Խաղաղապահ առաքելության ժամանակ գլխավորը չվիճելն է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Kommersant.ru-ն գրում է, որ Երևանի եւ Բաքվի միջև հակամարտությունում գլխավոր խաղաղարար դառնալու իրավունքի մրցակցությունը գնալով սրվում է։ Ռուսաստանն ու Արեւմուտքը՝ ի դեմս ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի, խանդով են վերաբերվում միմյանց ջանքերին։ Բացառություն չէին նաև հուլիսի 15-ին Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելի միջնորդությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարներ Իլհամ Ալիևի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև կայացած բանակցությունները։ Մինչ Բրյուսելում խոսում էին առաջընթացի մասին, Մոսկվան երկու հանրապետությունների արտգործնախարարներին հրավիրել է զրուցելու պնդելով, որ խաղաղության պայմանագիր կարելի է կնքել միայն Ռուսաստանի Դաշնության միջնորդությամբ։ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի այդ հայտարարությունը, որը նաև Ադրբեջանի և մասամբ Հայաստանի իշխանությունների հասցեին քննադատություն է պարունակում, տարակուսանք է առաջացրել Բաքվում։
Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչները բազմիցս են խոսել մինչև 2023 թվականի ավարտը խաղաղության պայմանագիր կնքելու հնարավորության մասին։ Կողմերը միջնորդների պակաս չեն զգում: Եվրամիությունը, ԱՄՆ-ը և Ռուսաստանը պատրաստ են օգնել կարգավորմանը, և ավելին՝ դառնալ պատմական փաստաթղթերի ստորագրման անմիջական մասնակիցներ։ Բայց Մոսկվան և Արևմուտքը չեն կարող հանդես գալ որպես միասնական ճակատ, և հետևաբար, որքան մոտենում է տարվա վերջը, այնքան ավելի շատ են մրցակից միջնորդները շտապում վճռական ներդրում ունենալ։
Հուլիսի 15-ին Բրյուսելում տեղի է ունեցել Երևանի և Բաքվի միջև բանակցությունների նոր փուլը, որտեղ Շառլ Միշելի հովանավորությամբ հանդիպել են Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Ի սկզբանե հանդիպումը նախատեսված էր հուլիսի 21-ին, սակայն ԵՄ-ն որոշել էր շտապել։ Բանակցությունների ավարտին պարոն Միշելը հայտարարեց «քաղաքական քննարկումների և ջանքերի կարևոր խթանման մասին»: Նրա խոսքով, կողմերը ոչ միայն վերագրանցել են, որ Հայաստանի տարածքը կազմում է 29,9 հազար քառ. կմ (այսինքն առանց Ղարաբաղի), իսկ Ադրբեջանի տարածքը՝ 86,6 հազար քառ. կմ (Ղարաբաղի հետ), այլ նաև առաջընթաց է գրանցել տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործում։ Շառլ Միշելը չի շրջանցել նաև Լաչինի միջանցքի խնդիրը, որտեղ Ադրբեջանը, ԼՂ-ի նկատմամբ ինքնիշխանության տրամաբանությամբ, սահմանել է անցակետ, ինչի պատճառով Երևանը Բաքվին մեղադրում է տարածաշրջանի շրջափակման, իսկ Մոսկվային և այնտեղ տեղակայված ռուս խաղաղապահներին անգործության մեջ։ Ըստ պարոն Միշելի, Ղարաբաղի հայ բնակչության վիճակը «ակնհայտորեն անկայուն է», և Լաչինի ճանապարհը պետք է ապաշրջափակվի։
Այս բանակցությունները փաստացի դարձան Վաշինգտոնի ջանքերի շարունակությունը, որտեղ երկուսուկես շաբաթ առաջ երկխոսությունը վարում էին Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Արարատ Միրզոյանն ու Ջեյհուն Բայրամովը, և որից հետո ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը հայտարարեց ապագա խաղաղության պայմանագրի որոշ հոդվածների համաձայնության մասին։ Նա նաև հայտարարեց Փաշինյանի և Ալիևի Բրյուսելում հանդիպման մասին վստահեցնելով նրանց «առաջիկա շաբաթների և ամիսների ընթացքում վերջնական համաձայնության գալու» ցանկության մեջ։ Այնուամենայնիվ, դատելով բրյուսելյան արդյունքներից, խոսքը դեռ ամիսների մասին է։
Մինչդեռ Մոսկվայում միշտ թերահավատորեն են վերաբերվել Երևանին և Բաքվին հաշտեցնելու Արևմուտքի փորձերին։ Այսպիսով, մայիսի սկզբին ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարեց, որ ոչ ոք, բացի Ռուսաստանից, չի օգնի հանրապետություններին հարաբերությունները կարգավորելու հարցում։ Նրա խոսքով, գործընթացը պետք է կառուցվի Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների Եռակողմ հայտարարության հիման վրա, որը դադարեցրել է մարտերը Լեռնային Ղարաբաղում 2020 թվականի նոյեմբերին։
Հուլիսի 15-ին՝ բրյուսելյան բանակցությունների օրը, ՌԴ ԱԳՆ-ն հատուկ հայտարարություն տարածեց Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ։ Ի թիվս այլ հարցերի, նշվել է, որ 2022 թվականի հոկտեմբերին և 2023 թվականի մայիսին «Եվրամիության հովանու ներքո անցկացվող գագաթնաժողովներում Հայաստանը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի տարածքի մաս»։ Եվ չնայած, ինչպես նշվում է, Ռուսաստանը հարգում է «Հայաստանի ղեկավարության ինքնիշխան որոշումը», այն «կտրուկ փոխել է այն հիմնարար պայմանները, որոնց տակ ստորագրվել է նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը»։ ԱԳՆ-ն խորհուրդ է տվել անհապաղ «սկսել խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստումը Բաքվի և Երևանի միջև հիմնվելով նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների վրա»։ «Մենք պատրաստ ենք մոտ ապագայում Մոսկվայում կազմակերպել արտգործնախարարների եռակողմ հանդիպում քննարկելու ամենաբարձր մակարդակով պայմանավորվածությունների իրականացման ուղիները, այդ թվում խաղաղության պայմանագրի համաձայնեցման թեման»,- ասվում է նախարարության հայտարարության մեջ։ Բացի այդ, մատնանշվել է Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակի զարգացման «բացասական սցենարը», մտահոգություն է հայտնվել «ղարաբաղցի հայերի համար» հնարավոր դրամատիկ հետևանքների վերաբերյալ և կոչ է արվել Բաքվին «անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել Լաչինի միջանցքը ապաշրջափակելու համար»։
Բաքվում «տարակուսանքով և ափսոսանքով են ընկալվել ՌԴ ԱԳՆ-ի հայտարարությունը նշելով, որ այն չի համապատասխանում Դաշնակից համագործակցության մասին հռչակագրին, ինչպես նաև ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի «Ադրբեջանի, այդ թվում Ղարաբաղի տարածաշրջանի տարածքային ամբողջականությանը և ինքնիշխանությանը սատարելու մասին» ելույթներին։
«Հայաստանի վարչապետի կողմից Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի անբաժան մաս ճանաչելու համատեքստում անընդունելի են ՌԴ ԱԳՆ-ի փորձերը մեկնաբանելու և կասկածի տակ դնելու Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը», - ասված է նախարարության հաղորդագրությունում։
Երևանը պաշտոնապես չի մեկնաբանել ՌԴ ԱԳՆ-ի հայտարարությունը, փորձագիտական շրջանակները նույնպես որոշակի տարակուսանքի մեջ են։ Անակնկալ է առաջացրել «ԵՄ հովանու ներքո անցկացվող գագաթնաժողովներում Հայաստանի կառավարության կողմից Ղարաբաղի Ադրբեջանի մաս ճանաչելու մասին» նկատողությունը։ Անմիջապես հիշեցրել են 2020 թվականի դեկտեմբերի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությունը, որտեղ նա հստակորեն տարածաշրջանն անվանել էր «Ադրբեջանի Հանրապետության անբաժանելի մաս»: Հետևաբար, Երևանում ոչ ոք չի հասկացել, թե ինչն է այդպես «կտրուկ» փոխվել Երևանի կողմից այդ իրողության ճանաչմամբ, եթե Մոսկվան արդեն վաղուց է դա արել։ Դեռևս պարզ չէ, թե երբ երկու հանրապետությունների արտգործնախարարները երբ կայցելեն Ռուսաստանի մայրաքաղաք։ Մյուս կողմից, առկա է աշնանը կրկին Բրյուսել այցելելու Շառլ Միշելի հրավերը, որը ոչ մեկի մոտ մերժում չի առաջացրել։ Ընդհանուր առմամբ, ոչ Երևանը, ոչ Բաքուն բացահայտ դժգոհություն չեն հայտնել արևմտյան միջնորդների նկատմամբ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
