Ռուսաստանի պատժամիջոցները շրջանցելու կովկասյան ճանապարհը փակվում է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Dw.com-ը գրում է, որ օգոստոսի սկզբին Վրաստանի ֆինանսների նախարարությունը հայտարարեց Ռուսաստան և Բելառուս արևմտյան արտադրության ավտոմեքենաների արտահանման և վերաարտահանման արգելքի մասին։ Ամերիկյան մեքենաներն արդեն արգելված են, իսկ եվրոպականի նկատմամբ այն կսկսի գործել սեպտեմբերի 26-ից, այսինքն Ուկրաինա ներխուժելու համար Ռուսաստանի դեմ սահմանված Եվրամիության պատժամիջոցների 11-րդ փաթեթով սահմանված ժամկետներին զուգահեռ։ Վրաստանի կառավարությունն իր որոշմամբ փաստացի փակում է ևս մեկ ուղի, որով Ռուսաստան արտահանման համար արգելված ապրանքները, մասնավորապես որոշակի դասի մարդատար ավտոմեքենաները, դեռևս զուգահեռ ներմուծման միջոցով մուտք էին գործում ռուսական ավտոշուկա, մասնավորապես Հայաստանից Վրաստանով տարանցմամբ։
Իսկ ինչպե՞ս է գործել Հայաստանից Ռուսաստան մեքենաների մատակարարման սխեման: Հայաստանը սեփական ավտոարտադրություն չունի: Այնուամենայնիվ, Ռուսաստան ավտոմեքենա արտահանող երկրների շարքում այն շատ նախանձելի դիրք է զբաղեցնում։ Հայ ավտոդիլերները բավականին լավ համակարգված սխեմա են մշակել պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքները ռուսական շուկա հասցնելու համար։ Ամերիկյան և եվրոպական արտադրության մեքենաները նախ ներմուծվել են Հայաստան, որտեղ մաքսազերծվել են, ապա Վրաստանի տարածքով վրացական «Վերին Լարս» անցակետով տարանցիկ համարներով տեղափոխվել Ռուսաստան։ Դա Հայաստանից Ռուսաստան ամենակարճ և, ըստ էության, միակ ցամաքային ճանապարհն է։
Ըստ The Financial Times հրատարակության Հայաստանից Ռուսաստան ավտոմեքենաների վերաարտահանումը 2023 թվականի հունվարին 2022 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է ավելի քան 200 անգամ հասնելով 180 միլիոն դոլարի։ Հայաստանից ռուսական շուկա մտել են հիմնականում օգտագործված եվրոպական և ամերիկյան հայտնի մակնիշի մեքենաներ՝ Mercedes, BMW, Audi, Toyota, Ford։
«Ավտոստատ» գործակալությունը հաշվարկել է, որ, օրինակ, այս տարվա ապրիլին Հայաստանից ռուսական ավտոշուկա է մուտք գործել գրեթե յուրաքանչյուր հինգերորդ օգտագործված մեքենան (18%)։ Նոր մեքենաների համար այդ ցուցանիշն ավելի համեստ է, բայց, միևնույն է, Հայաստանը Ռուսաստանին արևմտյան նոր ավտոմեքենաներ մատակարարող երկրների առաջատար հնգյակում է։
Իսկ ինչու՞ է Վրաստանի որոշումը փակում այդ ճանապարհը։
Վրաստանի իշխանությունների որոշումը խարխլում է Ռուսաստանի դեմ արևմտյան պատժամիջոցները շրջանցելու լավ կայացած սխեման։ Բանն այն է, որ Վրաստանից Ռուսաստան և Բելառուս ամերիկյան և եվրոպական մեքենաների վերաարտահանման արգելքը վերաբերում է նաև Վրաստանի տարածքով նման մեքենաների տարանցմանը։ «Վրաստանի որոշումը նշանակում է, որ սահմանափակումների է ենթարկվում նաև ամերիկյան և եվրոպական մեքենաների արտահանումը Հայաստանից դեպի Ռուսաստան՝ վրացական տարածքով տարանցիկ համարներով, ինչը ենթադրում է Հայաստանում մաքսազերծված մեքենաների Ռուսաստան ներմուծման արգելք, ինչպես նախկինում դա կիրառվել է ռուսների կողմից»,- DW-ին տված հարցազրույցում ասել է երևանցի ավտոդիլեր Գագիկ Մամուլյանը։
Փորձագետները պարզաբանում են, որ Վերին Լարսի անցակետով վերաարտահանման վրացական արգելքի ուժի մեջ մտնելուց հետո Ռուսաստան հնարավոր կլինի մեքենա ներմուծել, եթե այն պատկանում է Հայաստանի քաղաքացուն, և հիմք չկա ենթադրելու, որ այդ անձը մեքենայի դիլեր է:
Սակայն հայ ավտոդիլերները վճռական են հարմարվելու փոփոխվող միջավայրին և կարծես թե ծրագրում են այլընտրանքային ճանապարհ Վրաստանով տարանցման փոխարեն օգտագործելով հարևան Իրանը:
Սոցցանցերում արդեն հայտարարություններ են հայտնվել Հայաստանից Ռուսաստան մեքենաների առաքման համար իրանական երթուղին օգտագործելու մասին։ «Մեքենաներն ավտոմոբիլներով առաքվում են Կասպից ծովի իրանական նավահանգստով դեպի ռուսական Աստրախան: Այդ երթուղին տևում է 30-40 օր»,- DW-ին ասել է Իրանի տարածքով փոխադրումների ոլորտում մասնագիտացած ընկերություններից մեկը:
Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանը հուլիսի վերջին ասել էր, որ թեև երկիրը չի միացել Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներին, բայց ամեն ինչ անում է, որպեսզի «հայկական ընկերությունները երկրորդական պատժամիջոցների տակ չհայտնվեն»։ «Դրա համար մենք բազմաթիվ տեսանելի և անտեսանելի որոշումներ ենք կայացնում օգնելով մեր գործարարներին չշրջանցել պատժամիջոցները»,- լրագրողների հետ զրույցում ասել է Քերոբյանը։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մարտին կանցլեր Օլաֆ Շոլցի հետ բանակցություններից հետո Բեռլինում կայացած մամուլի ասուլիսում նույնպես «ոչ ավելին, քան խոսակցություն» է անվանել Հայաստանի կամ հայկական ընկերությունների պատժամիջոցների ռեժիմը շրջանցող սխեմաներում ներգրավված լինելու կասկածները։
Բայց ահա Հայաստանի Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալները հակառակն են ասում. 2022 թվականին հանրապետություն է ներկրվել մոտ 46,3 հազար ավտոմեքենա, ինչը 4 անգամ ավելի է, քան 2021 թվականին։ Ամենակտրուկ թռիչքը գրանցվել է 2023 թվականի առաջին կիսամյակում, երբ Հայաստանը ներմուծել է 52,1 հազար ավտոմեքենա։ Իսկ թե այդ թվից քանիսն է վերաարտահանվել Ռուսաստան, չի ասվում։
«Մենք զբաղվում ենք միայն Հայաստան ներկրվող մեքենաների բաց թողնմամբ, իսկ թե նրանցից քանիսն են հետո լքում երկիրը, մենք նման վիճակագրություն չենք վարում»,- պարզաբանել է ՀՀ ՊԵԿ մամուլի քարտուղարը։
Բայց այն, որ զուգահեռ ներկրումների հոսքերը Հայաստանով գնում են Ռուսաստան, նշվում են նաև պաշտոնական հայտարարություններում։ Այսպես, Հայաստանի ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը խոստովանեց, որ 2022 թվականին հայկական արտադրանքը նպաստել է դեպի Ռուսաստան արտահանման աճին ընդամենը 47 տոկոսով, մինչդեռ ընդհանուր առմամբ Հայաստանից Ռուսաստան տրանսֆերտներն աճել են 187%-ով։ «Վերաարտահանումը մեծ բաժին է կազմել»,- պարզաբանել է նախարարը ելույթ ունենալով այս տարվա հունիսին ֆինանսական, վարկային և բյուջետային հարցերի խորհրդարանական հանձնաժողովի նիստում։ Եվ շատ առումներով, փորձագետները հենց դրանով են բացատրում Հայաստանի տնտեսության ռեկորդային աճը՝ 12,6 տոկոս 2022 թվականին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
