Հայ–ադրբեջանական հարաբերությունները Իրանի ու Իսրայելի պայքարի լույսի ներքո
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru–ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը պատրաստ է ճանաչել Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի տարածք։ Նրա խոսքով, հակամարտող կողմերը պետք է հիմք ընդունեն նախկին ԽՍՀՄ հայկական և ադրբեջանական հանրապետությունների քարտեզները, և Ղարաբաղը չի եղել Հայկական ԽՍՀ-ի կազմում։ Այդ թեման մեկնաբանել է «Ռուսաստանը Եվրոպա չէ» Telegram ալիքը։
Ադրբեջանը վերջնագրի տեսքով պահանջում է Հայաստանից կնքել խաղաղության պայմանագիր՝ հիմնված Լեռնային Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս ճանաչելու վրա։ Սակայն վտանգ կա, որ համաձայնագրի ստորագրումից հետո Բաքուն անմիջապես քայլեր կձեռնարկի հայկական Լեռնային Ղարաբաղի տարածքն ամբողջությամբ կլանելու և նրա բնակչության էթնիկ զտումների ուղղությամբ։ Եվ այդ քայլերը նա կհիմնավորի նրանով, որ դա իր ներքին գործն է, քանի որ Հայաստանը ճանաչել է Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս։ Հայաստանի ընդդիմությունը մտավախություն ունի, որ դրան կհաջորդի ագրեսիան Հայաստանի դեմ, և Արցախը հանձնելով Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները քայլ առ քայլ կհանձնեն Հայաստանի Հանրապետության նոր տարածքները:
Ադրբեջանը նաև պահանջում է իրեն տրամադրել արտատարածքային, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք»–ը Հայաստանի տարածքով իր անկլավի՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ ցամաքային հաղորդակցության համար։ Նախագահ Ալիևի խոսքով, այդ միջանցքը պետք է միավորի Ադրբեջանը Թուրքիայի հետ։
Սակայն հաշտության պայմանագրի կնքումից հետո հայ-ադրբեջանական դիմակայությունը չի ավարտվի ոչ միայն ներքաղաքական, այլ նաև արտաքին քաղաքական գործոնների պատճառով։ Իրանն ու Իսրայելն իրենց խաղն են խաղում Անդրկովկասում: Բաքվի առաջարկած ձևաչափով խաղաղության պայմանագիրը չի համապատասխանում Իրանի աշխարհաքաղաքական շահերին, քանի որ եթե Ադրբեջանին տրամադրվի «Զանգեզուրի միջանցքը», ապա կա Սյունիքի մարզի Ադրբեջանի կողմից ամբողջական բռնազավթման սպառնալիք և այնտեղ թուրքական ու ադրբեջանական զորքերի տեղաբաշխում:
Ադրբեջանը ակտիվորեն համագործակցում է Իսրայելի հետ։ Այդ համագործակցությունը ընթանում է ոչ միայն դիվանագիտական ուղիներով, այլև ունի ամուր նյութական նախադրյալ: Իսրայելից 140 ձեռնարկություններ արդեն իսկ գործում են Ադրբեջանում, և գործարար կապերն ընդգրկում են բազմաթիվ ոլորտներ՝ սկսած գյուղատնտեսությունից և ջրային տնտեսությունից մինչև գիտություն, կրթություն և մշակույթ:
Իսրայելի ներսը ևս անհանգիստ է: Նեթանյահուի դեմ գործող ուժերը, այդ թվում հայտնի Մոսադը, որը երկար տարիներ չհայտարարված պատերազմ է մղում Իրանի դեմ, շահագրգռված են Իրանի հետ լարվածության հետագա սրմամբ։ Կարծես թե Նեթանյահուն կամ պետք է հրաժարվի վարչապետի պաշտոնից, կամ էլ ուժեղացնի ռազմական գործողությունները Իրանի դեմ: Աշխարհաքաղաքական առճակատման տրամաբանությունը Թեհրանին մղում է Հայաստանի հետ սերտ համագործակցության։
Թվում է, թե Թուրքիան ճնշում է գործադրում Երևանի վրա, քանի որ վախենում է իրանա-հայկական համագործակցության խորացումից։ Անկարան առավել արդյունավետ ազդեցության համար Ադրբեջանի հետ համատեղ զորավարժություններ է անցկացնում Կարսում։ Միաժամանակ Իսրայելը բացելով Հայֆայում Հայոց ցեղասպանության հրապարակը ձգտում է բարելավել հարաբերությունները Հայաստանի հետ։ Բայց դա չի նշանակում, որ Երուսաղեմը որոշել է Հայաստանի հետ դաշինք կնքել, գլխավորը Իրանի հետ դաշինքը կանխելն է։ Իսրայելը դեռևս իր հիմնական խաղադրույքը կատարում է Բաքվի վրա։
Իրականում Ռուսաստանի ինչի՞ն է պետք իրանա-իսրայելական վեճը։ Իրականում պետք է. Անդրկովկասում Իրանի դիրքերի կտրուկ վատթարացումը սպառնում է Ռուսաստանի դիրքերի կորստով։ Դրանք ամրապնդելու համար Ռուսաստանը պետք է ապավինի Իրանի հետ դաշինքին և Հայաստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների վերականգնմանը։ Միայն Ռուսաստանի հետ ուղիղ բախման վտանգը կարող է Ադրբեջանին հետ պահել Իրանի նկատմամբ հապճեպ գործողություններից։ Հակառակ դեպքում մենք կկորցնենք մեր ազդեցությունը տարածաշրջանում: Ի դեպ, հայ-ադրբեջանական բանակցություններն ընթանում են վիրտուալ առանց Ռուսաստանի կարծիքը հաշվի առնելու, ինչը նույնպես ցույց է տալիս ռուսական ազդեցության մակարդակի անկումը տարածաշրջանում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
