Հայերեն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Ծանոթ ու միառժամանակ անհայտ… համեմունք մեխակ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Բուրավետ մեխակը (Syzygium aromaticum) 10-12 մ բարձրությամբ մշտադալար արևադարձային ծառ է  մրտենի ընտանիքից: Նրա հայրենիքը Մոլուկկյան կղզիներն են: Ժամանակակից աշխարհում այս համեմունքի հիմնական արտադրողներն են Հնդկաստանը, Շրի Լանկան, Մոլուկկան, ինչպես նաև Կարիբյան և Պեմբա կղզիները, Զանզիբարը և Մադագասկարը:


Համեմունքի ինչպես ռուսական, այնպես էլ հայկական անվանումները գալիս են լատինական «clavus» անունից, որը տրվել է այդ ծառի բողբոջ ձևի պատճառով, որը մեխ է հիշացնում: 


Վեց տարեկան հասակի ծառերից համեմունք ստանալու համար պոկում են չհասած բողբոջները, մի քանի րոպե ընկղմվում եռացող ջրի մեջ, ապա չորացնում արևի տակ: Արդյունքում նրանք ձեռք են բերում կարմրավուն երանգով մուգ շագանակագույն գույն՝ ուժեղ յուրահատուկ բույրով և դառը այրող համով: Համեմունքի որակը կարելի է ստուգել շատ պարզ եղանակով. պարզապես բողբոջը պետք է գցել ջրի մեջ: «Որակյալ» համեմունքային բողբոջը խորտակվում է կամ ուղղահայաց գլուխը վեր բարձրացնում:
Մեխակի հիմնական արժեքը բարդ կազմի եթերայուղում է, որի պարունակությունը կարող է հասնել 15% -ի: Բացի եթերայուղից, բողբոջները պարունակում են սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, ամինաթթուներ, ալկալոիդներ, B1, B2 վիտամիններ,  ֆլավոնոիդներ, անտոցիաններ, սալիցիլաթթուներ, ստերոլներ, տանիններ, խեժ և լորձային նյութեր:


Համեմունքների մեջ մեխակն իր անուշաբույրության շնորհիվ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում, բայց հետաքրքիր է այն, որ մոլուկաների և Ինդոնեզիայի խոհանոցում այն ​​գործնականում չի օգտագործվում: Տեղի բնակիչները, որոնք այդ համեմունքի հիմնական սպառողներն են, նախընտրում են այն ավելացնել ծխախոտին: Մեխակի համով ծխախոտը անչափ տարածված է և այդ քաղցր բույրը տարածվում է Ինդոնեզիայի տներում, ռեստորաններում, խանութներում ու գրասենյակներում: Փոխարենը որպես համեմունք մեխակը շատ է տարածված Չինաստանում, Շրի Լանկայում, Հնդկաստանում, Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայի արաբական երկրներում, որտեղ դրանով համեմում են  մսով և բանջարեղենով ուտեստները, բրնձը, քաղցրավենիքը և խմիչքները:
Մինչ վերջերս էլ մեխակի բողբոջներից պատրաստված վզնոցները համարվել են արդյունավետ միջոց ժանտախտի վարակից պաշտպանվելու համար, բացի դա բողբոջների խառնուրդը ծառայել է որպես հուսալի դեղամիջոց խոլերայի դեմ: Հնդկական ավանդական բժշկության մեջ մեխակը օգտագործում են որպես ցավազրկող, և կա կարծիք, որ սննդի մեջ մեխակի կանոնավոր օգտագործումը բարելավում է տրամադրությունը և բարձրացնում սեռական ակտիվությունը:


Եվրոպայում վաղ միջնադարում մեխակը ավելի շատ օգտագործել են խնկի փոխարեն, ավելի քիչ որպես դեղամիջոց, և դրանից էլ ավելի քիչ որպես համեմունք: Եվրոպական գրականության մեջ մեխակի առաջին նկարագրությունը տվել է հռոմեացի հեղինակ Պլինիոսը իր հայտնի «Բնական պատմություն» աշխատության մեջ, որը գրվել է մեր թվարկության 1-ին դարում: Այնտեղ գված է, որ բժշկության մեջ մեխակը միջոց է, որը ուժեղացնում է ստամոքսը և լյարդը, նպաստավոր է շնչառական տրակտի տարբեր հիվանդությունների դեպքում, ազատում է ատամի ցավից, բարելավում է հիշողությունը և անգամ բորբոքում է սերը: Միջնադարյան եվրոպական բժշկության մեջ մեխակը համարվել է արդյունավետ միջոց ժանտախտի և համաճարակային այլ հիվանդությունների դեպքում: Որպես համեմունք, մեխակը սկսել են օգտագործել միայն Վերածննդի դարաշրջանի և Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների ժամանակներից:


Ժամանակակից տեսանկյունից, մեխակի բողբոջները պարունակում են կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր, որոնք ունեն մանրէասպան, ֆունգիցիդային, միջատասպան, հակաբորբոքային, ցավազրկող, սպազմոդիկ և հակաքորային ազդեցություններ:
Աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում մեխակն օգտագործվում է խոզի, գառան և որսի մսերից պատրաստված ուտեստներում: Այն օգտագործվում է ծովատառեխ ապխտելիս և ձուկ եփելիս,  բանջարեղենային և մրգային պահածոներում, հյութերում և կոմպոտներում, հրուշակեղենային արտադրանքում և տաք ըմպելիքներում, մեխակ ավելացնում են  գինու, թեյի և սուրճի մեջ:


Մեխակը որպես համեմունք օգտագործելիս մեծապես բարելավվում է մարսողությունը, նվազում է աղիներում գազերի առաջացումը և աղեստամոքսային աղիքային վարակիչ հիվանդությունների առաջացման վտանգը: Գիտականորեն ապացուցված է, որ մեխակով համեմված սնունդը խթանում է սեռական ցանկությունը:
Մեխակը, անկասկած, պետք է համարել օգտակար հատկություններով համեմունք, բայց դրա չափից ավելի օգտագործումը կարող է հարբեցողության երևույթներ առաջացնել, որը ուղեկցվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի  գործառույթների աննշան խանգարումներով:

Կ․Խաչիկյան

Պուտինը, Թրամփը և Սի Ծինփինը խաղաղության մասին հռչակագիր են ընդունելՌԴ-ի, ՉԺՀ-ի և ԱՄՆ-ի առաջնորդների Շենժենում կայացած առաջին եռակողմ հանդիպման արդյունքները նշանակալի պտուղներ կտան ապագայում. Սի ԾինփինԴատարանը 3 ամսով երկարաձգել է Բագրատ Սրբազանի տնային կալանքըUFC-ն պայմանագիր կկնքի Նուրմագոմեդովի եղբոր հետ, նրանց նոր աստղեր են պետք․ ԾառուկյանԻտալական ֆուտբոլային ակումբը պայմանագիր է կնքել շան հետ. պաշտոնականԲուդապեշտում «Total Chess» մրցաշարում Հայկ Մարտիրոսյանը հաղթել է Ռապորտին, Լևոն Արոնյանը՝ ՄամեդյարովինԻսպանիայի գավաթ․ Ռանոսի դուբլն օգնել է 10 հոգով մնացած «Տեներիֆե»-ին հաղթել «Բադախոս»-ինԿառավարությունը 68 հազար դոլար է հատկացրել Ռուսաստանում անցկացված Հայ մշակույթի օրերի կազմակերպմանըՎան Գոգի «Ծաղկած շագանակենիները» կտավն աճուրդում վաճառվել է 190,4 մլն դոլարովՀաստատվել է կառավարության 2026-2031 թվականների գործողությունների ծրագիրըՄիջոցներ են հատկացվել դպրոցներում երկու դասագրքի ներդրման համարԻրազեկում․ փորձարկվելու են էլեկտրական շչակներԿյանքից հեռացել է Մարինե Մարինոսյանը«Nissan»-ը Երևանի Սեբաստիա փողոցում վրաերթի է ենթարկել հետիոտնինՓաշինյանի գոռգոռnցը, վիրավnրանքները, այդ թվում՝ Սերժ Սարգսյանի հանդեպ, ոչ թե ուժի, այլ բացառապես սեփական դիրքորոշման խոցելիության վկայությունն են. Արմեն ԱշոտյանՀամեստ տղա էր, ուզում էր շարունակել ծառայությունը․ երեկ կյանքից հեռացած Նարեկը Գավառից էրՎրացի քաղաքագետ. «ԵՄ-ն աշխարհաքաղաքական թզուկ է, և լավագույնը Կրեմլին չզայրացնելն է»Թբիլիսիի բազմահարկ շենքում պայթյnւն է տեղի ունեցել. կան տnւժածներՀայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորում. Արդյո՞ք եղանակը փոխվում էԿասեցվել է «Սիթի» ընկերության հացի արտադրամասի արտադրական գործունեությունը«Հայաստանի քաղաքական կարանտինը»Մեկնարկել է հետվճարների գործընթացը․ մանրամասներՄոսկվան նախազգուշացում է հղել ԵրևանինԹվային դարաշրջանի սրացող «համավարակը». ի՞նչ վտանգներով է հղի էկրանների առջև չափից ավելի երկար ժամանակ անցկացնելը. «Փաստ»Ձեր ստեղծածը թղթե տնակ է՝ գունազարդված ու գեղեցիկ փաթեթավորված․ ադրբեջանցnւ անխոչընդոտ անցումն ու բանակում շարունակվող մահվшն ելքերը՝ վկա. Տիգրան ԱբրահամյանՋուր չի լինի մինչեւ 18:00-նԸնդդիմությունը մեծ ռիսկեր է տեսնում, իշխանությունը հակադարձում է. «Փաստ»Վանո Սիրադեղյանը նիստերին անհարգի բացակայությունների պատճառով զրկվել է Հայաստանի ԱԺ պատգամավորի մանդատից․ պատմության այս օրը (Նոյեմբերի 19)«Փորձում ենք ուժեղ լինել, Վոլոդյաս այդպես կցանկանար». Վոլոդյա Մխիթարյանն անմահացել է նոյեմբերի 9-ին Քարվաճառում. «Փաստ»Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»Ինչ փոխարժեք է սահմանվել այսօրՑերեկվա տեւողությունը կրճատվել է 5 ժամ 11 րոպեով. ՍուրենյանՓոփոխություններ դեպի մի շարք երկրներ արտահանումների մասով արտոնությունների ծրագրում. «Փաստ»«Փորձում է «շպագատ» իջնել, բայց չի կարողանալու, իսկ արդյունքում միակ տուժողը մեր ժողովուրդն է լինելու». «Փաստ»Հավերժական «համեղ գործընկերները». ինչպես են դառնում իշխանությունների «սիրելին». «Փաստ»Ինչո՞ւ է Հայ առաքելական եկեղեցին գործող իշխանության գլխավոր թիրախը. «Փաստ»Ընդդիմադիրների ամենօրյա «կենցաղը»՝ դատարաններից մինչև կալանավայրեր. ինչպե՞ս սահմանափակել կալանքի համատարած կիրառումը. «Փաստ»Նոր աշխարհակարգի շեմին. ի՞նչ է սպասվում Հայաստանին ազդեցության գոտիների վերաբաժանման պայմաններում. «Փաստ»Արտահերթի ուրվականը. ընդդիմությունը փակում է սահմանադրական գործարքի դուռը. «Փաստ»Ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուԲյուրականում հայտնաբերվել է տուֆի ապօրինի արդյունահանման դեպքԳազայում սպանվել է ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական թևի երկու հրամանատարԱռաջիկա օրերին տեղումները կշարունակվենՀայկ Մարտիրոսյանն առաջին խաղային օրը հաղթել է Ռապորտին․ Total ChessՊուտինն ու Թրամփը դեռ բովանդակային զրույց չեն ունեցել. ՊեսկովԶինծառայող է մահացել«Եղբայրս 200 տոկոս դաջվածք չի ունեցել». մահացած զինծառայողի եղբայրԻնչ է որոշվել տրամադրել Կիեւին «Ռամշտայն» ձևաչափով հանդիպմանըԵնոքավան-Կարմիրգյուղ ճանապարհին նոյեմբերի 19-ին պայթեցման աշխատանքներ կիրականացվենԻրանի բանակը հայտարարել է Քուվեյթի ռազմակայանում տեղակայված ամերիկյան Patriot համակարգերին հարվածելու մասին
Ամենադիտված