Փարիզը նոր խաղ է սկսում Անդրկովկասում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Ֆրանսիայի արտգործնախարար Քեթրին Կոլոնայի այցն Անդրկովկասի երկրներ մնում են առեղծվածային, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ այս այցերի նպատակների մասին հարցին պատասխան չկա։ Բաքվում նրա հայտնվելը դիտարկվել է միայն այն տեսանկյունից, որ Ֆրանսիան հավակնություններ ունի միջնորդի դեր ստանձնել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հարցում։ Բայց այն բանից հետո, երբ 2022 թվականի նոյեմբերին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ Ֆրանսիան չի կարող մասնակցել Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղ գործընթացին, պարզ է, որ այս սցենարից ոչինչ չի ստացվի։ Բացի այդ, Թբիլիսիում Կոլոնան կոչ է արել Վրաստանին շարունակել հայ-ադրբեջանական հակամարտության խաղաղ կարգավորման միջնորդական գործընթացը։
Իրոք, Վրաստանը բազմիցս է հանդես եկել որպես միջնորդ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Մասնավորապես, 2021 թվականի հունիսին Վրաստանի միջնորդությամբ Ադրբեջանը Հայաստան է տեղափոխել 15 զինվորականի, իսկ Երևանը Բաքու է ուղարկել ականապատ դաշտերի քարտեզներ։ Միջնորդության մեկ այլ օրինակ էր 2022 թվականի հուլիսի 16-ին Թբիլիսիում Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը։
Ինտրիգը այլ տեղ է: Վերջերս ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Վեդանտ Պատելը հայտնել էր, որ Սպիտակ տունը ակտիվորեն զբաղվում է Երևանի և Բաքվի միջև բանակցությունների կազմակերպմամբ, և որ մայիսին պատրաստվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների նոր հանդիպումը Վաշինգտոնի միջնորդությամբ։ Միաժամանակ ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան է հայտնել, որ կողմերը պայմանավորվել են նաև Մոսկվայում Բաքվի և Երևանի ԱԳ նախարարների միջև եռակողմ բանակցություններ վարել։ Ճիշտ է, այդ հանդիպման ժամկետները դեռ որոշված են։ Հետևաբար, քիչ հավանական է, որ Կոլոնան կերտում է ֆրանսիական մեկ այլ բանակցային հարթակ ստեղծելու գաղափարը, թեև չի կարելի բացառել, որ նա հող է փնտրում ԵՄ-ի մասնակցությամբ միջնորդական բանակցությունների համար, այն է վերակենդանացնել բրյուսելյան ձևաչափը, որը կանգ էր առել հայ-ադրբեջանական սահմանին Տեղ գյուղի մոտ տեղի ունեցած զինված միջադեպից հետո։
Արդյունքում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև բանակցային գործընթացը ընդհատվել է։ Սա առաջին հերթին։ Երկրորդ հերթին չկա հստակ պայմանավորվածություն այն հարթակի վերաբերյալ, որի շուրջ բանակցությունները պետք է շարունակվեն։ Մինչև 2023 թվականի սկիզբը թվում էր, թե Բրյուսելն է պատրաստվում դառնալ նման հարթակ, և պայմանագիրը կստորագրվի։ Բայց ոչինչ չստացվեց: Բայց ստացվեց այլ բան: Մինչև 2022 թվականի աշունը Մոսկվայի մասնակցությամբ ինտենսիվ բանակցություններ էին ընթանում Բաքվի և Երևանի միջև տարբեր հարցերի շուրջ, կողմերը ստեղծել են սահմանների սահմանազատման հարցերով հանձնաժողով, Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Հայաստանի փոխվարչապետների մակարդակով ստեղծված եռակողմ հանձնաժողովի նիստերում քննարկվել են խնդիրների լայն շրջանակներ։ Ե՛վ բանակցողները, և՛ փորձագետները հայտարարեցին զգալի առաջընթացի մասին։ Բայց կողմերի բանակցություններից հետո, որը վարում էր Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելը, որին միացավ նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, բացասական ուղղությամբ տեղաշարժ արձանագրեց, և դա ընդունվեց Բաքվի և Երևանի կողմից։ Այն ժամանակ Մակրոնը հաղթեց, թեև ավելի ուշ մի կողմ քաշվեց:
Այժմ Վաշինգտոնն ու Մոսկվան են ակտիվություն ցուցաբերում հայ-ադրբեջանական պայմանավորվածություններին իրենց մասնակցության հարցում։ Բայց նրանք ունեն տարբեր մոտեցումներ և դիվանագիտական գործողությունների մեթոդներ։ Միացյալ Նահանգները կարծում է, որ Ադրբեջանն ու Հայաստանը պետք է «գտնեն խաղաղության իրենց ճանապարհը՝ առանց միջնորդների»։ Տեսականորեն դա բանակցային գործընթացում ուղղված է թե՛ եվրոպական, թե՛ ռուսական մասնակցության նվազագույնի հասցնելուն կամ վերացումը։ Արդյունքում երրորդ հերթին կարելի է ասել, որ Կոլոնան Անդրկովկաս կատարած այցի ժամանակ չի խաղացել ամերիկյան կողմից։
Այդ դեպքում ինչո՞ւ նա թռավ Անդրկովկաս։ Բոլոր ցուցումներով, Կոլոնան տարածաշրջանում դիվանագիտական հետախուզություն է իրականացրել, նախքան որևէ կարևոր որոշում կայացնելը: Փարիզն այլևս չի թաքցնում այն փաստը, որ ձգտում է Անդրկովկասում իրեն նշանակել որպես արտաքին ազդեցիկ խաղացող, անել այն, ինչից նախկինում խուսափում էր։ Միաժամանակ Մակրոնը որոշել է խաղադրույք կատարել Հայաստանի, ավելի ճիշտ՝ ԼՂ հիմնախնդրի խնդրի իր շահերից ելնելով օգտագործման վրա։ Խաղալ արժե: Եթե, օրինակ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջոցով ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ, բայց առանց Ռուսաստանի, առաջ մղվի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի գաղափարը, այդ դիրքորոշումը առաջին պլան մղվի: Այնուհետև հնարավոր կլինի ոչ միայն արգելափակել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի պայմանագրի բազմաթիվ դրույթների իրականացումը, այլ նաև վերադառնալ Անդրկովկաս։
Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն առաջարկել էր ՆԱՏՕ-ի ստորաբաժանումների, մասնավորապես ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի զինվորականների, ռուսական զորքերի մասնակցությամբ խաղաղապահ կոնտինգենտի նոր ձևաչափի ներդրում։
«Հակամարտությունների կարգավորման» նման սխեման օրակարգ մտցնելը քաղաքական և դիվանագիտական մակարդակով միանգամայն իրատեսական է։ Առայժմ կոնկրետ արդյունքներն անիրատեսական են թվում, սակայն Փարիզին դրանք այս փուլում պետք չեն։ Ավելին, խաղաղության պայմանագրի նախագծում, որը միմյանց ուղարկել են Երևանն ու Բաքուն, խոչընդոտներ կան։ Դա Ղարաբաղի հայության ապագան է։ Փաստորեն, Ադրբեջանի դիրքորոշումն այն է, որ Հայաստանը չպետք է որևէ մասնակցություն ունենա և նույնիսկ չպետք է բարձրաձայնի այն մասին, թե ինչ պետք է լինի Ղարաբաղում։ Մյուս կողմից, Երևանը կարծում է, որ հայերի ճակատագիրի հանդեպ Երևանի իշխանությունը չի կարող լինել բացարձակ անտարբեր:
Եվ այստեղ հարցը միայն որոշ ձևակերպումների մեջ չէ: Նկատի ունենք այն, որ օբյեկտիվորեն կան պայմաններ տարածաշրջանային նոր քաղաքական լարվածության համար, և Մոսկվային ու Բաքվին կարող է հանձնարարվել փորձել անցնել կառուցվող պատնեշի վրայով։ Պարադոքսն այն է, որ Բաքուն և Երևանը փորձում են օգտվել սահմանին առկա բարդություններից, բայց ճշմարտությունն այն է, որ դա շանսեր է ստեղծում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեության վերսկսման, և հետխաղաղության նոր համաժողովի անցկացման, միջնորդական նոր մանդատների տրամադրման առաջարկների ի հայտ գալու համար։ Եթե անգամ նման առաջարկը չանցնի, այն իրավիճակը կպահի անորոշության մեջ ստեղծելով նոր աշխարհաքաղաքական իրողություններ։ Եթե Փարիզին դա հաջողվի, ապա տարածաշրջանում նրա ագրեսիվ դիվանագիտությունը կարելի է հաջողված համարել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
