«Արդյո՞ք Անդրկովկասը հանդիսանում է Ռուսաստանի, Իրանի ու Թուրքիայի կալվածքը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru–ն գրում է, որ Մերձավոր Արևելքի և Կովկասի հարցերով փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովը կարծում է, որ այն դարաշրջանը, երբ «հեռավոր» խաղացողները կարող էին ազդել Անդրկովկասում տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա, անցել է։ Խաղացողները, որոնք կորոշեն տարածաշրջանի ապագան, նրա կարծիքով, Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը են։
Փորձագետի դիրքորոշումը մեկնաբանել է «Ռուսաստանը Եվրոպա չէ» հեռագրային ալիքը.
«Դա մասամբ ճիշտ է, բայց այնպիսի խոշոր խաղացողներին, ինչպիսիք են Չինաստանը և Միացյալ Նահանգները, անհնար է զեղչել: Վերջին շրջանում ԵՄ-ն է ակտիվացել, հատկապես Ֆրանսիան, իսկ Մեծ Բրիտանիայի դիրքերն ավանդաբար են ուժեղ տարածաշրջանում։
Թուրքիայի դիրքերը տարածաշրջանում զգալիորեն ամրապնդվեցին ղարաբաղյան պատերազմից հետո, երբ Ադրբեջանն ամբողջությամբ նրա ազդեցության տակ անցավ, իսկ Հայաստանը պարտություն կրեց։ Երկրորդ գործոնը, որ ձեռնտու է Թուրքիային, ուկրաինական հակամարտությունն ու Ռուսաստանի և Արևմուտքի առճակատումն է։ Թուրքիայի բարեգործական չեզոքությունն ապահովելու համար Ռուսաստանը ստիպված է աչք փակել թուրքական աշխարհաքաղաքական ազդեցության ուժեղացման վրա և ձևացնել, թե դա բխում է իր շահերից, և որ Թուրքիան գրեթե «հակամարտության մեջ է մտել Արևմուտքի հետ» և հարվածում է նրան Ռուսաստանի հետ միասին։ Այդ ամենը բացարձակապես չի համապատասխանում իրականությանը: Թուրքիան իրականացնում է իր աշխարհաքաղաքական ծրագիրը, որում Ռուսաստանը դիտվում է որպես անմիջական մրցակից։ «Ընկերության և համագործակցության մասին» ծաղկուն արտահայտությունները չպետք է խաբեն ոչ մեկին։
Իրանը ևս հավակնում է տարածաշրջանային առաջնորդության, և վերջին շրջանում նրա դիրքերն ամրապնդվել են Ռուսաստանի և Հայաստանի հետ համագործակցության շնորհիվ, վերջինս այսօր շատ առումներով հանդիսանում է իրանական ազդեցության կրողը։ Միաժամանակ Իրանն ու Թուրքիան մրցակիցներ են։ Թեհրանին դուր չեն գալիս Թուրքիայի պանթյուրքիստական նկրտումները, հատկապես իրանական Ադրբեջանի նկատմամբ ադրբեջանական հավակնությունները խրախուսելու առումով։ Բացի այդ, Կենտրոնական Ասիայում պանթյուրքիստական ակտիվությունը կարող է հանգեցնել «Թուրքիայի բարեկամների» կողմից Իրանի շրջափակմանը, ինչը, բնականաբար, ձեռնտու չէ Թեհրանին։ Այնուամենայնիվ, Բաքուն և Թեհրանն ունեն համագործակցության լուրջ պատճառներ։ Այսպիսով, Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքի երեք ճյուղերից մեկն անցնում է Իրանի և Ադրբեջանի տարածքով։ Դա նաև ձեռնտու է Մոսկվային, ակնկալվում է, որ այդ երկրների միջև երկաթուղային հատվածի կառուցումը 13-20%-ով կնվազեցնի Թուրքիայով ապրանքների ռուսական արտաքին առևտրի տարանցման ծավալը (ներառյալ Բոսֆոր-Մարմարա-Դարդանել ջրային ճանապարհը):
Սակայն Թուրքիան ոգևորված չէ նման հեռանկարով։
Հետևաբար, Բաքվի կողմից Թեհրանի նկատմամբ թշնամանքի սրումը լավ տեղավորվում է նրա ռազմավարական ծրագրերում։ Արևմուտքին ու Չինաստանին դեռ վաղ է դուրս գրել: Բաքվում ամերիկա-բրիտանական լոբբին պտտվում է «իրանական Ադրբեջանը իր հայրենի նավահանգիստ վերադարձնելու» գաղափարի ճախարակը, ամերիկա-ադրբեջանական ռազմական համագործակցությունը զարգանում է ամբողջ արագությամբ, մինչդեռ ԵՄ-ն աշխատում է Հայաստանի հետ թույլ չտալով Երևանի Ռուսաստանի և Իրանի հետ համագործակցություն ամրապնդումը։ Չինաստանը Իրանի միջոցով է պահպանում իր ազդեցությունն այս ռազմավարական կարևոր տարածաշրջանում:
Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում նվազել է ղարաբաղյան պատերազմից հետո։ Ռուսների միակ իրական դաշնակից Հայաստանը, պարտությունից հետո կտրուկ նվազեցրել է իր հետաքրքրությունը Մոսկվայի հետ համագործակցելու նկատմամբ: Ադրբեջանը միայն նշված է որպես Մոսկվայի «ռազմավարական դաշնակից», բայց ամբողջությամբ հետևելով Անկարայի հետքերին հաճախ վարում է նույնիսկ ավելի արևմտամետ քաղաքականություն, քան իր «մեծ եղբայր»–ը: Վրաստանի հետ կա հարաբերությունների որոշակի ջերմացում, բայց գործընկերային հարաբերությունները, էլ չասենք դաշնակցային հարաբերությունները, դեռ հեռու են։
Հետևաբար, եզրակացությունը, որ Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը Կովկասից դուրս են մղել մնացած բոլոր խաղացողներին, վաղաժամ է: Եվ դա թեկուզ միայն այն պատճառով, որ Արևմուտքը պահպանում է իր ազդեցությունը Բաքվի և Անկարայի միջոցով, իսկ Չինաստանը Թեհրանի միջոցով: Ընդ որում, Ռուսաստանին ավելի ձեռնտու է համագործակցել Իրանի, այլ ոչ թե Թուրքիայի հետ: Թեհրանը շրջապատված է թյուրքական պետություններով, թշնամական հարաբերությունների մեջ է Արևմուտքի հետ և ինքն է շահագրգռված Մոսկվայի հետ համագործակցությամբ։ Մյուս կողմից թուրքերը կընդլայնեն իրենց ազդեցության գոտին, այդ թվում Ռուսաստանին տարածաշրջանից դուրս մղելու գնով։ Ռուսաստանի և Իրանի միավորումը մի կողմից կօգնի նվազեցնել թուրք-արևմտյան ազդեցությունը տարածաշրջանում, իսկ մյուս կողմից կարգավորել չինացիներին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
