Ում համար պատերազմը, ում համար էլ կերակրող մայր. ինչպես է Հատուկ ռազմական գործողությունը հարստացրել վրացիներին, հայերին և ղրղզներին
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Politnavigator.net-ը գրում է, որ հետաքրքիր մի թիվ աչքովս ընկավ. պարզվում է, որ այնպիսի երկրները, ինչպիսիք են Հայաստանը, Վրաստանը և Ղրղզստանը բավականին լավ տնտեսական աճ են գրանցել Ուկրաինայում ռուսական հատուկ գործողության ժամանակ: Ինչպես ասում են՝ ում համար պատերազմ, ում համար կերակրող մայր։ Իսկ դրանում նրանց օգնել են մեր փախած հայրենակիցները՝ չվող թռչունների երամները:
Որպեսզի հիմնավորենք՝ ահա Հայաստանի թվերը: Անցյալ տարի ֆիզիկական անձինք բանկերի միջոցով արտերկրից փոխանցել են 5,2 մլրդ դոլար այդ անդրկովկասյան երկիր, որից 2/3-ը եղել է Ռուսաստանից՝ 3,6 մլրդ դոլար, այսինքն 2021 թվականի համեմատությամբ ռուսական փոխանցումները 4 անգամ ավելացել են։ Որպեսզի կարողանանք եզրակացնել թե շա՞տ է, թե՞ քիչ, հավելենք, որ Հայաստանի պետական բյուջեի ընդհանուր ծախսերը 2022 թվականին կազմել են 4,44 մլրդ դոլար։
Այսպիսով, հատուկ գործողության առաջին տարում Ռուսաստանից կատարվող տրանսֆերտները համեմատելի են երկրի բյուջեի եկամուտների հետ։
Հասկանալի է, որ այս գումարից ամեն դոլարը չէ, որ Հայաստան է մտել փախած ռուսների գրպանից, սակայն այստեղ էլ կա ստուգման գործողություն։ Բավական է համեմատել տրանսֆերտների ծավալները նախորդ տարվա հետ, երբ Երևան ռուսաստանցի վերաբնակիչների զանգվածային հոսք չկար, և միայն Ռուսաստանի հայկական սփյուռքն էր գումար ուղարկում իրենց հայրենիք։ Այսպիսով, 2021 թվականին Ռուսաստանից Հայաստան է ուղարկվել ընդամենը 866 մլն դոլար։
Նման պատկեր է նկատվում նաև հարևան Վրաստանում, որտեղ ևս հարյուր հազարավոր վերաբնակիչներ են բնակություն հաստատել։ Անցյալ շաբաթ Վրաստանի Ազգային բանկը հայտնել էր, որ միայն 2023 թվականի հունվար-փետրվարին Ռուսաստանից անդրկովկասյան այդ երկիր է փոխանցվել 455 մլն դոլար։ Համեմատության համար նշենք, որ նախկինում փոխանցումների գումարը 10 անգամ պակաս է եղել (այսինքն մոտ 45 մլն դոլար։) Այնպես որ, այս դեպքում էլ վստահաբար կարող ենք ասել, որ մեր առաջ հիմնականում վերաբնակիչների՝ ուկրաինական արշավի մեկնարկից հետո Վրաստան փախած ռուսների փողերն են։
Տեղացի տնտեսագետները նշում են, որ նման տեմպերով, այս տարվա արդյունքներով, Ռուսաստանից Վրաստան կմտնի հավելյալ 2,5 մլրդ դոլար: Աղքատ երկրի համար, որն ունի 3,8 մլն բնակչություն և մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն 2,5 անգամ պակաս է, քան Ռուսաստանում և 5 անգամ ավելի քիչ, քան Մոսկվայում, դա մեծ գումար է: Մեկ վրացու դեպքում այն հասնում է 660 դոլարի։ Դա նույնն է, որ մեկ տարում հանկարծ 100 միլիարդ դոլար Ռուսաստան մտնի։ Բայց ոչ ոք նման գումար չի ուղարկի Ռուսաստան։ Անցած տասնամյակների ընթացքում գումարները միայն դուրս են բերվել Ռուսաստանի տնտեսությունից:
Ռուսական այս ամբողջ գումարը գնում է ոչ թե վերացական «վրացական տնտեսությունը», այլ հիմնականում սպառողական շուկա՝ բնակարանների, ապրանքների առք ու վարձակալություն, ինչը լուրջ օգնություն է վրացական փոքր բիզնեսին։
Այս թվերի լույսի ներքո ամենևին էլ զարմանալի չէ, որ Վրաստանի և Հայաստանի տնտեսություններն անցյալ տարի ռուսաստանյան վերաբնակիչների փողերով թռիչքային են աճել՝ համապատասխանաբար 10,1 և 14,2%: Սրանք ֆենոմենալ աճի տեմպեր են, նման բան եղել է Չինաստանում ութսունական և իննսունական թվականներին։ Ժամանակն է խոսել «Անդրկովկասյան հրաշքի» մասին, սակայն, ճիշտ է այն, որ այդ ամենը վճարվել է ռուսական փողերով։
Անդրկովկասում տնտեսական աճի երկրորդ աղբյուրը, բացի Ռուսաստանից դրամական փոխանցումներից, արևմտյան պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքների «զուգահեռ ներմուծումն» է դեպի Ռուսաստան։ Ո՞ր երկրներն են մեծացրել Ռուսաստանի հետ առևտուրը պատժամիջոցներից հետո:
Դրանք կրկին Հայաստանն է, Բելառուսը և Թուրքիան։ Իզուր չէ, որ Արևմուտքում նրանց անվանում են «մաքսանենգության գլխավոր հանգույցներ» և ճնշում գործադրում տեղական կառավարման մարմինների վրա։
Հայաստանը, Վրաստանը և Կենտրոնական Ասիայի երկրները նույնպես դարձել են Ռուսաստանից մեծահարուստ բնակչության այն հատվածի տարհանման հիմնական հանգույցները, որոնք չեն կիսում ներկայիս քաղաքականությունը։ Հանկարծ պարզվել է, որ հարյուրից ավելի ռուսներ, ընդ որում հասարակության վերին շերտերից, ձեռք են բերել ղրղզական անձնագրեր։ Նրանց համար դա համեմատաբար էժան միջոց է (համեմատած Թուրքիայի կամ Դուբայի հետ) արևմտյան պատժամիջոցներից խուսափելու համար, և որը թույլ է տալիս նրանց ազատ տեղաշարժվել աշխարհով մեկ և դուրս բերել կապիտալը:
«Նոր ղրղզների» շարքում, օրինակ, «Նաշի» լոյալիստական շարժման նախկին մամուլի քարտուղարը և «Day One Ventures» վենչուրային հիմնադրամի հիմնադիր Մարիա Դրոկովան են: Ներկայումս, ըստ լրատվամիջոցների, վերջինս ապրում է Սան Ֆրանցիսկոյում, սակայն 2022 թվականի վերջին ամերիկյան իշխանությունները նրան կասկածում էին պատժամիջոցների տակ գտնվող ռուս օլիգարխների հետ կապ ունենալու մեջ։ Ուստի զարմանալի չէ, որ տիկինը ստիպված է եղել աղմուկ բարձրացնել, և արդեն անցյալ տարվա դեկտեմբերի 31-ին Ղրղզստանի նախագահը նրան «քաղաքացիություն է տվել»։ Ղրղզստանի քաղաքացիություն ստացել նաև Fragrant World ցանցի սեփականատեր Վալերի Զադորինը։ Միջինասիական երկրի անձնագրեր, բացի անձամբ գործարարից, ստացել է նրա ողջ ընտանիքը։
Ժապարովի քաղաքացիություն ընդունելու մասին հրամանագրում կարելի է գտնել նաև Մոսկվայի շրջանի հիսուն բնակիչ և նույնքան մարդ Ռուսաստանի այլ շրջաններից։ Մասնավորապես, Տվերի մարզի նախկին նահանգապետը` Դմիտրի Զելենինն է ղրղզական անձնագիր ստացել։ Բացի այդ, հարևան հանրապետության քաղաքացիություն ստացողների թվում է Նատալյա Բարշչևսկայան՝ բարձրագույն դատական ատյաններում Ռուսաստանի Դաշնության կառավարչի լիազոր ներկայացուցիչ Միխայիլ Բարշչևսկու դուստրը։
Ընդհանուր առմամբ, նախորդ տարի Ղրղզստանի քաղաքացիություն է ստացել գրեթե 2000 մարդ։ 2022 թվականի նոյեմբերին երկրի խորհրդարանն առաջարկել է ներդնել «ոսկե անձնագրերի» ծրագիր՝ քաղաքացիություն տրամադրել ներդրումների համար։ Բացի այդ, անցած ամառ Ղրղզստանը պարզեցրել է Ռուսաստանից և ԱՊՀ այլ երկրների ՏՏ մասնագետների տեղափոխման և աշխատանքի պայմանները։ Նրանց հնարավորություն է տրվել ձեռք բերել «թվային քոչվորների» (Digital nomad) կարգավիճակ և ապրել երկրում առանց գրանցման և աշխատանքի թույլտվության։ ՏՏ ոլորտի մասնագետների մերձավոր ազգականները նույնպես կարող են Ղրղզստան մուտք գործել և մնալ։
2022 թվականին ռուսների՝ Կենտրոնական Ասիա (ավելի ճիշտ՝ Ղազախստան, ինչպես նաև Ղրղզստան, Ուզբեկստան) մեկնելու երեք ալիք է ձևավորվել։ Առաջինը միջին խավի քաղաքական դրդապատճառներով միգրանտներն են։ Որպես կանոն, նրանց բնորոշ է բարձր մշակույթը, կամ մշակութային կապիտալը, սրանք մտավորականներ են։ Երկրորդ ալիքը բիզնեսների տեղափոխումն է, գումարած ավելի ժամանակավոր «քարտային միգրացիան», որը բնութագրվում է նյութական բարձր կապիտալով։ Երրորդ ալիքը փախուստն է մոբիլիզացիայից, դա արդեն պարզ ժողովուրդ է իր աշխարհայացքով ու քաղաքական հատկանիշներով։ Օբյեկտիվորեն այս երրորդ ալիքի արժեքը ընդունող հասարակության համար ավելի ցածր է, թեև նրանց ինտեգրվելը այնքան էլ դժվար չէ։ Իսկ ընդհանրապես, ռուս ժողովուրդը 2022 թվականին բացահայտեց ԵԱՏՄ-ի արժեքը, որը իր սահմանով ազատ տեղաշարժով և միասնական աշխատաշուկայով բոլորովին անսպասելի էր։ Բայց Ռուսաստանի իշխանության համար, կարծում եմ, այս ամենը հերթական անգամ անսպասելի ստացվեց։ Ինչ որ տեղ շահավետ (ինչպես զուգահեռ ներմուծումը և պատժամիջոցների ազդեցությունը շրջանցելը կամ մեղմելը), ինչ որ տեղ անշահավետ (մոբիլիզացիայից փախչելը, ուղեղների արտահոսքը և կապիտալի արտահոսքը)։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
