«Լեռնային Ղարաբաղ. Բաքվի ու Երևանի վաշինգտոնյան բանակցություններում ինչ որ բան այն չի եղել»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ ԱՄՆ-ի Վաշինգտոնի արվարձանում, 2022 թվականի սեպտեմբերից ի վեր առաջին անգամ ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենի միջնորդությամբ բանակցություններ են տեղի ունեցել Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Արարատ Միրզոյանի և Ջեյհուն Բայրամովի միջև խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստման շուրջ։ Այստեղ ինտրիգը կայանում է նրանում, որ ընդամենը մեկ օր առաջ ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտարարել էր նույն ձևաչափով Ռուսաստանի մասնակցությամբ հայ-ադրբեջանական բանակցությունների մասին։ Ուստի իրադարձությունները զարգացել են աննախադեպ դիվանագիտական դրամատուրգիայի ժանրով, երբ Բաքուն և Երևանը, ինչպես ռուսական հեքիաթում է լինում, ընտրության առաջ են կանգնել՝ շարժվել դեպի ձախ, թե՞ աջ։ Եվ դա արվել է նրանց կողմից. նրանք գնացել են ձախ՝ դեպի ԱՄՆ։ Եվ դա տարբեր պատճառներով: Ջեյմսթաուն հիմնադրամի խորհրդի անդամ և Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Մեթյու Բրայզան այդ ամենը ուրվագծել է հետևյալ գծապատկերում: Ադրբեջանի հետ ընդունելի քաղաքական տարբերակով խաղաղության պայմանագիր նախապատրաստելու և ստորագրելու համար Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը արևմտահայ սփյուռքի ուժն ու ազդեցությունն է դրել ամերիկյան դիվանագիտության կշեռքին։ Իր հերթին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նույնն արել է իր էներգետիկ հնարավորությունների հետ՝ գրեթե ողջ Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովման առումով։ Բրայզայի խոսքով ամերիկացիների համար էլ նման սխեմայի խայծն այն է, որ Ռուսաստանը «դուրս է բերվել միջնորդական խաղից»։
Ինչպես այդ առնչությամբ վկայակոչելով Ադրբեջանի ղեկավարության աղբյուրները հայտարարել է Բաքվի փորձագետ, պրոֆեսոր Գաբիլ Հուսեյնլին «Վաշինգտոնի Միրզոյան-Բայրամով բանակցությունների արդյունքներով հնարավորություն ընձեռնվեց հաստատել այն «ճանապարհային քարտեզը», որը ուրվագծվեց ԱՄՆ-ի կողմից Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունների կառուցման գործում իրադարձությունների ընթացքի վրա Ռուսաստանի ազդեցությունը առավելագույնս նվազագույնի հասցնելով։ Նրա կարծիքով հենց այդ համատեքստում է կազմվել խաղաղության պայմանագրի նախագիծը, որի որոշ դրույթներ քննարկվել են Վաշինգտոնում։ Պատահական չէ, որ բանակցությունների ընթացքում Բլինկենը հեռախոսով կապ է հաստատել Փաշինյանի և Ալիևի հետ։
Բայց երբ վկայակոչելով դիվանագիտական աղբյուրները արևմտյան լրատվամիջոցներում տեղեկատվության արտահոսք հայտնվեց, որ «Միրզոյան-Բայրամով բանակցությունները կարող են տևել մի քանի օր», պարզ դարձավ, որ ինչ որ բան այն չէ կամ սխալ է ընթանում։ ԱՄՆ-ի համար Լաչինում անցակետ բացելու Ադրբեջանի որոշումը անակնկալ է եղել, Ալիևը Բլինկենի հետ հեռախոսազրույցում հրաժարվել է վերանայել իր որոշումը, ինչը վկայում է ամերիկյան դիվանագիտության ճգնաժամի մասին։ Այնուհետև տեղեկություններ եղան շփման գծի երկայնքով փոխհրաձգությունների մասին, ինչն էլ ավելի նվազեցրեց ԱՄՆ-ի մանևրելու հնարավորությունը:
Փորձագետների կարծիքով, խաղաղության պայմանագրի կոնկրետ մանրամասները, մասնավորապես, Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, քննարկելու փոխարեն, ԱՄՆ-ն ստիպված է եղել ուշադրությունը բևեռել տարածաշրջանի անվտանգության խնդիրների վրա։ Եվ ի հայտ է եկել, այսպես կոչված, «Բաքվի ֆոնը»։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հաստատել է «Հայաստանի տարածքային պահանջների» փաստը։ Եվ հանկարծ Բաքվում որոշել են հետ կանչել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան եռակողմ համաձայնագիրը։ Ինչպես 1939 թվականին ասել է Իոսիֆ Ստալինը, «երբ քաղաքականության մեջ ձախ ես գնում, միշտ աջ ես հասնում»:
Ի՞նչ է լինելու հաջորդիվ: Բլինկենի միջնորդությամբ Միրզոյան-Բայրամով վաշինգտոնյան բանակցությունները ցույց են տալիս, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը ոչնչացնելու փորձերը չեն տալիս ակնկալվող արդյունքները և չեն փոխում տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը։ Սա առաջին հերթին։ Երկրորդ հերթին այսպես թե այնպես, անհնար է խուսափել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի խնդրից։ Այդ համատեքստում արժե հիշել Ռուսաստանի դիրքորոշումը, որը բազմիցս է արտահայտվել տարբեր դիվանագետների ու պաշտոնյաների կողմից, այն է կարգավիճակի հարցը պետք է թողնել ապագա սերունդներին։ Երրորդ հերթին հակամարտող կողմերից մեկը դիվանագիտական ասպարեզում պարտություն է կրում և թղթի վրա չի կարողանում հասնել իր ուզածին։ Ուստի արևմտյան դիվանագիտական հարթակներում բոլոր գործընթացները քաղաքական բուտաֆորիաներ են։ Չորրորդը այն է, որ ստեղծված իրավիճակում Ռուսաստանին անհրաժեշտ է վերափոխել քաղաքական շեշտադրումները, և առաջնահերթ սեփական շահերի ոլորտում, այլ ոչ թե պարզապես զգուշացնել հակամարտող կողմերին նախկին խաղաղության համաձայնագրերը պահպանելու անհրաժեշտության մասին։ Մոսկվայի պաշտոնյաները բազմիցս են նշել, որ Երևանն ու Բաքուն դեռևս ունեն սպառիչ պայմանագրային հիմք հետպատերազմյան բոլոր խնդիրները լուծելու համար, սակայն նրանք չպետք է մոռանան, որ Մոսկվան ոչ մեկին թույլ չի տա խարխլել տարածաշրջանային անվտանգության ճարտարապետությունը։ Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ-ին, ապա նրանք իրենք ստիպված կլինեն ելքեր փնտրել դիվանագիտական փակուղուց սեփական նպատակներին հասնելու համար։ Ավելի վաղ էլ մամուլում տեղեկություններ էին հայտնվում մայիսի վերջին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ԱՄՆ-ի աջակցությամբ նախնական փաստաթղթի հնարավոր ստորագրման մասին։ Սպասենք հետագա զարգացումներին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
