Միջազգային դատարանը Ադրբեջանին պարտավորեցրել է «ապահովել տեղաշարժը» Լաչինի միջանցքով
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Eurasianet.org-ը գրում է, որ փետրվարի 23-ին Արդարադատության միջազգային դատարանը՝ ՄԱԿ-ի բարձրագույն դատարանը, վճռել է, որ «Ադրբեջանը պետք է ... ձեռնարկի իր տրամադրության տակ եղած բոլոր միջոցները ապահովելու մարդկանց, մեքենաների և ապրանքների անխոչընդոտ տեղաշարժը Լաչինի միջանցքով երկու ուղղությամբ»:
Հունվարին Հայաստանը դատարանին խնդրել էր Ադրբեջանի նկատմամբ կիրառել շրջափակման վերացմանը ուղղված միջանկյալ միջոցներ։ Դատարանի որոշումից հետո Երևանը հայտարարեց իր հաղթանակի մասին։ «Դատարանի որոշումների համաձայն Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակումը և այլ գործողությունները պետք է անհապաղ դադարեցվեն»,- ասված է ՀՀ ԱԳՆ հայտարարության մեջ, որը տարածվել է դատավճռի հրապարակումից հետո,- Հայաստանն ուշադիր հետևելու է իրավիճակին և դատարանին կտեղեկացնի Ադրբեջանի կողմից ցանկացած խախտման մասին, քանի դեռ շարունակվում է Հայաստանի հայցն ընդդեմ Ադրբեջանի»։
Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը լռել է վճռի հիմնական բովանդակության մասին: Դատարանը պահանջել է ազատ տեղաշարժվել ճանապարհով, սակայն նշել է, որ դատարանը «հաշվի է առել» Բաքվի պնդումները, որ Ադրբեջանը «իր ուժով և հնարավորություններով ամեն ինչ արել և մտադիր է անել Լաչինի ճանապարհով անվտանգ տեղաշարժը երաշխավորելու համար»։
«Դատարանի վճիռը «քիչ փոփոխություն կունենա իրավիճակի վրա, քանի դեռ երկու երկրների միջև խաղաղություն չի հաստատվել, քանի որ բոլոր [փաստաթուղթերը] կողմերը տարբեր կերպ են մեկնաբանում»,- ասել է Ադրբեջանի Միջազգային հարաբերություններ պետական վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Ֆարիդ Շաֆիևը իր թվիթերյան էջում…
Իրոք, այս հակամարտության ողջ պատմության ընթացքում միջազգային իրավական որոշումների գործնական ազդեցությունը սովորաբար փոքր է եղել:
2021 թվականի դեկտեմբերին Միջազգային դատարանը նույն գործով մեկ այլ միջանկյալ վճիռ էր կայացրել Ադրբեջանից պահանջելով միջոցներ ձեռնարկել իր տարածքում գտնվող հայկական մշակութային ժառանգության օբյեկտները պաշտպանելու համար։ Սակայն ընդամենը մի քանի ամիս անց հետազոտողները արբանյակային լուսանկարներով հայտնաբերել էին հայկական եկեղեցու ավերումը, ինչը նրանք անվանել էին դատարանի վճռի «լուրջ խախտում»:
Եթե Ադրբեջանը անտեսի դատարանի ներկայիս որոշումը, ապա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը կարող է միջամտել այդ հարցին։ Հայաստանի ներկայացուցիչներն արդեն դիմել են այդ կազմակերպությանը։ Այնուամենայնիվ, ՄԱԿ-ի վճռի կատարումն ապահովելու համար անհրաժեշտ է մի որևէ պետության քաղաքական կամք, որը պատրաստ է ջանքեր գործադրել այդ նպատակով։
1993 թվականին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը չորս բանաձև է ընդունել պահանջելով հայկական ուժերը դուրս բերել Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ադրբեջանական տարածքներից։ Այդ բանաձևերը անկատար մնացին մինչեւ 2020 թվականը, երբ Ադրբեջանը Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ ուժով հետ վերցրեց տարածքները։
Ներկայիս շրջափակումը սկսվել է դեկտեմբերի 12-ին, երբ մի խումբ ակտիվիստներ իշխանությունների աջակցությամբ բողոքի ցույց են սկսել Շուշի քաղաքի մերձակայքում գտնվող ճանապարհներից մեկում։ Այդ ժամանակվանից ճանապարհով կարող են անցնել միայն ռուսական խաղաղապահ կոնտինգենտի մեքենաները և հիվանդներին տեղափոխող հազվագյուտ մեքենաները Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցիչների ուղեկցությամբ։ Սա հանգեցրել է տարածքում ապրանքների համատարած պակասի,. շատ տեղացիներ մնացել են ճանապարհի արգելափակված հատվածի այս կամ այն կողմում:
Ադրբեջանը հերքում է իր ճանապարհը փակելը: Պաշտոնյաները բազմաթիվ բացատրություններ են տվել իրավիճակի համար, այդ թվում պնդելով, որ ռուս խաղաղապահներն են արգելափակում երթևեկությունը, կամ որ Ղարաբաղի հայ բնակիչները պարզապես չեն ցանկանում ճանապարհորդել այդ ճանապարհով։
Սակայն, միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը սկսել է պաշտոնապես պահանջել իրեն փոխանցել ճանապարհի նկատմամբ վերահսկողությունը։ Նա վերջերս Հայաստանին առաջարկել է հակամարտության համապարփակ կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցությունների ընթացքում Լաչինի միջանցքում անցակետեր ստեղծել։ Փոխարենը Հայաստանը կկարողանա սեփական անցակետերը տեղադրել նախատեսվող այն ճանապարհին, որը Բաքուն անվանում է «Զանգեզուրի միջանցք»։
Դատարանը իր վճռում մերժել է Հայաստանի խնդրանքը ստիպել Ադրբեջանին «դադարեցնել կազմակերպել և աջակցել այսպես կոչված «բողոքի ակցիաները», որոնք արգելափակում են անխափան ազատ տեղաշարժը Լաչինի միջանցքով երկու ուղղություններով»։ Դատարանը հայտարարել է, որ նման միջոցը «անհիմն է», բայց որևէ կերպ չի բացատրել թե ինչու։
Դատարանը մերժել է նաև Հայաստանի խնդրանքը, որն է Ադրբեջանից պահանջել վերականգնել բնական գազի բնականոն մատակարարումը Ղարաբաղի տարածք, որը բազմիցս ընդհատվել է շրջափակման ժամանակ։ Դատարանը հայտարարել է, որ ապացույցներ չունի այն մասին, որ Ադրբեջանն է ընդհատել գազամատակարարումը։
Բացի այդ, դատարանը չի համաձայնվել բավարարել Ադրբեջանի խնդրանքը և պահանջել նոր միջոցներ կապված այն պնդումների հետ, որ Հայաստանը շարունակում է ականապատել Ադրբեջանի տարածքը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
