Պերենջիևը բացատրել է «Անխորտակելի եղբայրություն - 2023» զորավարժությունների անցկացումից Հայաստանի հրաժարումը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Riafan.ru–ն գրում է, որ այս տարի Հայաստանում պետք է անցկացվեին ՀԱՊԿ խաղաղապահ ուժերի զորավարժությունները։ Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, սակայն, ասել է, որ նպատակահարմար չէ երկրում անցկացնել «Անխորտակելի եղբայրություն-2023» զորավարժություններ։ Մասնակից երկրները՝ Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը և Տաջիկստանն արդեն ծանուցվել են պաշտոնական Երևանի որոշման մասին։ Այժմ ՀԱՊԿ միացյալ շտաբը առաջարկներ է մշակում այլ պետությունների տարածքում զորավարժություններ անցկացնելու համար։
Հիշեցնենք, որ զորավարժություններ անցկացնելուց Հայաստանի հրաժարվելու դեպքն առաջինը չէ ՀԱՊԿ-ի պատմության մեջ։ FAN-ի համար նախատեսված իր հեղինակային սյունակում Ռուսաստանի Պլեխանովի անվան տնտեսագիտական համալսարանի քաղաքական վերլուծության և սոցիալ-հոգեբանական գործընթացների ամբիոնի դոցենտ Ալեքսանդր Պերենջիևը կարծիք է հայտնել, որ նման միտումը վկայում է ՀԱՊԿ-ում հնարավոր ճգնաժամի մասին։ Քաղաքագետը պարզաբանել է պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումը և առաջարկել վիճահարույց հարցի հնարավոր լուծումը։
Ըստ նրա պահանջվում է ՀԱՊԿ–ի ինստիտուցիոնալ վերագործարկում:
ՀԱՊԿ զորավարժություններից Հայաստանի հրաժարվելու հարցը բավականին բարդ է: Բայց մի կողմից էլ իրադարձությունների նման զարգացման նախադրյալները պարզ են։ Պաշտոնական Երևանը բողոքներ ունի ՀԱՊԿ-ից, քանի որ կազմակերպությունը չի աջակցում հանրապետությանը Ադրբեջանի հետ առճակատման հարցում։ Խոսքը Լեռնային Ղարաբաղի մասին է։ Ընդգծենք, որ Հայաստանի վրա ոչ ոք չի հարձակվել։ Նախկինում շատ ենք խոսել այս թեմայի շուրջ, չխորանանք: Միակ բանը, որ պետք է հիշեցնել, Մադրիդյան սկզբունքների առկայությունն է, որոնք հիմք են հանդիսացել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտությունը լուծելու համար։ Հայաստանը ամեն կերպ ձգձգել է դրանց իրականացումը, ինչը հանգեցրել է 2020 թվականի աշնան իրադարձություններին։
Հետո պետությունը հայտնվել է շատ անբարենպաստ վիճակում։ Բայց հենց այդ իրադարձությունները հնարավորություն տվեցին ավելի մեծ չափով իրականացնել հենց նույն այդ Մադրիդյան սկզբունքները, չնայած Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը դեռ որոշված չէ, բանակցությունները դադարեցվել են, Ռուսաստանն է միջամտել պատերազմին առաջին հերթին Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում ապրող հայ բնակչությանը պաշտպանելու համար։ Բայց դա չի նշանակում, որ Ռուսաստանը տարածաշրջանի այդ հատվածը ճանաչել է Հայաստանի մաս։ Ռուսական կողմը հասկացրել է, որ ճանաչում է Ադրբեջանի ամբողջականությունը։ Բացի այդ, նույնիսկ ԼՂ-ին հատուկ տարածքի կարգավիճակի շնորհումը պետք է տեղի ունենա բանակցային գործընթացի շրջանակներում, որն, ի դեպ, Ռուսաստանն ակտիվացրել է։
Ի դեպ, Ռուսաստանն էլ դժգոհություններ ունի ՀԱՊԿ-ի իր դաշնակիցների նկատմամբ։ Օրինակ 2008 թվականի իրավիճակի հետ կապված, երբ Ռուսաստանը ստիպված եղավ Վրաստանին պարտադրելով խաղաղության տեր կանգնել Հարավային Օսիային և Աբխազիայինն։ Սիրիայում ԻՊ-ի դեմ պայքարում ՀԱՊԿ-ը նույնպես աջակցություն չի ցուցաբերել։ Ավելին, Ուկրաինայի տարածքում նացիզմի դեմ պայքարում Ռուսաստանը բախվել է իր դաշնակիցների անուղղակի դատապարտմանը: Հիշենք, օրինակ, Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևի հայտարարությունը Սանկտ Պետերբուրգի տնտեսական համաժողովում առ այն, որ ինքը չի ողջունում ԴԺՀ-ի և ԼԺՀ-ի անկախության ճանաչումը։ Այստեղ կարելի է հիշել նաև Ղրիմը Ռուսաստանին վերադարձնելու ժամանակաշրջանը։ Այս ցուցակը կարելի է շարունակել, կան շատ կոպիտ եզրեր:
Սակայն Ռուսաստանն իրեն պահում է այն սկզբունքով, որ եթե չես ուզում, մի՛ արա, առանց քեզ էլ կանենք։ Ռուսաստանը ուժեղ, հզոր, անկախ պետություն է, իսկ ՀԱՊԿ երկրները միացել են կազմակերպությանը, որպեսզի առաջին հերթին Ռուսաստանը պաշտպանի իրենց, բայց իրենք առանձնապես չեն շտապում աջակցել Ռուսաստանի Դաշնությանը։ Չնայած դրան, Ռուսաստանը շարունակում է վարել իր քաղաքականությունը և չի նայում այդ պետությունների դիրքորոշմանը։ Իսկ ՀԱՊԿ անդամները կոնֆլիկտային պատմություններում կցանկանային իրենց կողքին ունենալ այնպիսի օգնական, ինչպիսին Ռուսաստանն է։ Բայց այդ առումով Հայաստանի հետ ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ։
ՀԱՊԿ-ը չի կարող բացահայտ հակադրվել Ադրբեջանին, և մենք գիտենք, թե ինչու: Նախ Ռուսաստանն ու Ադրբեջանը Դաշնակցային համագործակցության մասին հռչակագիր են ստորագրել 2022 թվականի փետրվարի 22-ին։ Երկրորդ հերթին Բելառուսը լավ ռազմատեխնիկական համագործակցության մեջ է Ադրբեջանի հետ։ Հիշենք թեկուզ Polonaise համակարգերի նույն մատակարարումները Ադրբեջան։ Իսկ եթե վերցնենք այլ պետություններ՝ Ղազախստան, Ղրղզստան, Տաջիկստան, ապա նրանք հոգևոր, մշակութային առումով Ադրբեջանն ավելի մոտ են, քան Հայաստանին, և, իհարկե, նրանք չեն գնա Ադրբեջանի դեմ։ ՀԱՊԿ անդամները իհարկե հարկ չեն համարում թշնամանալ Հայաստանի հետ, բայց, ընդհակառակը, Ադրբեջանի հետ զարգանում են ակտիվ ռազմատեխնիկական համագործակցություն։
Մինչդեռ իր տարածքում զորավարժություններ անցկացնելուց երկրի հրաժարման հետ կապված իրավիճակը ՀԱՊԿ-ում առաջին անգամ չէ։ Անցյալ տարի Ղրղզստանը հրաժարվեց զորավարժություններ անցկացնել Տաջիկստանի հետ ծագող ռազմական հակամարտության պատճառով։ Ինչ էլ ասենք, բայց ՀԱՊԿ–ի ճգնաժամը ջրի երես է դուրս եկել: Թերևս արժե դա ընդունել: Հիմա հարցն այլ է: Իսկ ի՞նչ անել:
Թերևս պահանջվում է հենց կազմակերպության ինստիտուցիոնալ վերագործարկում: Իհարկե, կարելի է սպասել, մինչև ճգնաժամն ինքնին լուծվի։ Բայց կա վախ, որ դա տեղի չի ունենա: ՀԱՊԿ զորավարժություններն անհրաժեշտ են, պետք է փոխգործակցության համակարգեր մշակվեն։ Միգուցե արժե՞ վերանայել մասնակից երկրների հարաբերությունները ՀԱՊԿ շրջանակներում։ Օրինակ առաջարկել Հայաստանին ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունները անդամակցությունից փոխանցել գործընկերության։
Կազմակերպությունում նման կարգավիճակ կա, բայց երկրներից ոչ մեկը նման կարգավիճակ չունի։ Ուշադրության է արժանի այն փաստ, որ նման կերպ մի հետաքրքիր մեխանիզմ է դրվում։ Օրինակ Հայաստանը դառնում է ՀԱՊԿ-ի գործընկեր։ Այդ ժամանակ կարելի է առաջարկել նմանատիպ կարգավիճակ ձեռք բերել այլ պետությունների՝ Սիրիային, Պակիստանին և ... Ադրբեջանին: Քանի դեռ Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, դա կխանգարի Ադրբեջանին դառնալ կազմակերպության գործընկեր։ Բայց, դառնալով ՀԱՊԿ-ի գործընկեր, միգուցե՞ կազմակերպությունն ավելի մեծ դեր կունենար պաշտոնական Բաքվի և Երևանի միջև հակամարտությունը կարգավորելու գործում։ Իհարկե, սրանք ընդամենը մտքեր են, բայց ինչո՞ւ ոչ:
Ամեն դեպքում, ճգնաժամային պահերը փոփոխությունների են մղելու ինչպես ՀԱՊԿ-ի ներսում, այնպես էլ պետությունների հարաբերություններում։ Պետք է նշել, որ միշտ չէ, որ դա պետք է լինի դեպի վատը: Հակամարտություններից խուսափելու համար կարևոր է փոխգործակցության ավելի հստակ կանոններ սահմանել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
