Դավաճանության խարանը

Հայաստանյան իրականության մեջ վերջին շրջանում ամենից շատ շահարկված ու շրջանառված եզրույթներից մեկը, որն ուղղված էր Նիկոլ Փաշինյանին, «դավաճան» ձևակերպումն է․ այն իր բնորոշումներն ու մեկնաբանություններն է ստանում՝ նայած, թե ում կողմից և ինչ շեշտադրումներով է այն ասվում։ Բանը հասավ նրան, որ անգամ նույն Փաշինյանը հրապարակավ հայտարարեց, որ «այնքան են ասել դավաճան, որ էլ չեմ վախենում, որ կասեն դավաճան»։ Ու հենց այդ տրամաբանությամբ էլ նա շարունակում է կյանքի կոչել և հաստատակամ իրականացնել իր պետականաքանդ գործունեությունը։

Ըստ էության՝ այսօր հայկական իրականության ամենաքննարկվող հարցը Փաշինյանի դավաճանության վարկածն է: Դավաճանության թեմայի հետ կապված հիմնական քննարկման հիմքում պետք է դրվի, ոչ թե Փաշինյանի կողմից գաղտնի ինչ-որ գործարքի գնալու, հավաքագրվելու հավանականությունը, այլ հնարավոր դավաճանության արդյունքային, գործառնական կանխավարկածը: Դրա համար պետք է կատարել մի պարզ վարժություն՝ հետևյալ հարցադրմամբ. ի՞նչ կաներ ՀՀ կամայական ղեկավարը, եթե այն հավաքագրվեր Ադրբեջանի, Թուրքիայի կամ վերջիններիս հետ անմիջական կապ ու շահեր ունեցող որևէ երկրի հատուկ ծառայությունների կողմից: Ասված հարցի պատասխանները ստանալու համար անհրաժեշտ է դիտարկել, թե որոնք են եղել Ադրբեջանի ու Թուրքիայի կենսական շահերն ու նպատակները վերջին երկու-երեք տասնամյակների ընթացքում:

Միանշանակ է, որ Ադրբեջանի համար Արցախի թեմայի հետ կապված առկա են մի քանի անկյունաքարային հարցեր․ փորձենք բացվածքով թվարկել դրանք․ Արցախի հարցի ադրբեջանական լուծում, Արցախի ադրբեջանական պատկանելության հաստատում, Արցախյան պատերազմի ընթացքում հայկական պաշտպանական ուժերի կողմից ազատագրված տարածքների տիրապետում, Արցախից հայկական հետքի ամբողջական վերացում, Հայաստանի և Արցախի ցամաքային կապի դադարեցում, Արցախի վերջնական հպատակեցումն Ադրբեջանին: Մի փոքր այլ է Թուրքիայի դրվագը․ այստեղ արդեն թուրքական նպատակները սկսվում են ադրբեջանական շահերի՝ վերը նշված համախմբով և ավարտվում են Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումից հրաժարմամբ, տարածաշրջանում ռուսական ազդեցությունը թուրքական (տվյալ դեպքում Արևմուտքի դեմքով) ազդեցությամբ՝ փոխարինմամբ:

Հիմա փորձենք զուգահեռ անցկացնել վերը թվարկած հարցերի խմբաքանակը ու նայել, թե ինչ քայլեր է անում Նիկոլը, և կտեսնենք դրանց հայելային համադրությունը։ Համադրությունից հետո պարզ ու հասկանալի է դառնում, թե որքանով են դրանք բավարարել այդ երկու երկրների ազգային-պետական շահերը: Գաղտնիք չէ, որ ի թիվս այլ գործոնների, 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Հայաստանը պարտվել է նաև խայտառակ վատ կազմակերպման, պետությունը պատերազմական ռելսերի վրա չդնելու, բազմաթիվ այնպիսի պատճառներով, որոնք ուղղակիորեն գտնվում են Նիկոլի իրավասության տիրույթում:

Ամփոփենք փաստերով․ Փաշինյանը հետևողականորեն կատարել է քայլեր, որոնք գրեթե ամբողջությամբ համընկնում են այն երկրների շահերին, այլ կերպ ասած՝ Փաշինյանի գործունեությունն ամբողջությամբ համապատասխանում է դավաճանության արդյունքային, գործառնական սահմանմանը, եթե անգամ նա որևէ դավադրական գործարքի մաս չի կազմել, որևէ գաղտնի պարտավորություն չի ստանձնել: Այլ կերպ ասած՝ վախենա Նիկոլը, թե՞ հաճույք ստանա դավաճանական խարանը հավիտյանս դաջված է ոչ միայն իր, այլև իր սերունդների ճակատին։

Արմեն Հովասափյան