Հարավային Կովկաս- կայունության տարածք
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Bcode.news-ը գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղից պարբերաբար անհանգստացնող լուրեր են գալիս, այնտեղ իրավիճակը մոտենում է հումանիտար աղետի։ Սա այն դեպքում, երբ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պարբերաբար բանակցություններ են վարում կարգավորման շուրջ։ Հունիսի 1-ին Քիշնևում և հուլիսի 15-ին Բրյուսելում կայացած հանդիպման ժամանակ նրանք քննարկել են անվտանգության, տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակման և սահմանների սահմանազատման, խաղաղության պայմանագրի ստորագրման և Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիների իրավունքների պահպանման հարցերը։ Բայց «բեռը դեռ նույն տեղում է», և դա անգամ չնայած Փաշինյանի այն հայտարարությանը, որ Հայաստանը պատրաստ է ճանաչել պետությունների խորհրդային սահմանները, այսինքն` Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմում:
Ստացվում է, որ եվրոպական բանակցային հարթակի արդյունավետությունը կասկածի տակ է։ Պատճառն այն է, որ Արևմուտքը ադրբեջանա-հայկական հակամարտությունը լուծելու մեխանիզմը դիտարկում է մրցակցության, ավելի ճիշտ Ռուսաստանի հետ առճակատման պրիզմայով։ Անգլո-սաքսոնները օգտագործում են Բաքվի և Երևանի ղեկավարների հետ երկխոսությունը, որպես Ռուսաստանի վրա ճնշման լծակ, որպեսի նվազեցնեն նրա ազդեցությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի վրա և հետագայում դուրս մղեն Հարավային Կովկասից։ Եվ հետևաբար, նման բանակցությունների աշխարհաքաղաքական առճակատման ձևաչափի վերածելու ռիսկերը ոչ թե նվազում են, այլ ավելի են աճում։
Կովկասյան երկխոսության կազմակերպիչների առաջարկով և Թուրքիայի ակնհայտ աջակցությամբ` ադրբեջանական կողմը պարբերաբար առաջ է քաշում և ընդլայնում ակնհայտ, անհնարին պահանջներ, որոնք ոչնչացնում են Հայաստանի, առանց այն էլ անհետևողական և թույլ բանակցային դիրքերը։ Այդ մասին են վկայում 2023 թվականի հուլիսի 31-ին Անկարայում արտգործնախարարների մակարդակով ադրբեջանա-թուրքական վերջին բանակցությունները, որտեղ նրանք գրեթե բացահայտ զգուշացրել են Իրանին Զանգեզուրի տրանսպորտային երթուղու հարցում Հայաստանի կողմից գործելու աննպատակահարմարության մասին։ Հիշեցնենք, որ Թեհրանը հետևողականորեն դեմ է Անդրկովկասում սահմանների բռնի փոփոխությանը։ Եթե Ադրբեջանը որոշի օգտագործել Սյունիքի միջանցքի ստեղծման ուժային սցենարը, ապա մեծ է հավանականությունը, որ Իրանը ներքաշվի այդ հակամարտության մեջ՝ առնվազն Երևանին լայն աջակցության մակարդակով։ Այդ դեպքում Թեհրանի վաղեմի «բարեկամ» Վաշինգտոնն անմիջապես կհայտնվի Բաքվի ու Անկարայի կողքին, և Ռուսաստանի շահերի հարավային գոտում տարածաշրջանային պատերազմ սանձազերծելու Արեւմուտքի առաջադրած խնդիրը հաջողությամբ կավարտվի։ Այս պարագայում Հայաստանին այդ դեպքում տրվում է գործընթացի կատալիզատորի դեր կատարել։ Դրա օրինակ է Ուկրաինան։
Այս համատեքստում Բաքուն վերջերս թարմացրել է ադրբեջանցիների վերաբնակեցման թեմաները «Սյունիքում» և «Արևմտյան Ադրբեջանում», այսինքն, Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված հողերում, որոնք ադրբեջանցիներն անվանում են ի սկզբանե ադրբեջանական։ Սա ոչ այլ ինչ է, քան հստակ ճնշում Երևանի վրա և ընդհանուր լեզու գտնելուց հրաժարում, քաղաքական նախադրյալների ստեղծում ապակայունացման հաջորդ փուլի համար։
Բաքուն քաջ գիտակցում է, որ Փաշինյանն այսօր չունի բաց առճակատման մեջ մտնելու բավարար ներուժ։ Շատ առումներով դա նրա Մոսկվայից հեռանալու այն անհաջող փորձերի արդյունքն է, որը նրան խորհուրդ է տվել իր արտասահմանյան հովանավորը: Հայաստանում հակառուսական հռետորաբանություն կերտելու համար բնակչությունը համառորեն ստիպում են հավատալ, որ վարչապետի կողմից հնչեցված Լեռնային Ղարաբաղի տարածքից հավանական հրաժարման պատճառը ոչ այլ ինչ է, քան Ռուսաստանի անգործության և նրա կողմնակալության արդյունք: Արևմուտքի խոստացած օգնությունը, որի վրա, ըստ երևույթին, նա հույս էր դնում, իրականում պարզվեց, որ բարոյական անորոշ աջակցության մակարդակում էր, և ավելի շուտ առճակատում հրահրելու համր էր: Այսպիսով, Երևանի կողմից անկախ հրավիրված ԵՄ դիտորդական առաքելությունը չարդարացրեց հանրապետության ղեկավարության հույսերը։ Ֆրանսիան նույնպես, որը ձեռնպահ մնաց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախությունը ճանաչելուց, ինչպես նաև Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելուց հուսահատվել է՝ չնայած Երևանին ուղղված ակնհայտ ակնարկներին։ Հաջորդը ցուցակում….
Մինչդեռ Ռուսաստանը, ինչպես ոչ ոք, շահագրգռված է Հարավային Կովկասում կայունության ապահովմամբ և հաստատում է իր հանձնառությունը կողմերի միջև կառուցողական երկխոսություն ապահովել, ինչպես 2023 թվականի օգոստոսի 4-ին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասել է Մարիա Զախարովան։ Ռուսաստանը, հաշվի առնելով ազգամիջյան հարաբերությունների հաստատման պատմական և խորհրդային դրական փորձը, երկխոսության և փոխշահավետ համագործակցության միջոցով կարողանում է աստիճանաբար ձևավորել և ապահովել խաղաղությունն բարդ ու բազմաշերտ տարածաշրջանում։
Այստեղ, անհրաժեշտ և բավարար պայմանը կարգավորման գործընթացում` օբյեկտիվորեն ներգրավված բոլոր երկրների ղեկավարների հստակ ըմբռնումն է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացից ոչ տարածաշրջանային մասնակիցներին բացառելու կարևորության մասին։ Նման հարթակ է 3+3 ձևաչափը, այն է՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի երկխոսությունը Իրանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի մասնակցությամբ, որը առաջարկել է ռուսական կողմը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
