Երևանի վերլուծաբանները նշում են Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև աճող լարվածությունը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Kavkaz-uzel.eu-ն գրում է, որ մարտի 20-ին Մոսկվայում տեղի է ունեցել Ռուսաստանի և Հայաստանի արտգործնախարարներ Սերգեյ Լավրովի և Արարատ Միրզոյանի հանդիպումը։ Հանդիպմանը Միրզոյանը նշել է, որ Հայաստանը «դաշնակիցներից ակնկալում է ակտիվ քայլեր՝ Ադրբեջանի կողմից ստանձնած պարտավորությունների կատարման և ուժի կիրառման պրակտիկայի դադարեցման ուղղությամբ»։ Նրա խոսքով, «չկա եռակողմ հայտարարության ոչ մի դրույթ, որը Բաքուն խախտած չլինի»։ Իր հերթին Սերգեյ Լավրովը նշել է, որ Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը «տարածաշրջանում իրավիճակի կայունացման բանալին է»։ Նա նաև հայտարարել է, որ արևմտյան երկրները «անթաքույց փորձեր» են անում գժտեցնել Ռուսաստանին և Հայաստանին, սակայն նրանք դատապարտված են ձախողման։ Լավրովի խոսքով, ԱՄՆ-ը, ԵՄ-ն և ՆԱՏՕ-ն զբաղվում են «դիվանագիտական արշավանքներով», «պարտադրելով իրենց կուրատորությունը» և խարխլելով եռակողմ հայտարարության առանցքային համաձայնությունները։
Մոսկվայում Հայաստանի և Ռուսաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպումը արտացոլում է Եվրախորհրդարանի զեկույցը ԵՄ-ի և Հայաստանի հարաբերությունների վերաբերյալ, «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է քաղաքագետ Անդրիաս Ղուկասյանը։
Մարտի 15-ին Եվրախորհրդարանը հրապարակեց Եվրոպական միության և Հայաստանի հարաբերությունների վերաբերյալ զեկույցը, որում պատգամավորները համոզմունք հայտնեցին, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության անհնար է հասնել ռազմական ճանապարհով և ուժի սպառնալիքով։ Պատգամավորները կոչ են արել Ադրբեջանին լքել Հայաստանի տարածքը, ազատ արձակել ռազմագերիներին, ապաշրջափակել Լաչինի միջանցքը։ Նշվել է, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը չի հարգվում, զինադադարը բազմիցս խախտվում է։ Երկու կողմերն կոչ է ուղղվել կնքել խաղաղության պայմանագիր:
Ըստ Ղուկասյանի Եվրամիությունը սպասում է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի համաձայնությանը ՄԱԿ-ի հովանու ներքո գտնվող խաղաղապահ զորախումբը ղարաբաղյան հակամարտության գոտի մտցնելու համար։ Սակայն կողմերը, նրա խոսքով, հրաժարվում են։ «Ադրբեջանն է պատասխանատու խաթարման համար, և Եվրամիության քաղաքական կենտրոնը որոշել է ամփոփել հետպատերազմյան շրջանը, վերջ տալ դրան և սկսել տարածաշրջանային հարաբերությունների նոր դարաշրջան, որտեղ Ադրբեջանը կլինի միջազգային ճնշման կենտրոնում։ Հայաստանի և Ռուսաստանի արտգործնախարարները հանդիպել են մշակելու Արևմուտքի ճնշումներին դիմակայելու համատեղ ծրագիր»,- կարծիք է հայտնել քաղաքագետը։ Եվրախորհրդարանի զեկույցում ասվում է, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի 2009 թվականի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների սկզբունքների հիման վրա, այսինքն՝ Մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա, հավելել է Ղուկասյանը։ «Եվ սկզբունքներից մեկն ազգերի ինքնորոշման իրավունքն է»,- ընդգծել է նա։
Ռուսաստանը հասկանում է, որ իրեն դուրս են մղում տարածաշրջանից, և մտադիր է գործարկել տարածաշրջանային 3 + 3 ձևաչափը, կարծում է քաղաքագետը։ «Ռուսաստանը փորձում է իր շուրջը մոբիլիզացնել Հայաստանին և Ադրբեջանին։ Միևնույն ժամանակ, եթե Էրդողանը վերընտրվի Թուրքիայում մայիսին կայանալիք ընտրություններում, նա վերջնականապես կխզի հարաբերություններն Արևմուտքի հետ, և դա թույլ կտա ստեղծել հակաարևմտյան դաշինք, որը կներառի Ռուսաստանը, Թուրքիան, Իրանը, Ադրբեջանը, Հայաստանը և Վրաստանի քաղաքական ուժերի մի մասը»,- ենթադրում է Ղուկասյանը։
Նրա կարծիքով, Հայաստանը կանգնած է աշխարհաքաղաքական ճամբարի ընտրության առջև։ «Հասարակական կարծիքն անցել է կրիտիկական զանգվածի, և Հայաստանում ըմբռնում կա, որ անհրաժեշտ է հարաբերություններ և անվտանգության համակարգ կառուցել ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ։ Եթե քաղաքական որոշում կայացվի ռազմական օգնության համար դիմել Ֆրանսիային կամ ԱՄՆ-ին, ապա Հայաստանում բողոքի ակցիաներ չեն լինի»,- կարծում է քաղաքագետը։
Քաղաքական դիտորդ Նաիրա Հայրումյանը նշել է, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի արտգործնախարարների մոսկովյան հանդիպումն իրականացվել է, մասնավորապես, ազգերի ինքնորոշման իրավունքի մասին Գերմանիայի կանցլերի հայտարարության պատճառով։ «Եվրախորհրդարանն ընդունել է զեկույց, ըստ որի ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է կարգավորվի 2009 թվականի Մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա, որտեղ խոսվում է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի մասին»,- «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է նա։
Խնդիր է դրվել եվրոպացի դիտորդներին հեռացնել Հայաստանից, հավելել է Հայրումյանը։ «Բեռլին կատարած այցի ժամանակ Փաշինյանը լռել է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի վերաբերյալ Գերմանիայի կանցլերի առաջարկի մասին։ ԱԳ նախարարների մոսկովյան հանդիպման հիմնական գաղափարը Արևմուտքին խոչընդոտելն էր։ Մոսկովյան հանդիպմանը զուգահեռ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ Հայաստանը «չարաշահում է» եվրոպացի դիտորդների ներկայությունը, իսկ ադրբեջանական լրատվամիջոցները հրապարակել են նյութեր, որ Հայաստանը, թաքնվելով Արևմուտքի և եվրոպական առաքելության հետևում, պատրաստվում է է ռևանշիստական պատերազմ սկսել», - նշել է քաղաքական դիտորդը։
Հաշվի առնելով հաղորդագրությունները, որ Ռուսաստանը ի վիճակի չէ խաղաղապահ առաքելություն իրականացնել Լեռնային Ղարաբաղում և իրականացնել Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը՝ ապաշրջափակել Լաչինի միջանցքը, պարզ է դառնում, որ եվրոպացի դիտորդների առաքելությունը խոչընդոտ է դառնում Ռուսաստանի հովանու ներքո ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման եռակողմ պլանը իրականաեցնելու համար»,- հավելել է նա։
Քաղաքական դիտորդը չի բացառել, որ Հայաստանը կհրաժարվի եվրոպացի դիտորդներից. «Բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ արևմտյան նախաձեռնությունները բացահայտ կամ լատենտ կերպով Երևանը հողին է հավասարեցրել։ Թերևս այս անգամ Երևանը կխնդրի ԵՄ-ին հետ կանչել իր առաքելությունը պատճառաբանելով այն փաստով, որ դիտորդների ներկայությունը խոչընդոտում է խաղաղության օրակարգին կամ ստեղծում է պատերազմի վտանգ»,- պարզաբանել է Հայրումյանը։
Նման որոշման հետևանքները Հայաստանի համար աղետալի կլինեն, ընդգծել է նա։
Եվրախորհրդարանի զեկույցի ընդունումից հետո Հայաստանի իշխանությունները ստիպված են արդարացումներ գտնել և հերքել, որ չեն համագործակցում Արևմուտքի հետ, «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է քաղաքագետ Արմեն Հովհաննիսյանը։ Նրա խոսքով, հայկական կողմը տեղի ունեցողը հանգեցնում է «Ռուսաստանի կողմից իր պարտավորությունների ոչ պատշաճ կատարմանը», բայց ոչ ավելին։ «Արցախում (Լեռնային Ղարաբաղ) տեղի է ունեցել ակցիա, որի ժամանակ Ռուսաստանից պահանջել են կատարել եռակողմ հայտարարության շրջանակներում ստանձնած բոլոր պարտավորությունները։ Հայաստանը հստակ ասում է, որ դեմ չէ եռակողմ հայտարարությանը, բայց դժգոհ է, որ Ռուսաստանը դեմ չէ Ադրբեջանի սադրանքներին»,- ասել է քաղաքագետը։
Հանդիպմանը Լավրովը համեմատելով Լեռնային Ղարաբաղը Կոսովոյի սերբերի հետ նկարագրել է հակամարտության կարգավորման ռուսական տեսլականը, հավելել է Հովհաննիսյանը։ «Մասնավորապես, Կոսովոյում սերբերը սերբերի համար ունեն կառավարման հատուկ ռեժիմ, այլ ոչ թե ինքնավարություն, և Մոսկվայում, փաստացի, Լավրովը կրկնել է Ալիևի այն թեզը, որ Արցախում (ԼՂՀ) չի կարող լինել ինքնակառավարում, այլ կարող է լինել միայն մշակութային ինքնավարություն»,- նշել է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
