«Թուրքիան պատրա՞ստ է հանդես գալ Իրանի դեմ»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Զանգեզուրի միջանցքի բացման «գլխավոր խոչընդոտն» է անվանել Իրանը։ «Այս միջանցքի բացման և Նախիջևանի հետ այդ ճանապարհով Ադրբեջանի կապի հետ կապված մեր խնդիրն ոչ թե Հայաստանն է, այլ Իրանի դիրքորոշումը։ Եթե Իրանը դրական արձագանքեր այդ հարցին, ապա այսօր Թուրքիա-Ադրբեջան-Իրանը միմյանց կկապվեին ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհներով, և, միգուցե, Պեկին-Լոնդոն գիծը բացվեր»,- ասել է նա։
Զանգեզուրի միջանցքը Չինաստանի «Գոտի և ճանապարհ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի (ՄՏՄ) ծրագրի չափազանց կարևոր մասն է: Դրա գործարկումով Թուրքիան և Ադրբեջանը կվերածեն ոսկե կամուրջի Եվրոպայի և Չինաստանի միջև։ Ակնհայտ է, որ իր մրցակցին տարածաշրջանային առաջնորդության համար պայքարում Իրանը չի ցանկանում Թուրքիայի նման հզորացում։
Անկարան և Բաքուն կփորձեն 3+3 հարթակի միջոցով (Վրաստան-Թուրքիա-Ադրբեջան և Ռուսաստան-Հայաստան-Իրան) ներգրավել ՉԺՀ-ին Անդրկովկասի կարգավորման գործընթացներում: Թուրքիան և Ադրբեջանը, ոչ առանց պատճառի, ակնկալում են, որ Չինաստանը կաջակցի իրենց այս հարթակում, նախ որպես ՄՏՄ-ի մաս, որը շրջանցում է Ռուսաստանը, և երկրորդն Իրանին և Ռուսաստանին թույլ չտալու համար ամբողջությամբ իրականացնել Հյուսիս-Հարավ ՄՏՄ-ն, ինչը ծայրահեղ անբարենպաստ է Չինաստանի համար (քանի որ այն Իրանի և Ռուսաստանի միջոցով Եվրոպան կապում է Հնդկաստանի հետ, որը Չինաստանի աշխարհաքաղաքական մրցակցին է): Ըստ այդմ, այդ ամենը կփչացնի Չինաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի և Իրանի հետ։ Կարող է սկսվել առճակատում, որը կլինի ոչ միայն Անդրկովկասում, այլ նաև Կենտրոնական Ասիայում։ Դրանից շահում է Թուրքիան՝ Ռուսաստանի և Չինաստանի առճակատումը լրջորեն կթուլացնի ռուսների դիրքերը թյուրքական հետխորհրդային շրջաններում, և թուրքերը կփորձեն զբաղեցնել համապատասխան դատարկ խորշերը։ Թեհրանը հասկանում է այդ ամենը և դեմ է Զանգեզուրի միջանցքին։
Իրանի հարաբերությունները Թուրքիայի «կրտսեր եղբոր»՝ Ադրբեջանի հետ նույնպես գնալով սրվում են։ Հունիսի 23-ից Ադրբեջանը դադարեցրել է վիզաների տրամադրումն Իրանի քաղաքացիներին իր միջազգային օդանավակայաններում։ Հունիսի սկզբին Ադրբեջանը կոչ էր արել իր քաղաքացիներին չայցելել Իրան։ Ավելի վաղ Բաքուն պերսոնա նոն գրատա էր հայտարարել Բաքվում Իրանի դեսպանատան չորս աշխատակցի։ Իրանի արտգործնախարարությունը հայտարարել է, որ «Ադրբեջանի կառավարության նման պահվածքը հակասում է բարիդրացիության սկզբունքներին»։
Իրանն իր հերթին ուխտագնացության թույլտվություն չի տվել Զահեդան քաղաքի սուննի հոգևորական իմամ Մևլևի Աբդուլհամիդ Իսմայիլզեհին։ Հատկանշական է, որ Զահեդանը, որը Սիստան և Բելուջիստան նահանգի վարչական կենտրոնն է, համարվում է տարածաշրջանում հակակառավարական գործողությունների հիմնական կիզակետը, և իմամն ինքը հաճախ է քննադատում երկրի ներկայիս իշխանություններին ուրբաթօրյա քարոզներում։ Էրդողանի համար, ով իրեն ներկայացնում է որպես սուննի իսլամի պաշտպան, դա հիանալի առիթ է Իսլամական Հանրապետության դեմ հերթական մեղադրանքի համար, իսկ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի համար ընդգծելու, որ Իրանի իշխանությունները վարկաբեկում են իրենց քաղաքացիներին կրոնական և ազգային հողի վրա։
Սկսված ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների ֆոնին Իսրայելը նույնպես ակտիվացել է անընդհատ կրկնելով իրանական հարցի ուժային լուծման անհրաժեշտության մասին։ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն թուրք-իսրայելական հարաբերությունների ջերմացման ֆոնին փորձում է հանդիպել Էրդողանի հետ։ Եթե նման հանդիպում կայանա, ապա Իրանի թեման (շատ ակտուալ երկու կողմերի համար) անկասկած կդառնա հիմնականներից մեկը։
Հաշվի առնելով իրանա-իսրայելական և իրանա-ադրբեջանական հարաբերություններում աճող լարվածությունը (այստեղ, ընդհանուր առմամբ, թվում է, թե Բաքուն ամեն ինչ անում է Իրանի հետ ռազմական հակամարտության հասցնելու համար) և Թեհրանի նկատմամբ Թուրքիայի ոչ միանշանակ դիրքորոշումը, թվում է, թե Սպիտակ տունը միտումնավոր է սկսել բանակցությունները Թեհրանի հետ, որպեսզի Իսրայելին և Թուրքիային Իրանի հետ ռազմական հակամարտության մեջ մղի։ Փաստացի, Վաշինգտոնը չի պատրաստվում որևէ բան ստորագրել, բայց կազմակերպելով «արտահոսքեր» առ այն, որ ինքը պատրաստ է խոշոր զիջումների գնալ Թեհրանին, կստիպի Իսրայելին և Թուրքիային անհապաղ գործել մինչև պայմանավորվածությունների ձեռքբերումը։ Այդ ամենի նպատակը Մերձավոր Արևելքում վերահսկվող քաոս ստեղծելն է, հարվածը չինական «Գոտի և ճանապարհ» նախագծին և անկայունությունը Ռուսաստանի հարավային սահմաններում: Ի վերջո, ԱՄՆ-ը հաղթող է դուրս գալիս: Սակայն Թուրքիան ևս վնաս չի կրի: Մի կողմից, «արտաքին թշնամու» հզոր կերպար ստեղծելով, Էրդողանը կփորձի համախմբել ընտրություններից հետո պառակտված ազգն, իսկ մյուս կողմից կհեռացնի տարածաշրջանային մրցակցին և Ռուսաստանի պոտենցիալ դաշնակցին պանթուրքիզմի դեմ պայքարում։ Ուստի Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի շահերը հիմնական կետերում ներկայումս համընկնում են։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
