Արորա Սանտոշ Կումարի. հայերն ու հինդուները նույն Աստծո զավակներն են
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Realtribune.ru-ն գրում է, որ ինչպե՞ս Հայաստանը դարձավ հնդիկ կնոջ հայրենիքը, ի՞նչ է պետք անել հայ-հնդկական հարաբերությունները զարգացնելու համար, ինչու՞ են հայերենում և հինդիում այդքան շատ նման արմատական բառեր: Realtribune.ru-ի այս և այլ հարցերին պատասխանել է հայերենով հինդի դասագրքի և քառալեզու բառարանի հեղինակ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Արորա Սանտոշ Կումարին։
Հարց.- Պատմեք ձեր կյանքի պատմությունը: Ինչպե՞ս հայտնվեցիք Հայաստանում։
Սանտոշ Արորա.- Ես հաղթեցի մրցույթում և հնարավորություն ստացա սովորել Խորհրդային Միությունում: Մրցույթը կազմակերպել էր Խորհրդային կանանց կոմիտեն։ 1974 թվականն էր։ Եկա Խորհրդային Միություն, մեկ տարի սովորեցի Վորոնեժի նախապատրաստական կուրսում, որից հետո մեզ ուղարկեցին Լենինգրադ։ Այնտեղ ավարտեցի համալսարանը, մագիստրատուրան, իսկ հետո ասպիրանտուրան։ Այնտեղ մնացի մինչև 1987 թվականը, ամուսնացա, ունեցա երկու երեխա և տեղափոխվեցի Հայաստան։
Հարց.- Դուք պնդում եք, որ հայերն ու հնդիկները մեկ ժողովուրդ են։ Ինչի՞ վրա են հիմնված այս եզրակացությունները:
Սանտոշ Արորա.- Այո, ես այդպես եմ կարծում: Միգուցե սա վարկած է, բայց բոլորը գիտեն, որ սկզբում կար մեկ մայրցամաք, որի վրա կար Եդեմի այգին։ Պարզապես բնական աղետների պատճառով՝ երկրաշարժեր, ցունամիներ, մարդիկ կորցրել են իրենց տներն ու տարածքները։ Մայրցամաքը բաժանվել է առանձին մասերի։ Բայց սկզբում բոլորն ապրում էին նույն հողի վրա, նույն տարածքում։ Եվ հենց որ գիրը հայտնվեց, մարդիկ սկսեցին գրել այս ամենի մասին։ Մենք ունենք հին ձեռագրեր։ Ապրելով Հնդկաստանում ես չգիտեի Հայաստանի գոյության մասին, գիտեի միայն, որ Խորհրդային Միությունը մի երկիր է, որտեղ աղքատ չկա, որտեղ բոլորն ունեն աշխատանք և տուն։ Հետաքրքիր դարձավ, քանի որ մենք Հնդկաստանում շատ աղքատներ ունենք, ոչ բոլորն ունեին ապաստան և սնունդ: Հայի հետ ամուսնանալուց հետո տեղափոխվեցի Հայաստան։ Այդպես ես ճանաչեցի Հայաստանը, ինձ շատ հետաքրքրեց, սկսեցի ուսումնասիրել հայ ժողովրդի պատմությունը։ Ես շատ գրականություն կարդացի ու սիրահարվեցի այս ժողովրդին հասկանալով, որ նրանք իմն են։ Հայաստանը, ինչպես Հնդկաստանը, երբեք ոչ մեկի վրա չի հարձակվել, միայն պաշտպանվել է։ Եվ իմ մասնագիտության ուժով ես շատ եմ վերլուծել լեզուների նմանությունը։ Ես գտա շատ բաներ, որոնք ինձ դրդեցին շարունակել սովորել: Նույն արմատով բառերը շատ են, ու ես երեխայիս նման ուրախանում եմ յուրաքանչյուր նոր բառից։ (Ծիծաղում է) Մենք օտար չենք: Մենք նույն Հայր-Աստծո զավակներն ենք։
Հարց.- Ո՞րն է քո գրած բառարանը:
Սանտոշ Արորա.- Ոչ թե բառարան, այլ ազգակիցների ցուցակ: Ես գրել եմ հինդի դասագիրք հայախոս բնակչության համար։ Այն արդեն հրապարակված է։ Բացի այդ, մի շարք գրքեր արդեն պատրաստ են տպագրության, սակայն ֆինանսավորման հետ կապված խնդիրներ կան։ Կարծում եմ, որ աշխատանքը չպետք է դադարի, քանի որ ամեն օր ավելի ու ավելի շատ ապացույցներ կարելի է գտնել, որ մենք մեկ ժողովուրդ ենք։ Ես նոր եմ ժամանել Հնդկաստանից։ Ցավոք, Դելիում հայկական համայնք չկա, կա քաղաքներում։ Այսպիսով, Ագրայում ես գտա մի գերեզմանոց, որը կառուցվել է հայերի կողմից 16-րդ դարում։ Երկար փնտրեցի, բայց արխիվում ոչինչ չգտա, բայց հետո ընկերներիս միջոցով հայտնաբերեցի այդ գերեզմանատունը, այն կոչվում է Հռոմի կաթոլիկ գերեզմանատուն։ Բայց հիմա աղետի ենք ականատես լինում, քանի որ հին թաղումների տեղում նորերն են ավելանում։ Այսպիսով, հայերի նախնիների մասին տեղեկությունները կորչում են։ Իսկ շատերը հնարավորություն չունեն գալ իրենց հարազատների շիրիմներին։ Գերեզմանոցից բացի կա Մաթուր (մատուռ)։ Նույնը վերաբերում է Կալկաթա քաղաքին, որտեղ թաղված է Մեսրոպ Սեթը, ով գրել է անգլերեն «Հայերը Հնդկաստանում» գիրքը։ Տեղի բնակիչներն ապրում են մոտակայքում և բացարձակապես չեն մտածում տարածքի մասին, աղբ են նետում գերեզմանոց։ Ինձ ցավ է պատճառում դրան նայելը: Դա հուշարձան է, որը պետք է պահպանվի։
Հարց.- Ի՞նչ է պետք անել հայ-հնդկական հարաբերությունները զարգացնելու համար:
Սանտոշ Արորա.- Իմ կարծիքով, հարաբերություններն ավելի լավ են կառուցվում, երբ երիտասարդները հասկանում են միմյանց: Մշակույթ, սպորտ, կրթություն: Հայաստանն ունի մեծ թվով ուսանողներ Հնդկաստանից։ Նրանք սովորում են բժշկական դպրոցներում։ Իմ ցանկությունն է, որ նրանք ուսումնասիրեն հայոց լեզուն և պատմությունը։ Դա կբերի նրան, որ մարդիկ, իմանալով լեզուն ու մշակույթը, ավելի լավ կզգան միմյանց, հետո կհասկանան ու կհամագործակցեն։ Կարծում եմ, որ հնդիկները պետք է անպայման սովորեն հայկական բուհերում։ Երկու երկրներում էլ պետք է զարգացնել զբոսաշրջությունը, դրա համար անհրաժեշտ է պարզեցնել հաղորդակցությունները։ Դելի-Երևան ուղիղ չվերթը պարտադիր է։ Դա պետք է մանրամասնորեն արվի: Ես հիմա ընդհանուր տերմիններով եմ խոսում։ Բացի այդ, պետք է որդեգրել հնդիկ ժողովրդի փորձը գյուղատնտեսության, անասնապահության ոլորտում, մասնագետներ բերել Հայաստան և հակառակը։ Փորձի փոխանակումը շատ կարևոր է։ Հայկական սփյուռքը հսկայական է, բայց հնդկականը ավելի մեծ է։ Եթե նրանք միասնական լինեն, եթե համագործակցեն, եթե իրենց նպատակները նույնն են, ապա մենք կդառնանք շատ ուժեղ դաշնակիցներ։ Եթե սփյուռքի հարցը լուծվի, ապա բոլոր նախկին խնդիրները, որ բարձրաձայնել եմ, ինքնաբերաբար կլուծվեն։ Ինձ համար դա շատ կարևոր է։ Աշխատում եմ 1975 թվականից, և, ցավոք, հայերեն գրականություն չկա, թարգմանություններ չկան։ Ես դա անում եմ, բայց հնդաբանության ֆակուլտետում քիչ հայ ուսանողներ ունենք, քանի որ այս մասնագիտությունն ապագա չունի։ Եթե նրանց համար աշխատատեղեր ստեղծվեն, ապա շատերը կգան սովորելու։ Ես գրքեր տպելու կարիք ունեմ, շատ նախագծեր ունեմ, ուղղակի տպագրության համար ֆինանսավորում է պետք: Ես իմ աշխատանքի դիմաց ոչինչ չեմ խնդրում: Ես պատրաստ եմ երկու երկրների համար էլ աշխատել, միայն թե գրքեր տպագրվեն։ Դա անհրաժեշտ է և՛ Հայաստանին, և՛ Հնդկաստանին։ Ես երախտապարտ եմ Հնդկաստանի կառավարությանը հինդի դասագրքի հրատարակմանն աջակցելու համար։ Ուսանողներին անհրաժեշտ են ձեռնարկներ, բառարաններ, դասագրքեր, անթոլոգիաներ: Դա լավ թարգմանիչներ է պահանջում։ Մի անգամ ինձ հարցրին, թե ի՞նչ պետք է անել, որ հայերի թիվը շատանա։ Ես պատասխանեցի. «Բոլոր երկրներում անվճար դասավանդեք հայոց լեզուն և հայ ժողովրդի պատմությունը»։
Հարց.- Ի՞նչ է քեզ համար Հայաստանը, և ո՞րն է նրա նպատակը։
Սանտոշ Արորա.- Ես այսպես կասեմ: Ես չեմ զգում, որ հայ չեմ, ես Հայաստանի մի մասն եմ։ Ես անկեղծորեն սիրում եմ հայ ժողովրդին, ուզում եմ տեսնել նրան երջանիկ ու ժպտերես։ Ես ինքս դժվար ճանապարհ եմ անցել, մնացել երեխաների հետ փողոցում, տեսել տարբեր մարդկանց, բայց չեմ դադարել սիրել այս երկիրն ու ժողովրդին, ինչ էլ որ արել են։ Եվ այդ սերը Հայաստանի հանդեպ եկել է պատմության ուսումնասիրությամբ։ Ես առանձնահատուկ սեր ունեմ հայ կանանց նկատմամբ, խոնարհվում եմ նրանց առաջ, շատ բան եմ սովորել նրանցից։ Վստահ եմ, որ եթե Հայաստանը միավորվի այնպիսի մեծ երկրի հետ, ինչպիսին Հնդկաստանն է, և գործեն միասին, ապա, ձեռք բերելով վեդայական իմաստություն, կգնան բնության ճանապարհով, կփոխվեն մտքերը, խոսքերը և գործերը։ Մենք պետք է վերջապես հասկանանք, որ մենք ունենք մեկ Հայր, մեկ Աստված, և մենք նրա զավակներն ենք: Պետք է ընդունել դա և ցույց տալ այն հատկությունները, որոնք եկել են Նրանից՝ խաղաղություն, սեր, կարեկցանք, գիտելիքի ձգտում, ուրախություն: Եթե մենք սնվենք Նրա էներգիայով և դրականորեն գործենք, մենք հաջողության կհասնենք: Չեմ կասկածում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
