստեփանակերտի «Արևիկ» մանկական բուժմիավորումը հայկական տարբեր կառույցների, անհատների նվիրատվությունների շնորհիվ մշտական տաք ջուր ունեն։ Մանկական կլինիկայում ինչ-որ չափով լուծված է նաև հոսանքի հարցը. կայան էլ ենք տեղադրել։ Ցավոք, շատ բան չհասցրինք անել, պատճառը բոլորիս դանդաղկոտությունն է. չեմ ուզում մատնանշել կամ տարանջատել որևէ մեկի։ Յուրաքանչյուրիս՝ և՛ Արցախի կառավարությանը, և՛ անհատներին, և՛ բիզնեսին, և՛ Հայաստանում կամ Սփյուռքում ապրող բարերարներին, թվում է, թե մենք պետք է ինչ-որ բան անենք այն ժամանակ, երբ մեզ է հարմար։ Իսկ իրականում մենք պետք է գործենք այս պահին ու այստեղ, պետք է 24 ժամ պայքարենք՝ վայրկյան չկորցնելով։

-Շրջափակման պայմաններում կա՞ն, արդյոք, Արցախում էներգետիկ ճգնաժամը հաղթահարելու միջոցներ։

- Մենք չպետք է սպասենք ճանապարհի բացմանը և ոչ էլ մտածենք, որ այս իրավիճակը շուտով կհանգուցալուծվի հօգուտ մեզ։Դա մեծ մոլորություն է, թե շուտով ամեն ինչ լավ է լինելու։ Սա երկարատև պայքար է, որին պետք է յուրաքանչյուրս պատրաստ լինի։ Այնտեղ երիտասարդ ուժեր կան՝ ունակ, աշխատող. նրանց միջոցով և այստեղ բոլորիս օգնությամբ ճգնաժամային ամենասուր կետերում կարող ենք լուծումներ գտնել։ Ստեփանակերտի և այլ քաղաքների խիտ բնակեցված շրջանները էլեկտրական ենթակայանների ամենաթույլ կետն են հիմա, որովհետև հոսանքը միանալուն պես դրանք անմիջապես ծանրաբեռնվում են և վթարվում։ Պետք է մտածենք՝ ինչպես լուծենք խնդիրը ձեռքի տակ եղած միջոցներով։ Նույնը վերաբերում է գազամատակարարմանը. օրինակ՝ գյուղական համայնքներում հնարավոր է բիոգազ ստանալ՝ օգտագործելով գոմաղբը։ Ժամանակ չպե՛տք է կորցնել. առջևում ձմեռ է։ Մենք պատրաստ ենք աջակցել ինչով հնարավոր է՝ նախևառաջ գիտելիքի, ինչպես նաև ֆինանսական որոշակի միջոցների և գոտեպնդման միջոցով։

- Նախաձեռնել «Արևածագ Արցախում» նախագիծ այնպիսի իրավիճակում, երբ վաղվա օրն անգամ հայտնի չէ։ Ինչպե՞ս և ինչու՞ կայացրիք նման որոշում, որ սկսում եք առաջին հայացքից անիրատեսական թվացող նախագիծ։

- Պետք է հասկանանք, որ իրավիճակը կարող է լինել շատ ավելի վատ և շատ ավելի տևական։ Այն մարդիկ, ովքեր կարծում են, թե այստեղ Արցախի հարցն է, չարաչար սխալվում են. այստեղ հայության, հայ ազգի, Հայաստանի լինելիության հարցն է։ Եվ եթե մենք կարողանանք Արցախում ինչ-որ իմաստով ավելի լավ իրավիճակի հասնել, կունենանք հնարավորություն՝ ավելի ամուր դարձնելու մեր պետությունը։ Ուստի այստեղ սկզբի ու ավարտի հարց չկա, կա շարունակության և այդ շարունակության մեջ ավելի ամուր լինելու հարց։ Իսկ թե երբ ենք սկսել նախագիծը, ես կարող եմ այստեղ պատասխան հարցով Ձեզ դիմել՝ որքա՞ն ենք ուշացրել, որքա՞ն շուտ կարող էինք այդ ամենը սկսել և ի՞նչ արդյունքների կարող էինք արդեն իսկ հասած լինել։

Սա պարզապես ինչ-որ սարքերի տեղադրման կամ ինչ-որ համակարգերի մատակարարման ծրագիր չէ։ Այն ունի հոգեբանական մեծ շերտ՝ ուղերձ, որ մենք նեցուկ ենք կանգնում մեր եղբայրներին ու քույրերին, աշխատատեղեր ենք ստեղծում այնտեղ, և այն մարդիկ, որոնք հուսահատ վիճակում են, հասկանում են, որ իրենք մենակ չեն։ Ընդ որում, խոսքս վերաբերում է ոչ միայն Արցախում բնակվող, այլև Հայաստանում, Սփյուռքում գտնվող այն մարդկանց, ովքեր իրենց հարց են տալիս՝ լավ, ես ի՞նչ եմ անում կամ ի՞նչ կարող եմ անել։ Մենք նաև օրինակ ենք ծառայում, որ յուրաքանչյուրն իր տեղում կարող է մասնակից լինել համազգային խնդիրների լուծմանը՝ կատարելով արհեստավարժ, անձնվեր ու ազնիվ աշխատանք։ Եթե յուրաքանչյուրս իր ասպարեզում այսպես մտածի ու գործի, շատ բան կփոխվի։ Ինչպես ասում են, «գյուղ կանգնի՝ գերան կկոտրի»։

- Շրջափակման պայմաններում ինչպե՞ս եք շարունակում նախագիծը։

- Շրջափակումն, իհարկե, իր փոփոխությունն է թելադրել նաև մեզ։ Սակայն մենք փորձում ենք այդ ամենին մոտենալ, այսպես ասած, վիրուսի հոգեբանությամբ՝ շատ արագ ադապտացվելով իրավիճակին, խնդիրներին՝ հասկանալով, որ այսպիսով մեր կենսունակության խնդիրն ենք լուծում. որքան ավելի արագ ենք ադապտացվում, այնքան ավելի կենսունակ ենք դառնում։ Այս մոտեցումը բնորոշ է ոչ միայն բիզնես միջավայրին, այլև հասարակություններին ու ազգերին։ Ուստի օրակարգային կարևոր հարց ենք համարում ձեռքի տակ եղած միջոցներով հնարավորինս կառավարելի դարձնել էներգետիկայի ոլորտը Արցախում, հնարավորինս զսպել անխնա և անհասկանալի սպառումը։ Այդ առումով շատ կարևոր է բնակչության՝ հատկապես իգական սեռի ներկայացուցիչների հետ աշխատանքը, քանի որ կենցաղային գործերով հիմնականում նրանք են զբաղվում։ Պարտադիր չէ, որ բոլորը հոսանքից շատ բան հասկանան, բայց նրանք պարտավոր են գիտակցել, որ էլեկտրաէներգիայի անխնա օգտագործման գինը վթարված ենթակայանն է, հնարավոր է՝ ինչ-որ մեկի կյանքը, կամ գուցե ամբողջ երկրի կայունությունը և այլն։ Հիշենք, օրինակ՝ համաշխարհային պատմության նմանատիպ դրվագները, չէ՞ որ սա աշխարհում առաջին դեպքը չէ, երբ էներգետիկ ահաբեկչություն է իրականացվում։ Մեզ թվում է՝ մենք ամենադաժան պայմաններում ենք հիմա հայտնվել, բայց վստահեցնում եմ՝ շատ ավելի դժվար ժամանակներ են եղել մարդկության պատմության մեջ։Օրինակ՝ 1941-44 թթ. Լենինգրադի շրջափակումը նման օրինակներից է, որը եղել է շատ ավելի ծանր։ Իհարկե, մարդկանց թիկունքին կանգնած է եղել մի մեծ, հզոր պետություն, բայց ամեն դեպքում կա պայքարի նման օրինակ, իսկ փորձը կրկնելը շատ ավելի հեշտ է, քան նորը ստեղծելը, ուստի մենք պետք է օգտվենք այդ փորձից։

- Ի՞նչ կարող է անել արցախցին հենց այս պահին էներգետիկ ճգնաժամը փոքր-ինչ մեղմելու համար։

- Այս պահին ձեռքի տակ եղած միջոցներով պետք է սպառումը սահմանափակել, ստեղծել լոկալ, յուրաքանչյուր տան համար էլեկտրաէներգիայի աղբյուր՝ լինի բիոգազի կայան, որը կարող է գյուղի «ուստան» էլ պատրաստել իր ավտոտնակում, հողմային փոքրիկ կայան կամ այլ տեխնոլոգիա։ Դա, իհարկե, անապատում մի կաթիլ ջրի է նման, որը, սակայն, կարող է էական խնդիր լուծել, եթե համատարած իրականացնենք։ Այսօրվա օրակարգը դա է, և մենք լծված ենք այդ օրակարգով աշխատանքին. մեր ընկերների հետ մենք փորձում ենք այդ գիտելիքի փոխանակումն իրականացնել, դիտարկել խնայողության, կառավարման ծրագրերը և աջակցել մասնագիտական առումով։

- Ե՞րբ «Արևածագ Արցախում» նախագիծը կհամարեք հաջողված։

- Շատ հարաբերական և հռետորական հարց է։ Եթե կարճատև, այսինքն՝ այս պահի օրակարգով նայենք, ապա նշածս էներգետիկ փոքր կայանների մասսայական տարածումն Արցախում մեզ համար որոշակի հաջողություն կնշանակի։ Իսկ ճանապարհը բացելու պարագայում Արցախում համատարած՝ մոտ 10 000 տնային տնտեսությունների համար արևային կայանների տեղադրումը կհամարենք նախագծի հաջողության գրավականը։ Եթե դրական ուղղությամբ և ազդակներով առաջխաղացում ապահովենք, մեր թիրախներն ավելի հեռուն ենք դնելու։ Սա երկարատև, հեռանկարային ծրագիր է մեզ համար, ուստի կես տարի կամ մեկ տարի անց հաստատ չենք ասելու, թե ծրագիրն ավարտում ենք։ 

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում