Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը ցրել են ամբողջ աշխարհով. Երևանն ու Բաքուն տարբեր մայրաքաղաքներում են հղկում երկկողմ համաձայնագիրը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Kommersant.ru-ն գրում է, որ մայիսի 4-ին Վաշինգտոնում ավարտվել է Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարներ Ջեյհուն Բայրամովի և Արարատ Միրզոյանի բանակցային մարաթոնը։ Քննարկումները, որոնց մասնակցում էին ամերիկացի դիվանագետները, այդ թվում Պետդեպարտամենտի ղեկավար Էնթոնի Բլինկենը, կենտրոնացած էին Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի վրա, որը պետք է վերջ դնի հարևան երկրների միջև տասնամյակների արյունալի թշնամանքին:
Մայիսի 1-ին Վաշինգտոնում մեկնարկած հայ-ադրբեջանական բանակցությունները ԱՄՆ-ում և Ռուսաստանում տարբեր կերպ են մեկնաբանվել։ Մոսկվայում չոր, Վաշինգտոնում հուսադրող։
«Բանակցություններն ընթանում են առանց Ռուսաստանի, այլ երկրների մասնակցությամբ։ Ըստ այդմ, անհրաժեշտ է անմիջականորեն մասնակիցներից հետաքրքրվել այնտեղ կատարվող ընթացքով։ Հավանաբար, վերջում, երբ համապատասխան հայտարարություններ արվեն ու յուրաքանչյուր երկիր բարձրաձայնի, այդ ժամանակ հնարավոր կլինի տպավորություն ստեղծել։ Թերևս դա մեզ մեկնաբանելու իրավունք կտա։ Բայց դա կլինի ավելի ուշ: Մենք հավատարիմ ենք մնում Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների 2020-2022 թվականներին ընդունված եռակողմ հայտարարությունների բոլոր դրույթների կատարմանը»,- մայիսի 3-ին կայացած ճեպազրույցում ասել է ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան։
Իսկ ԱՄՆ ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը մայիսի 4-ին թվիթերում գրել է. «Մենք ողջունում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջընթացը բանակցություններում և աջակցում ենք երկխոսության շարունակմանը։ Կայուն և արդար համաձայնագիրը երկու երկրների և ողջ տարածաշրջանի համար հնարավորությունների բացման բանալին կլինի»: Բանակցությունների արդյունքում պետքարտուղարության ղեկավարն ասել է, որ կողմերը «շոշափելի առաջընթաց են գրանցել տևական խաղաղության համաձայնագրի կնքման ուղղությամբ»։ Ըստ նրա համաձայնագիրը «տեսադաշտում է, հասանելի է»։
Կոնկրետ թե ինչ տարբերություններ կան մոտեցումներում, ասել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը. «Մինչ օրս հնարավոր չի եղել համաձայնության գալ այնպիսի տեքստային ձևակերպումների շուրջ, որոնք հստակ կնշեն, որ Ադրբեջանը ճանաչում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը՝ 29,8 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածքով։ Դեռևս անորոշ է Լեռնային Ղարաբաղի հայերի անվտանգության և իրավունքների ապահովման մեխանիզմը, ինչպես նաև Ստեփանակերտ-Բաքու երկխոսության ձևաչափը, որը, մեր կարծիքով, պետք է տեղի ունենա միջազգային մեխանիզմի շրջանակներում»:
Վաշինգտոնում բանակցություններից հետո պարոնայք Բայրամովը և Միրզոյանը հանդիպում կունենան Մոսկվայում։ Երկու նախարարներն էլ ծրագրում են թռչել Ռուսաստանի Դաշնություն, որը չի պատրաստվում զիջել միջնորդի իր դերը։ Բանակցությունների ժամկետը դեռ համաձայնեցված չէ։
Մինչդեռ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ով վերջերս այցելել էր Շուշա (մինչև 2020 թվականը, այդ քաղաքը վերահսկվում էր չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կողմից), ասել է. «Կարծում եմ, որ երկու երկրների միջև ուղիղ բանակցությունները ավելի օգտակար և անհրաժեշտ կլինեն։ Կարծում եմ, որ մենք պետք է շարունակենք շարժվել այդ ուղղությամբ, եթե, իհարկե, Հայաստանը նույնպես պատրաստ լինի դրան»։
Ընդ որում, ամերիկյան կողմը երբեք չի հիշատակել Ղարաբաղի շուրջ ստեղծված իրավիճակը, որտեղ իրավիճակը փոխվել է այն բանից հետո, երբ Բաքուն Լաչինի միջանցքում իր անցակետն է տեղադրել։ Այդ քայլը թույլ է տվել Ադրբեջանին իրական վերահսկողություն ձեռք բերել այն տարածքների վրա, որոնք նա չէր կարող ենթարկել իրեն 2020 թվականի պատերազմից հետո։ Պետք է ասել, որ Մոսկվան նույնպես այդ թեմայի վերաբերյալ իր մեկնաբանություններում չի հիշատակում Լաչինը։
Համենայնդեպս, հայ և ադրբեջանցի նախարարների վաշինգտոնյան բանակցությունները խաղաղ համաձայնագրի տեքստի վերաբերյալ վերջնական համաձայնության չի հանգեցրել։ Դա Մոսկվային դիվանագիտական մանևրելու տեղ է թողնում: Դրա համար կա ժամանակավոր միջանցք։ Մի շարք լրատվամիջոցներ արդեն հայտնել են, որ Իլհամ Ալիևի և Նիկոլ Փաշինյանի հաջորդ հանդիպումը կարող է կայանալ հունիսի 1-ին Քիշնևում, որտեղ կանցկացվի Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
