Հայաստան և Ադրբեջան. Փաշինյանն ու Ալիևը միասի՞ն են «խաղում», թե՞ սպասում են, թե ով, ում և երբ «կգցի»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru–ն գրում է, որ երբ ԱՄՆ–ի միջնորդությամբ Ադրբեջան-Հայաստան վաշինգտոնյան անհաջող դիվանագիտական մարաթոնից հետո տեղեկություններ եղան, որ Եվրամիության խորհուրդը Բրյուսելում նախապատրաստում է հակամարտող կողմերի գագաթնաժողով արդեն նախագահ Իլհամ Ալիևի և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մակարդակով՝ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի և Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցի մասնակցությամբ, պարզ դարձավ, որ Արևմուտքը ձգտում է ամեն գնով իր «գրկում» պահել Բաքվին և Երևանին, որպեսզի թույլ չտա Մոսկվային իր ձեռքը վերցնել երկու երկրների հարաբերությունների կարգավորման նախաձեռնությունը։
Արտաքնապես դա շրջանակված է «Անդրկովկասում խաղաղություն ապահովելու» ցանկության մասին լավ հայտարարություններով, սակայն իրականում, ինչպես նշվում է ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական հայտարարության մեջ, «միակողմանի քայլերի գործընթաց է, որը խախտելով Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների եռակողմ հայտարարության հիմնական դրույթները տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման, հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման գործընթացի մեկնարկի և խաղաղության պարամետրերի համաձայնեցման համար Ռուսաստանի մասնակցությամբ բանակցությունները խաթարում է»։
Խարդավանքն այստեղ այն է, որ օբյեկտիվորեն իրադարձությունների նման ընթացքը կարող է ձեռնտու լինել Հայաստանին, որը պարտվելով ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում, ձգտում է հաջողության հասնել դիվանագիտական դաշտում։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա նրա քաղաքականությունը կառուցված է ինչ որ արդիականության ոճով։ Կամ Ալիևը հրաժարվում է Մակրոնի միջնորդությունից Փարիզի գործողություններում տեսնելով «նենգ դավադրություն» հօգուտ Երևանի։ Իսկ հիմա, կարծես թե, նա Ֆրանսիայի հետ մերձեցման քաղաքականություն է վարում ու միանում հայկական «տարբեր կենտրոնների հետ խաղալու» մարտավարությանը։ Սա խոսում է այն մասին, որ կողմերի միջև կա ինչ որ «խաղաղության օրակարգ», որի ռազմավարությունը կա՛մ մշակված չէ, կա՛մ հրապարակայնորեն չի հայտարարվում։ Եվ, իհարկե, դա հակասում է մոսկովյան օրակարգին, քանի որ հակառակ դեպքում անհնար կլիներ երկխոսությունը արևմտյան հարթակներում։ Ելնելով դրանից թվում է, թե Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան դիրքերի թուլացման ֆոնին ադրբեջանա-հայկական կարգավորման պատրվակով Մեծ Սևծովյան-կասպյան տարածաշրջանում ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի նկատելի ակտիվացումը կապված է. ավելի կոնկրետ նպատակների հետ, որոնց թվում որոշիչ չէ Բաքվի էներգետիկ գործոնը։
Նրանց համար այս փուլում գլխավորը Ռուսաստանից Ադրբեջանի և Հայաստանի հեռավորությունն ապահովելն է՝ նրա «2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ պայմանավորվածությունները չկատարելու անկարողության» մեղադրանքներով։ Միևնույն ժամանակ, դժգոհությունը, ըստ երևույթին ոչ պատահականորեն, արձանագրվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին լարվածության բռնկումներին Կրեմլի արձագանքի համատեքստում, երբ կողմերից մեկը կամ գուցե անգամ երկուսը միասին խաղում են իրավիճակը սրելու վրա։ Գումարած Իրանի բացասական արձագանքը ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի արդյունքներին և ԱՄՆ դրական վերաբերմունքը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը։
Այդ ամենը տարածաշրջանը դարձնում է ևս մեկ հավանական հարթակ Արևմուտքի և ոչ միայն Ռուսաստանի հետ լայն աշխարհաքաղաքական առճակատման համար։
Լուրջ նշաններ կան, որ Արևմուտքը նպատակ ունի փոխել տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը, որը մինչ այժմ հիմնված է Ղարաբաղում ռուս զինվորականների ներկայության և ՀԱՊԿ-ին Հայաստանի անդամակցության վրա։ Ավելին, Բաքվի և Երևանի միջև արևմտյան տարբերակով առաջարկվող խաղաղության պայմանագիրը, նույնիսկ եթե այնտեղ որոշվի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը, կարող է պաշտոնապես զրկել Ռուսաստանին Անդրկովկասում իր ռազմական ներկայությունը բացատրող գործնական փաստարկներից։
Բայց դա ամենևին չի նշանակում, որ ժամանակն այժմ աշխատում է Ադրբեջանի և Հայաստանի օգտին։ Նրանք հայտնվում են ռազմավարական շահերի բախման էպիկենտրոնում, և դա ոչ միայն ավանդական արտաքին դերակատարների, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան, այլ նաև ԵՄ-ի, ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի, որոնք վերջերս աճող հետաքրքրություն են ցուցաբերում գործընթացների նկատմամբ, սակայն հաշվի առնելով Չինաստանի աճող ազդեցությունը։ Դա ԵՄ-ի էներգետիկ անվտանգության ադրբեջանական հարցը բերում է երկրորդ կամ երրորդ դիրքի, քանի որ ավելի կարևոր են համաշխարհային առևտրի ենթադրյալ խաչմերուկում նոր անդրազգային սպառնալիքները, խոսքը չինական «Մեկ գոտի-մեկ ճանապարհ» և ռուսական «Հյուսիս-Հարավ» նախագիծերի մասին է: Այդ նախագծերը կասեցնելու համար Արեւմուտքին պետք չէ խաղաղություն Անդրկովկասում։
Այսպիսով, Անդրկովկասում զարգանում է երկու գործընթաց՝ Ռուսաստանի առաջարկած Հյուսիս-Հարավ ինտեգրացիոն նոր մոդելը և տարածաշրջանում առճակատման արևմտյան սցենարը, որը փոխում է Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքական բնույթը և հանգեցնում դրա մասնակիցների ընդլայնմանը։ Բայց հիմա Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի աշխարհաքաղաքական առճակատումը ակնհայտորեն դրսևորվում է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կարգավորման գործընթացում։ Սպասենք և կտեսնենք, թե ինչ կլինի հետո:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
