Փաշինյանը գերազանցում է Ալիևին. Քիշնև
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Քիշնևում, ավելի ճիշտ, մոլդովական Բուլբոակա գյուղում տեղի է ունեցել հնգակողմ հանդիպում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի մասնակցությամբ։ Անդրկովկասյան երկու հանրապետությունների ղեկավարների զրուցակիցներն են եղել Եվրոպական քաղաքական համայնքի երկրորդ գագաթնաժողովի շրջանակներում այնտեղ ժամանած Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցը և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը։ Հանդիպումը տևել է մոտ մեկուկես ժամ։ Թերևս հենց դա էլ Քիշնևի գագաթնաժողովի գլխավոր ինտրիգն էր։
Հիշեցնենք, որ մայիսի 14-ին Բրյուսելում կայացած եռակողմ հանդիպումից հետո Հայաստանի, Ադրբեջանի և Եվրոպական խորհրդի ղեկավարները պայմանավորվել էին հանդիպել Քիշնևում «հարաբերությունների կարգավորման գործում առաջ մղելու» և նույնիսկ հասնելով խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հասնելու համար։ Եվ թվում էր, թե ամեն ինչ դրան է գնում։ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը 86600 քառակուսի կիլոմետր տարածքով, ինչը ենթադրում է նաև Լեռնային Ղարաբաղի ընդգրկում։ Բաքուն իր հերթին ճանաչում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը նախկին Հայկական ԽՍՀ սահմաններում՝ 29,8 հազար քառակուսի կմ տարածքով: Նման կերպ վերանում է հայ-ադրբեջանական կարգավորման հիմնական խոչընդոտը։ Բայց այդ ամենը միայն բառերով։ Բրյուսելյան բանակցությունների փուլի արդյունքներից հետո Միշելը մատնանշեց Երևանի և Բաքվի ձեռք բերած «հստակ առաջընթացը», որը պետք է ամրապնդվի թղթի վրա, բայց Բրյուսելում դա տեղի չունեցավ։
Ավելի ուշ Մոսկվայում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ Փաշինյանի և Ալիևի հանդիպման և բանակցությունների ընթացքում ևս ոչինչ տեղի չունեցավ։ Ուստի որոշակի առաջընթացի հույսեր կապվեցին Ալիև-Փաշինյան երրորդ բարձր մակարդակի դիվանագիտական փուլի հետ։ Բայց կրկին ձախողում: Այս Էստաֆետային դիվանագիտությունն էլ ավելի արագ սկսեց զարգանալ։ Այդ առումով, եթե ոչ բոլորը, ապա հիմնական մասը ասված է Ադրբեջանի, Հայաստանի, Ֆրանսիայի և Գերմանիայի ղեկավարների հետ բանակցությունների արդյունքներով Միշելի հայտարարության մեջ. «Մենք պարզապես շատ արդյունավետ հանդիպում ունեցանք նախագահ Ալիևի, վարչապետ Փաշինյանի, Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի և Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցի հետ։ Մենք հնարավորություն ունեցանք շոշափելու բոլոր այն թեմաները, որոնք քննարկել էինք մայիսին Բրյուսելում՝ փոխկապակցվածությունը, անվտանգությունը և իրավունքները, սահմանների սահմանազատումը, խաղաղության պայմանագիրը։ Այս հանդիպումը լավ նախապատրաստություն էր հուլիսի 21-ին Բրյուսելում կայանալիք հաջորդ հանդիպման համար։ Սա նշանակում է, որ մենք քրտնաջան աշխատում ենք և մտադիր ենք աջակցել հարաբերությունների կարգավորման բոլոր դրական ջանքերին։ Ես նաև հայտարարեցի, որ մտադիր եմ հոկտեմբերի 5-ին Իսպանիայում կայանալիք Եվրոպական քաղաքական համայնքի հաջորդ հանդիպմանը հրավիրել նախագահ Ալիևին, վարչապետ Փաշինյանին, կանցլեր Շոլցին և նախագահ Մակրոնին։ Սա նշանակում է, որ մենք՝ ԵՄ-ի կողմից, կանենք ամեն ինչ՝ օգնելու, աջակցելու, հարաբերությունների կարգավորման հարցում ավելի մեծ առաջընթացի հասնելու համար»։
Ինչպես տեսնում եք, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները սրող բոլոր խնդիրները որոշակի ժամանակային ընդմիջումով տեղափոխվել են դիվանագիտական քննարկումների հարթություն, որը ձգձգվելու է գրեթե մինչև այս տարվա վերջը։
Բայց արդեն հիմա կարելի է միջանկյալ եզրակացություններ անել։ Ադրբեջանը հաղթեց ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում, բայց պարտվում է դիվանագիտության մեջ: Նրա գլխավոր սխալը այն է, որ նա համաձայնվել է բանակցային գործընթացը տեղափոխել արևմտյան հարթակներ, որտեղ Հայաստանն այն խճճում է նոր վիճելի հարցեր օրակարգ նետելով։ Ստեղծված իրավիճակում, այսպես կոչված Բաքվի կողմից տարվող բազմաուղղված դիվանագիտության պայմաններում նրա համար շատ դժվար կլինի անցնել ուժային սցենարի իրականացմանը, քանի որ դա կապված է միջազգային իմիջային լուրջ կորուստների հետ։
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա նա, առաջին հերթին, ժամանակ է շահում «որոշ աշխարհաքաղաքական տարածաշրջանային փոփոխությունների ակնկալիքով»։ Երկրորդ, հերթին ինչ էլ ասեն, բայց Փաշինյանին հաջողվում է միջազգայնացնել ղարաբաղահայության խնդիրը։ Բաքուն Ղարաբաղի հայերին տալիս է և՛ անվտանգության, և՛ իրավահավասարության երաշխիքներ որպես Ադրբեջանի Հանրապետության քաղաքացիներ, սակայն Երևանը շարունակում է մեղադրանքներ և հնարավոր կասկածներ հնչեցնել Ադրբեջանի իշխանությունների հասցեին։ Հետևաբար, խաղաղության պայմանագրի կամ ինչ որ միջանկյալ փաստաթղթի կամ նույնիսկ հռչակագիրի մասին բոլոր փաստարկները, որոնք օրինականորեն կֆիքսեն «բանակցությունների առաջընթացը» բարձրաձայնվում են միայն բանավոր շրջանակներում։
Ինչ վերաբերում է Արևմուտքին, որն արտաքուստ ցանկություն է դրսևորում հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները կարգավորելու, ապա նրան հաջողվում է Անդրկովկասում լարվածության օջախը պահպանել։
Եվ հետո: Այս շաբաթ պետք է հանդիպեն նաև Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի փոխվարչապետերը, որպեսի վերջնական տեսքի բերեն կապի ապաշրջափակման հարցերը: Հնարավոր է, որ դրա արդյունքների հիման վրա ձևավորվի փաստաթղթերի փաթեթ, որը կարգավորման կողմերին կտանի դեպի խաղաղություն։ Բայց ինչ որ բան ինձ հուշում է, որ նորից լինելու են միայն խոսքեր ու հայտարարություններ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
