Հայերեն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Ծանոթ ու միառժամանակ անհայտ…երաժշտական գործիք դուդուկ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ով լսում է դուդուկի ցավեցնեղ, ներթափանցող ձայնը, նա հավերժ սիրահարվում է նրան: Ծիրանի փայտից պատրաստված այդ երաժշտական ​​գործիքը կախարդական ուժ ունի: Դուդուկի երաժշտությունը կլանել է իր մեջ Արարատյան լեռների հնագույն գագաթների քամու ձայները, մարգագետինների ու հարթավայրերի խոտերի շշնջյունը, լեռնային գետերի բյուրեղյա քչքչոցը և անապատի հավերժական թախիծը:


Դուդուկը ամենահին երաժշտական ​​գործիքներից մեկն է: Կան վարկածներ, որ այն հնչել է դեռ հին Ուրարտուի թագավորությունում, որի տարածքը ներկայումս մասամբ պատկանում է ժամանակակից Հայաստանին: Ուրարտուի վերծանված գրերում հիշատակվում է դուդուկի նման գործիք: Կարելի է ենթադրել, որ այս գործիքի պատմությունը ունի ավելի քան երեք հազար տարվա պատմություն: Դուդուկ հիշեցնող գործիքի հպանցիկ հիշատակումներ առկա են Մեծ Հայքի թագավոր Տիգրան 2-րդի պատմություններում: 5 -րդ դարի հայ պատմիչ Մովսես Խորենացու գրառումների մեջ կա «ծիրանափող» ​​կոչվող գործիքի նկարագրությունը, որը թարգմանվում է որպես «ծիրանի ծառից պատրաստված խողովակ»: Հայկական միջնադարյան ձեռագրերից պատկերներ են հասել մինչև մեր ժամանակները, որոնց շնորհիվ կարելի է պատկերացնել, թե ինչպիսին է եղել դուդուկը այն ժամանակ: Հայերի շնորհիվ գործիքը հայտնի  է դարձել Հայաստանի սահմաններից շատ հեռու` Մերձավոր Արևելք, Բալկանյան թերակղզի, Ղրիմ և այլն:


Դուդուկի երաժշտությունը Հայաստանի էթնիկ մշակույթի մի մասն է կազմում: Այնտեղ գործիքի ծննդյան զգայական պատմությունը դեռ փոխանցվում է բերանից բերան: Լեգենդը պատմում է Երիտասարդ Քամու մասին, որը սիրահարվել է ծաղկած ծիրանենուն: Բայց հին ու չար Հորձանուտը թույլ չի տվել նրան շոյել միայնակ ծառի անուշահոտ թերթիկները: Նա սպառնացել է Քամուն, որ զմրուխտե լեռան հովիտը կդարձնի անշունչ անապատ, և ծաղկած ծառը կմահանա տաք շնչից: Երիտասարդ Քամին համոզել է ծեր Հորձանուտին չարիք չգործել և թույլ տալ ապրել ծիրանի ծաղիկների մեջ: Ծեր ու չար Հորձանուտը համաձայնվել է, բայց պայմանով, որ Քամին երբեք չթռչի, իսկ եթե պայմանը խախտվի, ծառը հավիտյան կմահանա:


Ամբողջ գարնանը և ամբողջ ամռանը Քամին խաղացել է ծիրանի ծառի ծաղիկներով և տերևներով, որոնք նրան ներդաշնակ մեղեդիներ էին նվագում: Նա երջանիկ էր ու անհոգ: Աշնան գալուստով, ծաղկաթերթերը թափվել են, և Քամին ձանձրացել է: Նա ավելի ու ավելի է ցանկացել ընկերներիս հետ պտտվել երկնային բարձունքներում: Երիտասարդ Քամին չի դիմացել և թռել է դեպի լեռան գագաթները: Ծիրանի ծառը չի կարողացել դիմանալ մելամաղձությանը և չքացել է: Չորացած խոտերի մեջ մնացել է միայն մեկ ճյուղ: Մի միայնակ երիտասարդ գտել է այն, խողովակ պատրաստել, դրել շուրթերին և նվագել պատմելով տխուր սիրո պատմությունը: Հայերն ասում են, որ դուդուկն այդպես է հայտնվել աշխարհում: Եվ այն իրականում կհնչի միայն այն ժամանակ, երբ պատրաստվի հենց երաժիշտի ձեռքով, որը գործիքի մեջ է դնում իր հոգու մասնիկը:


Անկախ ամեն ինչից, այսօր այդ  գործիքի երաժշտությունը հայտնի է ամբողջ աշխարհում և 2005 թվականից ՅՈւՆԵՍԿՕ -ի ժառանգություն է: Դուդուկի երաժշտությունը ուղեկցում է ոչ միայն հայկական ժողովրդական համույթների կատարումներին: Այն հնչում է ֆիլմերում, այն լսելի է թատրոններում և կոնսերվատորիաներում: Թուրքիայի (մեյ), Չինաստանի (գուանզի), Ճապոնիայի (հիչիրիկի), Ադրբեջանի (բալաբան կամ տուտակ) ժողովուրդների երաժշտական ​​գործիքները ձայնով և կառուցվածքով մոտ են դուդուկին:
Ժամանակակից դուդուկը գործիք է, որը տարբեր մշակույթների ազդեցության ներքո ենթարկվել է մեղեդու, կառուցվածքի (ձայնային անցքերի թիվը փոխված է), նյութական որոշակի փոփոխությունների:


Ինչպես նախկինում, դուդուկի հնչյունները փոխանցում են ուրախություն և տխրություն, հրճվանք և հուսահատություն: Այս գործիքի «կյանքի» դարավոր պատմությունը կլանում է մարդկանց զգացմունքները, երկար տարիներ այն հանդիպում է նրանց ծննդյան պահից և լաց է լինում ընդմիշտ ճանապարհելով մարդուն:
 
Կ.Խաչիկյան

Պուտինը, Թրամփը և Սի Ծինփինը խաղաղության մասին հռչակագիր են ընդունելՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի ԾինփինԴատարանը 3 ամսով երկարաձգել է Բագրատ Սրբազանի տնային կալանքըUFC-ն պայմանագիր կկնքի Նուրմագոմեդովի եղբոր հետ, նրանց նոր աստղեր են պետք․ ԾառուկյանԻտալական ֆուտբոլային ակումբը պայմանագիր է կնքել շան հետ. պաշտոնականԲուդապեշտում «Total Chess» մրցաշարում Հայկ Մարտիրոսյանը հաղթել է Ռապորտին, Լևոն Արոնյանը՝ ՄամեդյարովինԻսպանիայի գավաթ․ Ռանոսի դուբլն օգնել է 10 հոգով մնացած «Տեներիֆե»-ին հաղթել «Բադախոս»-ինԿառավարությունը 68 հազար դոլար է հատկացրել Ռուսաստանում անցկացված Հայ մշակույթի օրերի կազմակերպմանըՎան Գոգի «Ծաղկած շագանակենիները» կտավն աճուրդում վաճառվել է 190,4 մլն դոլարովՀաստատվել է կառավարության 2026-2031 թվականների գործողությունների ծրագիրըՄիջոցներ են հատկացվել դպրոցներում երկու դասագրքի ներդրման համարԻրազեկում․ փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներԿյանքից հեռացել է Մարինե Մարինոսյանը«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրաերթի է ենթարկել հետիոտնինՓաշինյանի գոռգոռnցը, վիրավnրանքները, այդ թվում՝ Սերժ Սարգսյանի հանդեպ, ոչ թե ուժի, այլ բացառապես սեփական դիրքորոշման խոցելիության վկայությունն են. Արմեն ԱշոտյանՀամեստ տղա էր, ուզում էր շարունակել ծառայությունը․ երեկ կյանքից հեռացած Նարեկը Գավառից էրՎրացի քաղաքագետ. «ԵՄ-ն աշխարհաքաղաքական թզուկ է, և լավագույնը Կրեմլին չզայրացնելն է»Թբիլիսիի բազմահարկ շենքում պայթյnւն է տեղի ունեցել. կան տnւժածներՀայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորում. Արդյո՞ք եղանակը փոխվում էԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունը«Հայաստանի քաղաքական կարանտինը»Մեկնարկել է հետվճարների գործընթացը․ մանրամասներՄոսկվան նախազգուշացում է հղել ԵրևանինԹվային դարաշրջանի սրացող «համավարակը». ի՞նչ վտանգներով է հղի էկրանների առջև չափից ավելի երկար ժամանակ անցկացնելը. «Փաստ»Ձեր ստեղծածը թղթե տնակ է՝ գունազարդված ու գեղեցիկ փաթեթավորված․ ադրբեջանցnւ անխոչընդոտ անցումն ու բանակում շարունակվող մահվшն ելքերը՝ վկա. Տիգրան ԱբրահամյանՋուր չի լինի մինչեւ 18:00-նԸնդդիմությունը մեծ ռիսկեր է տեսնում, իշխանությունը հակադարձում է. «Փաստ»Վանո Սիրադեղյանը նիստերին անհարգի բացակայությունների պատճառով զրկվել է Հայաստանի ԱԺ պատգամավորի մանդատից․ պատմության այս օրը (Նոյեմբերի 19)«Փորձում ենք ուժեղ լինել, Վոլոդյաս այդպես կցանկանար». Վոլոդյա Մխիթարյանն անմահացել է նոյեմբերի 9-ին Քարվաճառում. «Փաստ»Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»Ինչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրՑերեկվա տեւողությունը կրճատվել է 5 ժամ 11 րոպեով. ՍուրենյանՓոփոխություններ դեպի մի շարք երկրներ արտահանումների մասով արտոնությունների ծրագրում. «Փաստ»«Փորձում է «շպագատ» իջնել, բայց չի կարողանալու, իսկ արդյունքում միակ տուժողը մեր ժողովուրդն է լինելու». «Փաստ»Հավերժական «համեղ գործընկերները». ինչպես են դառնում իշխանությունների «սիրելին». «Փաստ»Ինչո՞ւ է Հայ առաքելական եկեղեցին գործող իշխանության գլխավոր թիրախը. «Փաստ»Ընդդիմադիրների ամենօրյա «կենցաղը»՝ դատարաններից մինչև կալանավայրեր. ինչպե՞ս սահմանափակել կալանքի համատարած կիրառումը. «Փաստ»Նոր աշխարհակարգի շեմին. ի՞նչ է սպասվում Հայաստանին ազդեցության գոտիների վերաբաժանման պայմաններում. «Փաստ»Արտահերթի ուրվականը. ընդդիմությունը փակում է սահմանադրական գործարքի դուռը. «Փաստ»Ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուԲյուրականում հայտնաբերվել է տուֆի ապօրինի արդյունահանման դեպքԳազայում սպանվել է ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական թևի երկու հրամանատարԱռաջիկա օրերին տեղումները կշարունակվենՀայկ Մարտիրոսյանն առաջին խաղային օրը հաղթել է Ռապորտին․ Total ChessՊուտինն ու Թրամփը դեռ բովանդակային զրույց չեն ունեցել. ՊեսկովԶինծառայող է մահացել«Եղբայրս 200 տոկոս դաջվածք չի ունեցել». մահացած զինծառայողի եղբայրԻնչ է որոշվել տրամադրել Կիեւին «Ռամշտայն» ձևաչափով հանդիպմանըԵնոքավան-Կարմիրգյուղ ճանապարհին նոյեմբերի 19-ին պայթեցման աշխատանքներ կիրականացվենԻրանի բանակը հայտարարել է Քուվեյթի ռազմակայանում տեղակայված ամերիկյան Patriot համակարգերին հարվածելու մասին
Ամենադիտված